Błąd adwokata a odszkodowanie od pełnomocnika

Kiedy adwokat odpowiada za błąd w prowadzeniu sprawy?

Umowa z adwokatem o prowadzenie sprawy sądowej jest co do zasady umową o świadczenie usług, do której na podstawie art. 750 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Oznacza to, że pełnomocnik nie gwarantuje wygranej, ale ma obowiązek działać z należytą starannością.

Podstawą odpowiedzialności odszkodowawczej jest najczęściej art. 471 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem dłużnik powinien naprawić szkodę wynikłą z niewykonania albo nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności.

W przypadku adwokata poziom wymaganej staranności ocenia się surowiej niż u osoby nieprofesjonalnej. Wynika to z art. 355 § 2 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym należytą staranność dłużnika w zakresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej określa się przy uwzględnieniu zawodowego charakteru tej działalności.

Jeżeli problem dotyczy relacji z pełnomocnikiem, przydatne może być także omówienie, jakie obowiązki ma profesjonalny pełnomocnik i jak reagować na problem z pełnomocnikiem.

Jakie przesłanki trzeba udowodnić?

Samo niezadowolenie z wyniku sprawy nie wystarczy. Klient dochodzący odszkodowania musi wykazać trzy elementy: nienależyte wykonanie obowiązków przez adwokata, szkodę oraz adekwatny związek przyczynowy między błędem a szkodą. Wynika to z art. 471 Kodeksu cywilnego w związku z art. 361 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego.

W praktyce sąd bada nie tylko to, czy adwokat popełnił błąd, lecz także czy bez tego błędu sprawa klienta miała realną szansę powodzenia. Jest to tzw. proces w procesie. Klient musi więc wykazać, że prawidłowe działanie pełnomocnika mogło doprowadzić do korzystnego rozstrzygnięcia albo przynajmniej do uniknięcia określonej szkody.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. II CSK 219/12, wskazał, że adwokat i radca prawny odpowiadają za szkody wyrządzone mocodawcy wskutek własnych zaniedbań i błędów prowadzących do przegrania sprawy, której wynik byłby korzystny dla strony, gdyby pełnomocnik zachował należytą staranność ocenianą przy uwzględnieniu profesjonalnego charakteru działalności.

Przykładem błędu może być pozwanie oczywiście niewłaściwego podmiotu, zaniechanie wniesienia środka zaskarżenia mimo wyraźnego zlecenia klienta, uchybienie terminowi procesowemu albo niedokonanie czynności, która w danej sprawie była konieczna. Nie każde nietrafne stanowisko procesowe będzie jednak automatycznie podstawą odpowiedzialności.

Błąd adwokata w sprawie pracowniczej

W sprawach z zakresu prawa pracy terminy mają szczególne znaczenie. Zgodnie z art. 264 § 1 i § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę oraz żądanie przywrócenia do pracy albo odszkodowania w razie rozwiązania umowy bez wypowiedzenia wnosi się do sądu pracy w terminie 21 dni.

Jeżeli pracodawca rozwiązuje umowę bez wypowiedzenia z winy pracownika, ogranicza go także art. 52 § 2 Kodeksu pracy. Zgodnie z tym przepisem rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika nie może nastąpić po upływie 1 miesiąca od uzyskania przez pracodawcę wiadomości o okoliczności uzasadniającej rozwiązanie umowy.

Jeżeli adwokat w sprawie pracowniczej pozywa niewłaściwy podmiot, a następnie nie doprowadza skutecznie do udziału właściwego pozwanego w sprawie, może to być oceniane jako nienależyte wykonanie zobowiązania. Odpowiedzialność zależy jednak od szczegółów: treści dokumentów, dat doręczeń, tego, kto był pracodawcą, kiedy upłynęły terminy oraz czy roszczenie pracownika było zasadne.

Czy trzeba czekać na postępowanie dyscyplinarne?

Nie. Postępowanie dyscyplinarne i postępowanie o odszkodowanie to dwie odrębne ścieżki. Odpowiedzialność dyscyplinarna adwokata wynika z art. 80 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze. Przepis ten przewiduje odpowiedzialność dyscyplinarną m.in. za postępowanie sprzeczne z prawem, zasadami etyki lub godności zawodu albo za naruszenie obowiązków zawodowych. Jeżeli zarzut nie dotyczy zwykłego błędu, lecz świadomego przedstawienia sądowi nieprawdziwych informacji, osobno omawiamy wprowadzenie sądu w błąd przez adwokata i możliwe działania klienta.

Postępowanie dyscyplinarne może zakończyć się np. upomnieniem, naganą, karą pieniężną, zawieszeniem w czynnościach zawodowych albo wydaleniem z adwokatury. Nie zastępuje ono jednak odszkodowania. Aby uzyskać pieniądze, trzeba zgłosić roszczenie do ubezpieczyciela albo dochodzić go przed sądem cywilnym.

Orzeczenie dyscyplinarne może być ważnym dowodem, ale nie jest konieczne do zgłoszenia szkody. Warto więc działać równolegle: kontynuować sprawę dyscyplinarną, a jednocześnie zabezpieczać terminy cywilne i zgłaszać szkodę z OC.

Zgłoszenie szkody do ubezpieczyciela OC adwokata

Adwokat wykonujący zawód podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu odpowiedzialności cywilnej. Wynika to z art. 8a ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze. Szczegółowe zasady ubezpieczenia określa rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 grudnia 2003 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej adwokatów.

Zgodnie z § 2 ust. 1 tego rozporządzenia ubezpieczeniem OC jest objęta odpowiedzialność cywilna adwokata za szkody wyrządzone w następstwie działania albo zaniechania ubezpieczonego w okresie trwania ochrony ubezpieczeniowej podczas wykonywania czynności adwokata. Minimalna suma gwarancyjna ubezpieczenia wynosi równowartość 50 000 euro na jedno zdarzenie, co wynika z § 4 rozporządzenia.

Klient może wystąpić bezpośrednio do ubezpieczyciela. Podstawę takiego bezpośredniego roszczenia daje art. 822 § 4 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym uprawniony do odszkodowania w związku ze zdarzeniem objętym umową ubezpieczenia OC może dochodzić roszczenia bezpośrednio od zakładu ubezpieczeń.

Co powinno zawierać zgłoszenie szkody?

Zgłoszenie szkody powinno być konkretne. Im dokładniej opiszesz, na czym polegał błąd pełnomocnika i jakie były jego skutki, tym łatwiej będzie ubezpieczycielowi ocenić odpowiedzialność.

Ubezpieczyciel może odmówić wypłaty, jeżeli uzna, że nie było błędu, szkody albo związku przyczynowego. Odmowa nie zamyka drogi sądowej. W takiej sytuacji można rozważyć pozew przeciwko adwokatowi, ubezpieczycielowi albo obu tym podmiotom, zależnie od strategii procesowej.

Więcej o praktycznym dochodzeniu roszczeń opisuje materiał dotyczący tego, jak uzyskać odszkodowanie od niekompetentnego adwokata.

Przedawnienie roszczeń przeciwko adwokatowi i ubezpieczycielowi

Nieaktualne jest ogólne twierdzenie, że na dochodzenie odszkodowania od adwokata są zawsze 2 lata. W typowych sprawach opartych na nienależytym wykonaniu umowy stosuje się art. 118 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem podstawowy termin przedawnienia wynosi 6 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej 3 lata.

Jeżeli termin przedawnienia jest dłuższy niż 2 lata, jego koniec przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. Wynika to również z art. 118 zdanie drugie Kodeksu cywilnego. W sprawach starszych trzeba dodatkowo sprawdzić przepisy przejściowe ustawy nowelizującej z 13 kwietnia 2018 r., ponieważ zmiana terminów przedawnienia weszła w życie 9 lipca 2018 r.

Jeżeli roszczenie wobec adwokata byłoby kwalifikowane jako czyn niedozwolony, znaczenie może mieć art. 442¹ § 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się co do zasady z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł dowiedzieć się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia, jednak nie później niż 10 lat od dnia zdarzenia wywołującego szkodę.

W relacji z ubezpieczycielem ważny jest art. 819 § 3 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym przy ubezpieczeniu OC roszczenie poszkodowanego do ubezpieczyciela przedawnia się w terminie przewidzianym dla roszczenia wobec sprawcy szkody. Z kolei art. 819 § 4 Kodeksu cywilnego przewiduje, że bieg przedawnienia roszczenia do ubezpieczyciela przerywa się przez zgłoszenie ubezpieczycielowi roszczenia albo zdarzenia objętego ubezpieczeniem.

Jak obliczyć wysokość szkody?

Zakres naprawienia szkody określa art. 361 § 2 Kodeksu cywilnego. Przepis ten obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby szkody mu nie wyrządzono. W sprawach przeciwko adwokatowi najczęściej chodzi o utracone roszczenie, zasądzone koszty procesu, dodatkowe koszty zastępstwa procesowego albo opłaty poniesione bez realnej korzyści.

Na podstawie art. 363 § 1 Kodeksu cywilnego naprawienie szkody powinno nastąpić według wyboru poszkodowanego przez przywrócenie stanu poprzedniego albo zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. W praktyce przy błędzie pełnomocnika najczęściej dochodzi się zapłaty określonej kwoty.

Trzeba też pamiętać o art. 362 Kodeksu cywilnego. Jeżeli klient przyczynił się do powstania albo zwiększenia szkody, np. nie przekazał pełnomocnikowi istotnych dokumentów mimo wezwania, odszkodowanie może zostać odpowiednio zmniejszone.

Jeżeli problem dotyczy przegranej w drugiej instancji, warto porównać swoją sytuację z omówieniem sprawy o nienależyte reprezentowanie.

Co zrobić krok po kroku?

1. Ustal dokładne daty: doręczeń, terminów procesowych, wydania orzeczeń i czynności adwokata.
2. Zabezpiecz dokumenty: umowę z adwokatem, pełnomocnictwo, pisma, orzeczenia, korespondencję, potwierdzenia płatności.
3. Poproś adwokata o wskazanie ubezpieczyciela OC i numeru polisy.
4. Zgłoś szkodę do ubezpieczyciela, powołując art. 822 § 4 Kodeksu cywilnego.
5. Kontynuuj postępowanie dyscyplinarne, jeżeli zostało wszczęte, ale nie czekaj biernie, jeżeli zbliża się przedawnienie.
6. W razie odmowy wypłaty rozważ wezwanie do zapłaty i pozew cywilny.

FAQ

Źródła

• Art. 471, art. 472, art. 355 § 2, art. 361 § 1 i § 2, art. 362, art. 363 § 1, art. 750, art. 822 § 4, art. 819 § 3 i § 4, art. 118 oraz art. 442¹ § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 52 § 2 oraz art. 264 § 1 i § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
• Art. 8a ust. 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze.
• § 2 ust. 1 i § 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 grudnia 2003 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej adwokatów.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. II CSK 219/12.