Polski dług a egzekwowanie go w Niemczech

Czy polski komornik może prowadzić egzekucję w Niemczech?

Co do zasady nie. Polski komornik sądowy działa w ramach polskiego systemu egzekucyjnego i nie może samodzielnie wejść w kompetencje niemieckich organów egzekucyjnych. Oznacza to, że nie zajmie bezpośrednio wynagrodzenia wypłacanego przez niemieckiego pracodawcę ani środków na rachunku prowadzonym przez niemiecki bank.

Nie oznacza to jednak, że dłużnik pracujący w Niemczech jest całkowicie bezpieczny przed egzekucją. Jeżeli pensja z Niemiec wpływa na konto w polskim banku, polski komornik może zająć rachunek bankowy w Polsce. Jeżeli dłużnik ma w Polsce nieruchomość, samochód, wierzytelności albo inne składniki majątku, egzekucja w Polsce również może być prowadzona.

Wierzyciel prywatny, firma windykacyjna ani bank nie mogą samodzielnie zająć wynagrodzenia lub konta. Do przymusowej egzekucji potrzebny jest tytuł wykonawczy albo inny dokument, który zgodnie z przepisami pozwala na prowadzenie egzekucji.

Kiedy polski dług może być egzekwowany w Niemczech?

Egzekucja w Niemczech jest możliwa przede wszystkim wtedy, gdy wierzyciel dysponuje tytułem, który może być wykonany za granicą. Może to być na przykład prawomocny wyrok, nakaz zapłaty, ugoda sądowa albo akt urzędowy spełniający wymagania właściwych przepisów.

W pierwotnym tekście powołano rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001. Dla nowych spraw nie jest to już podstawowa regulacja. W sprawach cywilnych i handlowych w Unii Europejskiej kluczowe znaczenie ma obecnie rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012, zwane potocznie Brukselą I bis. Dla postępowań wszczętych od 10 stycznia 2015 r. przewiduje ono, że orzeczenie wykonalne w jednym państwie członkowskim jest wykonalne w innym państwie członkowskim bez potrzeby uzyskiwania osobnego stwierdzenia wykonalności.

W praktyce wierzyciel zwykle musi uzyskać w Polsce odpis orzeczenia oraz zaświadczenie wydane przez sąd pochodzenia na formularzu przewidzianym w rozporządzeniu 1215/2012. Następnie dokumenty przedstawia się w państwie wykonania, czyli w tym przypadku w Niemczech. Sama egzekucja odbywa się już według procedury niemieckiej.

Rozporządzenie 1215/2012 nie obejmuje wszystkich rodzajów spraw. Nie stosuje się go między innymi do spraw podatkowych, celnych i administracyjnych, a także do wielu spraw rodzinnych, spadkowych, upadłościowych i arbitrażowych. Dlatego przed skierowaniem sprawy za granicę trzeba ustalić, z jakim rodzajem roszczenia mamy do czynienia.

Jakie dokumenty są potrzebne do egzekucji w Niemczech?

Zakres dokumentów zależy od rodzaju tytułu i trybu, z którego korzysta wierzyciel. W typowej sprawie o zapłatę potrzebne mogą być:

• odpis orzeczenia, ugody albo innego tytułu, który ma zostać wykonany,
• potwierdzenie, że orzeczenie jest wykonalne w państwie pochodzenia,
• zaświadczenie sądu polskiego wymagane przez właściwe rozporządzenie unijne,
• tłumaczenie dokumentów, jeżeli organ niemiecki tego wymaga,
• dane dłużnika i informacje o majątku, rachunku bankowym albo pracodawcy w Niemczech.

Jeżeli sprawa dotyczy starszego tytułu, szczególnego rodzaju orzeczenia albo dokumentu niepochodzącego z sądu, procedura może wyglądać inaczej. Warto też odróżnić długi cywilne i handlowe od spraw karnych lub administracyjnych. Nie każda egzekucja na terenie innego państwa dotyczy długu cywilnego; odrębne zasady mogą mieć znaczenie przy sprawach takich jak wykonanie kary za granicą.

Europejski tytuł egzekucyjny, europejski nakaz zapłaty i zabezpieczenie rachunku

Wierzyciel nie zawsze musi korzystać z klasycznej drogi po wyroku krajowym. W sprawach transgranicznych mogą mieć znaczenie także inne instrumenty unijne.

Jeżeli roszczenie jest bezsporne, możliwe może być skorzystanie z europejskiego tytułu egzekucyjnego na podstawie rozporządzenia (WE) nr 805/2004. Jeżeli wierzyciel dopiero dochodzi roszczenia pieniężnego w sprawie transgranicznej, w określonych sytuacjach może zastosować europejski nakaz zapłaty na podstawie rozporządzenia (WE) nr 1896/2006.

Istnieje również europejski nakaz zabezpieczenia na rachunku bankowym, uregulowany w rozporządzeniu (UE) nr 655/2014. To narzędzie służy zabezpieczeniu środków na rachunku w innym państwie członkowskim, ale nie jest zwykłym zajęciem komorniczym i wymaga spełnienia odrębnych warunków.

Co może zostać zajęte w Niemczech?

Jeżeli tytuł zostanie skierowany do wykonania w Niemczech, egzekucję prowadzą właściwe niemieckie organy. W zależności od sytuacji może ona dotyczyć między innymi wynagrodzenia za pracę, rachunku bankowego, ruchomości, wierzytelności albo innych składników majątku dłużnika.

Przy zajęciu wynagrodzenia stosuje się przepisy niemieckie, w tym niemieckie limity kwot wolnych od zajęcia. Nie należy więc automatycznie przenosić polskich zasad potrąceń z wynagrodzenia na pracę w Niemczech. Znaczenie mają wysokość dochodu, obowiązki alimentacyjne, rodzaj długu oraz aktualne niemieckie przepisy o ochronie części wynagrodzenia.

Wierzyciel może też próbować ustalić miejsce pracy, rachunek bankowy lub majątek dłużnika w Niemczech. Im więcej informacji posiada, tym łatwiej może skierować egzekucję do konkretnego składnika majątku.

Czy wyjazd do Niemiec chroni przed polskim długiem?

Nie. Wyjazd za granicę nie powoduje umorzenia długu. Zobowiązanie nadal istnieje, mogą narastać odsetki i koszty, a wierzyciel może podejmować kolejne działania prawne. Zmienia się natomiast sposób prowadzenia egzekucji, ponieważ majątek położony w Niemczech podlega egzekucji według niemieckiej procedury.

W praktyce wiele zależy od wysokości długu. Przy niewielkich kwotach wierzyciel może uznać egzekucję transgraniczną za nieopłacalną. Przy większych zobowiązaniach, zwłaszcza bankowych lub stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem, skierowanie sprawy do Niemiec jest realne.

Przedawnienie polskiego długu a egzekwowanie go w Niemczech

Przedawnienie wymaga osobnej analizy. Inaczej ocenia się samo roszczenie przed uzyskaniem wyroku, inaczej roszczenie już stwierdzone prawomocnym orzeczeniem, a jeszcze inaczej okresowe odsetki lub świadczenia uboczne. Znaczenie może mieć także to, czy wcześniej prowadzono egzekucję albo podejmowano czynności przerywające bieg przedawnienia.

Przy egzekwowaniu go w Niemczech warto osobno sprawdzić przedawnienie długu w Niemczech, ponieważ w grę mogą wchodzić polskie zasady przedawnienia, niemieckie przepisy proceduralne albo szczególne regulacje dotyczące wykonania zagranicznego tytułu. Nie można przyjąć automatycznie, że dług stał się niewykonalny tylko dlatego, że od jego powstania upłynęło kilka lat.

Jak może bronić się dłużnik?

Dłużnik powinien w pierwszej kolejności ustalić, na jakiej podstawie wierzyciel dochodzi zapłaty. Kluczowe jest sprawdzenie, czy istnieje wyrok, nakaz zapłaty, ugoda albo inny dokument oraz czy został on prawidłowo doręczony.

W sprawach objętych rozporządzeniem 1215/2012 dłużnik może w wyjątkowych sytuacjach domagać się odmowy uznania lub wykonania orzeczenia, między innymi gdy naruszono prawo do obrony, orzeczenie jest oczywiście sprzeczne z porządkiem publicznym państwa wykonania albo pozostaje w kolizji z innym orzeczeniem. Nie są to jednak zarzuty służące do ponownego pełnego rozpoznania sprawy.

W wielu przypadkach bardziej praktyczne bywa sprawdzenie wysokości zadłużenia, kosztów, odsetek oraz negocjowanie spłaty ratalnej. Jeżeli długów jest dużo i dłużnik trwale nie jest w stanie ich regulować, trzeba rozważyć także rozwiązania oddłużeniowe, w tym postępowanie upadłościowe, po analizie miejsca zwykłego pobytu i centrum interesów życiowych.

FAQ

Czy polski komornik może zająć wypłatę w Niemczech?

Nie bezpośrednio. Polski komornik nie zajmuje pensji u niemieckiego pracodawcy. Jeżeli wierzyciel chce prowadzić egzekucję z wynagrodzenia w Niemczech, musi skorzystać z właściwej procedury i niemieckich organów egzekucyjnych.

Czy polski komornik może zająć konto w polskim banku, gdy mieszkam w Niemczech?

Tak. Jeżeli rachunek jest prowadzony przez polski bank, może zostać objęty egzekucją w Polsce, nawet gdy dłużnik pracuje albo mieszka za granicą. Dotyczy to także przelewów wynagrodzenia z Niemiec wpływających na polski rachunek.

Czy do wykonania polskiego wyroku w Niemczech trzeba uzyskać niemiecką klauzulę wykonalności?

W nowych sprawach objętych rozporządzeniem 1215/2012 co do zasady nie ma już osobnego postępowania o stwierdzenie wykonalności. Potrzebne są jednak odpowiednie dokumenty, w tym odpis orzeczenia i zaświadczenie sądu pochodzenia, a egzekucja odbywa się według prawa niemieckiego.

Czy firma windykacyjna może sama zająć moje wynagrodzenie w Niemczech?

Nie. Firma windykacyjna może kontaktować się w sprawie zapłaty i prowadzić negocjacje, ale nie może samodzielnie zająć wynagrodzenia ani rachunku bankowego. Do przymusowej egzekucji potrzebny jest właściwy tytuł i działanie organu egzekucyjnego.

Czy można powołać się na przedawnienie długu?

Można, ale zależy to od rodzaju długu, daty jego wymagalności, tego, czy istnieje prawomocne orzeczenie, oraz wcześniejszych czynności wierzyciela. Przedawnienie trzeba oceniać na podstawie dokumentów, a nie tylko na podstawie daty powstania zadłużenia.

Źródła

• art. 776 Kodeksu postępowania cywilnego, tekst ustawy w Internetowym Systemie Aktów Prawnych: Kodeks postępowania cywilnego
• rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 w sprawie jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach cywilnych i handlowych: EUR-Lex 1215/2012
• rozporządzenie (WE) nr 805/2004 w sprawie utworzenia Europejskiego Tytułu Egzekucyjnego dla roszczeń bezspornych: EUR-Lex 805/2004
• rozporządzenie (WE) nr 1896/2006 ustanawiające postępowanie w sprawie europejskiego nakazu zapłaty: EUR-Lex 1896/2006
• rozporządzenie (UE) nr 655/2014 ustanawiające europejski nakaz zabezpieczenia na rachunku bankowym: EUR-Lex 655/2014