Oszustwo matrymonialne – gdzie zgłosić i jak odzyskać pieniądze?

Stan prawny na dzień 10 września 2026 r. Poniższe wyjaśnienia dotyczą polskiego prawa karnego i postępowania karnego.

Gdzie zgłosić oszustwo matrymonialne?

Oszustwo matrymonialne można zgłosić osobiście w dowolnej jednostce Policji albo w prokuraturze. Jeżeli sprawa trafi do jednostki niewłaściwej miejscowo, zostanie przekazana jednostce właściwej. Jeżeli wiadomo, gdzie działał sprawca lub gdzie doszło do przekazania pieniędzy, warto od razu skierować zawiadomienie do organu właściwego dla tego miejsca, ale brak pewności co do właściwości nie powinien powstrzymywać przed zgłoszeniem.

Pisemne zawiadomienie można wysłać pocztą, faksem albo e-mailem. Organ może następnie wezwać zawiadamiającego do ustnego uzupełnienia informacji lub złożenia zeznań. W sprawach internetowych, w których sprawca posługuje się fałszywymi danymi, nie trzeba znać jego prawdziwego nazwiska ani adresu, aby złożyć zawiadomienie. Trzeba przekazać wszystkie znane identyfikatory: numer rachunku, telefon, adres e-mail, nick, link do profilu, nazwę komunikatora i inne dane pozwalające go ustalić.

Osoba mieszkająca za granicą również może zawiadomić polską Policję lub prokuraturę. Trzeba jednak liczyć się z wezwaniem do uzupełnienia zawiadomienia, złożenia zeznań albo przedstawienia dokumentów. Jeżeli pokrzywdzony nie przebywa w Polsce ani w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, zastosowanie może mieć art. 138 K.p.k. dotyczący wskazania adresata dla doręczeń w Polsce albo w innym państwie UE.

W piśmie najlepiej użyć określenia „zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa”. Jeżeli relacja może kwalifikować sprawcę jako osobę najbliższą, można dodatkowo złożyć wniosek o ściganie na wypadek uznania przez organ, że jest on wymagany.

Co zrobić od razu po wykryciu oszustwa?

1. Nie wysyłaj kolejnych pieniędzy, nawet jeżeli oszust przedstawia nową pilną historię lub obiecuje zwrot wcześniejszych wpłat.
2. Jak najszybciej skontaktuj się z bankiem albo operatorem płatności i zgłoś podejrzenie oszustwa.
3. Zabezpiecz rozmowy, zdjęcia profilu, adres URL profilu, nicki, numery telefonów, adresy e-mail i dane komunikatorów.
4. Pobierz potwierdzenia przelewów i historię rachunku, zanim dostęp do części danych stanie się utrudniony.
5. Nie usuwaj korespondencji ani konta, z którego prowadzono rozmowy.
6. Złóż zawiadomienie Policji lub prokuraturze możliwie szybko.
7. Profil oszusta zgłoś administratorowi portalu dopiero po zabezpieczeniu materiału, który może być dowodem.

Szybka reakcja jest ważna zwłaszcza przy przelewach i płatnościach elektronicznych. Bank nie zawsze będzie mógł odzyskać środki, ale wcześniejsze zgłoszenie zwiększa szansę na podjęcie czynności zanim pieniądze zostaną dalej przelane lub wypłacone.

Więcej o działaniach po wykonaniu płatności opisujemy w materiale o odzyskaniu pieniędzy po oszustwie internetowym.

Kiedy oszustwo matrymonialne jest przestępstwem?

Określenie „oszustwo matrymonialne” jest potoczne. Kodeks karny nie przewiduje odrębnego przestępstwa o takiej nazwie. Jeżeli jednak sprawca nawiązuje relację uczuciową, udaje zamiar wspólnego życia albo buduje zaufanie po to, aby uzyskać pieniądze, prezenty, pożyczki lub przelewy, jego zachowanie może zostać ocenione jako oszustwo z art. 286 § 1 K.k.

Odpowiedzialność z art. 286 § 1 K.k. wymaga działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i doprowadzenia innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez wprowadzenie jej w błąd, wyzyskanie błędu albo niezdolności do należytego pojmowania działania. Za podstawowy typ oszustwa grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.

Gdy zaufanie jest budowane przez internet przede wszystkim po to, aby wyłudzać pieniądze, taki schemat bywa określany jako „romance scam” albo oszustwo na portalu randkowym.

Dla oszustwa nie zawsze trzeba wykazać, że sprawca od początku zamierzał nigdy nie zwrócić pieniędzy. Istotne jest, czy świadomie wprowadził pokrzywdzonego w błąd co do okoliczności, które zdecydowały o przekazaniu pieniędzy, i działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Takie podejście znajduje potwierdzenie także w nowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego dotyczącym art. 286 K.k.

Oszustwo matrymonialne a niezwrócona pożyczka lub nieudany związek

Nie każdy konflikt finansowy między partnerami jest przestępstwem. Samo zerwanie związku, niedotrzymanie obietnicy wspólnego życia albo brak zwrotu pożyczki nie przesądzają jeszcze o oszustwie. Odpowiedzialność karna zależy od tego, czy przy uzyskiwaniu pieniędzy sprawca posłużył się oszukańczym mechanizmem określonym w art. 286 K.k.

• Samo zakończenie relacji – nie świadczy o oszustwie.
• Sam brak zwrotu pożyczki – może uzasadniać roszczenie cywilne, ale nie dowodzi automatycznie przestępstwa.
• Fałszywa historia mająca wywołać przelew – może wskazywać na świadome wprowadzenie w błąd.
• Fikcyjna choroba, inwestycja, bilet, opłata celna lub nagła blokada pieniędzy – mogą mieć istotne znaczenie dowodowe, jeżeli to właśnie one skłoniły pokrzywdzonego do zapłaty.
• Fałszywe dane, cudze zdjęcia, wiele profili lub podobny schemat wobec kilku osób – mogą wzmacniać ocenę mechanizmu działania, ale zawsze trzeba analizować całość okoliczności.

Granica między sporem cywilnym a oszustwem bywa najważniejszym elementem sprawy. Dlatego w zawiadomieniu trzeba pokazać nie tylko, że pieniądze nie zostały zwrócone, lecz przede wszystkim w jaki sposób doszło do ich przekazania i co sprawca przedstawiał jako prawdę.

Co powinno zawierać zawiadomienie?

Dobre zawiadomienie powinno być rzeczowe i chronologiczne. Nie trzeba przedstawiać pełnego materiału jak w akcie oskarżenia, ale trzeba podać tyle faktów, aby organ mógł ocenić, czy zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa.

W zawiadomieniu warto wskazać:

• dane pokrzywdzonego: imię, nazwisko, adres do korespondencji, numer telefonu i adres e-mail, a w miarę potrzeby także inne dane identyfikujące;
• dane sprawcy, jeżeli są znane: imię i nazwisko, adres, telefon, e-mail, numery rachunków bankowych, nicki, profile społecznościowe i komunikatory;
• opis relacji: kiedy i gdzie doszło do poznania, jakie deklaracje składał sprawca i jak tłumaczył potrzebę przekazywania pieniędzy;
• daty, kwoty i tytuły przelewów, numery rachunków oraz informacje o przekazanej gotówce;
• dowody: potwierdzenia przelewów, historię rachunku, zrzuty ekranu rozmów, e-maile, SMS-y, nagrania, zdjęcia profili i dane świadków;
• wnioski dowodowe, np. o przesłuchanie wskazanych osób, ustalenie danych posiadacza rachunku lub uzyskanie danych od banku albo platformy internetowej.

Nie należy uzupełniać luk domysłami. Warto wyraźnie oddzielić fakty od przypuszczeń, np. „sprawca obiecał zwrot do 15 maja”, „po otrzymaniu pieniędzy zablokował kontakt”, „nie znam jego rzeczywistego adresu, ale posiadam numer rachunku”.

Jakie dowody mają największe znaczenie?

W sprawie o oszustwo najważniejsze są dowody pokazujące mechanizm wprowadzenia w błąd i związek między tym błędem a przekazaniem pieniędzy. Potwierdzenie przelewu dowodzi transferu środków, ale samo w sobie nie przesądza jeszcze o oszustwie. Dlatego trzeba zachować również rozmowy poprzedzające płatność i późniejsze reakcje sprawcy.

Szczególnie przydatne mogą być: prośby o pieniądze, nieprawdziwe historie o chorobie, wypadku, blokadzie konta, inwestycji, wspólnym biznesie lub podróży; obietnice szybkiego zwrotu; kolejne żądania środków mimo braku rozliczenia wcześniejszych kwot; usuwanie profili, blokowanie kontaktu, używanie cudzych zdjęć albo wielu rachunków bankowych.

Jeżeli pieniądze przekazywano gotówką, sprawa jest trudniejsza dowodowo, ale brak pokwitowania nie przekreśla możliwości wykazania przekazania środków. Pomocne mogą być wypłaty z bankomatu poprzedzające spotkanie, wiadomości potwierdzające odbiór gotówki, świadkowie, korespondencja o zwrocie pieniędzy, nagrania i inne dowody pośrednie.

Co dzieje się po złożeniu zawiadomienia?

Po otrzymaniu zawiadomienia Policja lub prokuratura ocenia, czy istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa. Może wcześniej przeprowadzić czynności sprawdzające, a następnie zdecydować o wszczęciu albo odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego.

W typowej sprawie o oszustwo z art. 286 § 1 K.k., jeżeli wartość szkody nie przekracza 200 000 zł, postępowanie przygotowawcze jest co do zasady prowadzone w formie dochodzenia. Wynika to z art. 325b § 1 pkt 3 K.p.k. W poważniejszych sprawach może być prowadzone śledztwo. Przepisy dotyczące śledztwa stosuje się odpowiednio do dochodzenia, jeżeli przepisy o dochodzeniu nie stanowią inaczej.

Jeżeli osoba, która złożyła zawiadomienie, nie zostanie w ciągu 6 tygodni od jego złożenia powiadomiona o wszczęciu albo odmowie wszczęcia postępowania, art. 306 § 3 K.p.k. pozwala wnieść zażalenie do prokuratora nadrzędnego albo organu powołanego do nadzoru nad organem, któremu złożono zawiadomienie.

Zażalenie na odmowę wszczęcia albo umorzenie

Organ może odmówić wszczęcia postępowania albo później je umorzyć, zwłaszcza gdy uzna, że brak danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie przestępstwa albo że spór ma wyłącznie charakter cywilny. Nie oznacza to automatycznie końca możliwości procesowych pokrzywdzonego.

Na postanowienie o odmowie wszczęcia oraz na postanowienie o umorzeniu postępowania przygotowawczego przysługuje zażalenie osobom wskazanym w art. 306 K.p.k. Co do zasady zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od ogłoszenia postanowienia, a jeżeli ustawa nakazuje jego doręczenie – od dnia doręczenia. W konkretnej sprawie trzeba stosować pouczenie dołączone do postanowienia.

W zażaleniu warto wskazać, jakie okoliczności pominięto, jakie dowody należało przeprowadzić i dlaczego sprawa nie ogranicza się do zwykłego sporu o zwrot pożyczki. Uprawnionym do wniesienia zażalenia przysługuje również prawo przejrzenia akt w zakresie przewidzianym w K.p.k.

Czy trzeba składać wniosek o ściganie?

Oszustwo z art. 286 § 1 K.k. co do zasady jest ścigane z urzędu. Wyjątek wynika z art. 286 § 4 K.k.: jeżeli czyn popełniono na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Może to mieć znaczenie np. wtedy, gdy sprawcą jest małżonek albo osoba pozostająca we wspólnym pożyciu. Sama internetowa znajomość lub relacja uczuciowa nie zawsze oznacza status osoby najbliższej. Jeżeli sytuacja jest niejednoznaczna, w zawiadomieniu można wyraźnie dodać, że pokrzywdzony wnosi o ściganie sprawcy na wypadek uznania, że taki wniosek jest wymagany.

Jak odzyskać pieniądze od oszusta matrymonialnego?

Postępowanie karne służy przede wszystkim ustaleniu, czy popełniono przestępstwo i kto za nie odpowiada, ale może również doprowadzić do orzeczenia obowiązku naprawienia szkody. Na podstawie art. 46 § 1 K.k. w razie skazania sąd może orzec taki obowiązek z urzędu, a na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej orzeka obowiązek naprawienia szkody w całości albo w części.

Niezależnie od postępowania karnego można dochodzić roszczenia w postępowaniu cywilnym przeciwko osobie, która ponosi wobec pokrzywdzonego odpowiedzialność za zwrot pieniędzy. Sam fakt, że środki wpłynęły na określony rachunek, nie oznacza automatycznie odpowiedzialności jego posiadacza. Konto mogło należeć np. do osoby wykorzystanej jako pośrednik lub „słup”, a odpowiedzialność cywilna musi mieć własną podstawę prawną.

Warto również szybko skontaktować się z bankiem. Przy zwykłym przelewie bank zazwyczaj nie może samodzielnie „cofnąć” zaksięgowanego przelewu tylko dlatego, że nadawca został oszukany, ale może podjąć dostępne czynności, przekazać instrukcje i odnotować zgłoszenie. Przy płatnościach kartą mogą istnieć odrębne procedury reklamacyjne.

Duża kwota szkody – kiedy może mieć zastosowanie art. 294 K.k.?

Zgodnie z art. 115 § 5 K.k. mieniem znacznej wartości jest mienie, którego wartość w czasie popełnienia czynu przekracza 200 000 zł. Jeżeli oszustwo dotyczy takiego mienia, może znaleźć zastosowanie art. 294 § 1 K.k., przewidujący karę pozbawienia wolności od roku do 10 lat.

Przy wielu odrębnych przelewach nie należy jednak automatycznie sumować wszystkich wpłat tylko dlatego, że trafiły do tej samej osoby lub były związane z jedną relacją. Przekroczenie łącznie 200 000 zł nie oznacza samo przez się kwalifikacji z art. 294 K.k. Znaczenie ma m.in. to, czy kolejne zachowania mogą zostać potraktowane jako jeden czyn, w tym czyn ciągły z art. 12 K.k., oraz jak organ oceni zamiar i sposób działania sprawcy.

W zawiadomieniu warto zestawić wszystkie płatności w sposób uporządkowany: data, kwota, rachunek odbiorcy, tytuł przelewu, okoliczności przekazania pieniędzy i dowód. Takie zestawienie pomaga ocenić zarówno rozmiar szkody, jak i ewentualny związek między poszczególnymi płatnościami.

Przedawnienie oszustwa

Nie ma jednego krótkiego terminu na złożenie zawiadomienia, ale nie warto zwlekać. Dla podstawowego oszustwa z art. 286 § 1 K.k., zagrożonego karą do 8 lat pozbawienia wolności, karalność co do zasady ustaje po 15 latach od czasu popełnienia czynu. Jeżeli w tym okresie nastąpi zdarzenie przewidziane w art. 102 K.k., okres karalności może ulec przedłużeniu na zasadach określonych w tym przepisie.

Przy wielu płatnościach trzeba ustalić daty poszczególnych rozporządzeń mieniem oraz to, czy zachowania mogą być oceniane jako jeden czyn ciągły. Dlatego w zawiadomieniu warto dokładnie wskazać datę każdej płatności i zdarzenia, które do niej doprowadziło.

FAQ

Czy oszustwo matrymonialne można zgłosić e-mailem?

Tak. Pisemne zawiadomienie można przesłać e-mailem, faksem lub pocztą. Organ może następnie wezwać zawiadamiającego do ustnego uzupełnienia zawiadomienia albo złożenia zeznań.

Czy bank może cofnąć przelew do oszusta matrymonialnego?

Nie ma gwarancji cofnięcia zaksięgowanego przelewu. Trzeba jednak jak najszybciej zgłosić bankowi podejrzenie oszustwa, ponieważ bank może podjąć dostępne procedury i przekazać instrukcje dotyczące dalszych działań. Przy płatnościach kartą mogą obowiązywać inne zasady reklamacyjne.

Czy można zgłosić oszusta, jeśli znam tylko numer konta i profil internetowy?

Tak. Brak pełnych danych sprawcy nie blokuje złożenia zawiadomienia. Trzeba przekazać organom wszystkie znane informacje: numer rachunku, link do profilu, nick, numer telefonu, adres e-mail, historię rozmów, potwierdzenia przelewów i inne identyfikatory.

Czy brak potwierdzenia przekazania gotówki przekreśla sprawę?

Nie, ale utrudnia dowodzenie. Znaczenie mogą mieć dowody pośrednie, np. wypłaty z rachunku, wiadomości dotyczące spotkania i kwoty, świadkowie, korespondencja o zwrocie pieniędzy lub inne materiały potwierdzające przekazanie gotówki.

Czy można odzyskać pieniądze w sprawie karnej?

Tak. W razie skazania sąd może orzec obowiązek naprawienia szkody z urzędu, a na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej orzeka taki obowiązek w całości albo w części na podstawie art. 46 § 1 K.k. W niektórych sytuacjach potrzebne może być także dochodzenie roszczeń cywilnych.

Ile czasu mam na zgłoszenie oszustwa matrymonialnego?

Zawiadomienie najlepiej złożyć jak najszybciej, przede wszystkim ze względu na możliwość zabezpieczenia dowodów i środków. Dla podstawowego oszustwa z art. 286 § 1 K.k. karalność co do zasady ustaje po 15 latach, z zastrzeżeniem reguł dotyczących przedłużenia okresu karalności.

Źródła

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – w szczególności art. 12, art. 46, art. 101, art. 102, art. 115 § 5, art. 286 i art. 294.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego – w szczególności art. 138, art. 303–306, art. 325a, art. 325b i art. 460.
• Gov.pl – Zgłoś przestępstwo – informacje o sposobach złożenia zawiadomienia.
• Postanowienie Sądu Najwyższego z 27 października 2023 r., I KK 229/23 – dotyczące znamion oszustwa i znaczenia błędu przy podejmowaniu decyzji majątkowej.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 30 sierpnia 2000 r., V KKN 207/00 – dotyczący rozumienia niekorzystnego rozporządzenia mieniem przy oszustwie.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 29 kwietnia 1999 r., II AKa 48/99 – dotyczący konieczności ustalenia zamiaru oszustwa, a nie tylko samego faktu zadłużenia.