Nieodebranie dzieła przez zamawiającego – co może zrobić wykonawca?

Umowa o wykonanie strony internetowej – dzieło czy usługa?

Umowa o wykonanie konkretnej strony internetowej, opisanej w specyfikacji i mającej stanowić określony rezultat, najczęściej jest kwalifikowana jako umowa o dzieło. Wynika to z art. 627 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, zgodnie z którym przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.

Nie każda umowa dotycząca strony internetowej będzie jednak dziełem. Jeżeli umowa obejmuje stałe administrowanie, aktualizacje, obsługę techniczną, pozycjonowanie lub bieżące wsparcie bez jednego oznaczonego rezultatu, może być traktowana jako umowa o świadczenie usług, do której na podstawie art. 750 Kodeksu cywilnego stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Ocena zależy od treści umowy, specyfikacji, korespondencji i rzeczywistego sposobu współpracy.

Jeżeli w opisanej sprawie strony ustaliły zakres strony, funkcjonalności, termin wykonania i wynagrodzenie za gotowy serwis, podstawowe znaczenie mają przepisy o umowie o dzieło: art. 627, art. 642 i art. 643 Kodeksu cywilnego.

Obowiązek odbioru dzieła przez zamawiającego

Zgodnie z art. 643 Kodeksu cywilnego zamawiający obowiązany jest odebrać dzieło, które przyjmujący zamówienie wydaje mu zgodnie ze swoim zobowiązaniem. Oznacza to, że klient nie może bez uzasadnionej przyczyny milczeć, unikać kontaktu i blokować rozliczenia tylko dlatego, że nie chce podpisać protokołu odbioru.

Jeżeli dzieło ma wady, sytuację trzeba oceniać inaczej. Na podstawie art. 638 § 1 Kodeksu cywilnego do odpowiedzialności za wady dzieła stosuje się odpowiednio przepisy o rękojmi przy sprzedaży, a więc m.in. art. 556 i nast. Kodeksu cywilnego. Zamawiający może zatem zgłaszać konkretne wady, ale powinien je wskazać. Sam brak reakcji, bez zgłoszenia zastrzeżeń, nie jest równoznaczny z wykazaniem wad.

W praktyce wykonawca powinien wykazać, że dzieło zostało ukończone i było realnie dostępne dla zamawiającego. Przy stronie internetowej może to być np. przekazanie linku do wersji produkcyjnej lub testowej, danych dostępowych, repozytorium, paczki plików, dokumentacji wdrożeniowej albo pisemne wskazanie, że serwis jest gotowy do odbioru.

Czy wynagrodzenie należy się bez formalnego odbioru?

Art. 642 § 1 Kodeksu cywilnego stanowi, że w braku odmiennej umowy przyjmującemu zamówienie należy się wynagrodzenie w chwili oddania dzieła. Przepis mówi o oddaniu dzieła, a nie o podpisaniu protokołu odbioru. Jeżeli więc wykonawca ukończył dzieło i postawił je do dyspozycji zamawiającego w sposób umożliwiający odbiór, może powstać roszczenie o zapłatę.

W orzecznictwie podkreśla się, że oddanie dzieła i jego odbiór nie są tym samym. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2012 r., sygn. akt II CSK 21/12, wskazano, że oddanie dzieła nie wymaga szczególnej formy, a o odbiorze mogą świadczyć okoliczności faktyczne. Podobne stanowisko wyrażono w wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2013 r., sygn. akt I ACa 388/13.

Jeżeli umowa przewiduje protokół odbioru, trzeba sprawdzić jego funkcję. Czasem protokół jest tylko dowodem odbioru, a czasem strony uzależniają od niego wymagalność części wynagrodzenia. Nawet wtedy zamawiający nie powinien nadużywać tego postanowienia, odmawiając współdziałania bez podstaw. Znaczenie ma dokładne brzmienie umowy.

Zwłoka zamawiającego i wezwanie do odbioru

Jeżeli zamawiający bez uzasadnionej przyczyny uchyla się od przyjęcia świadczenia albo odmawia czynności, bez której świadczenie nie może być spełnione, może popaść w zwłokę wierzyciela. Wynika to z art. 486 § 2 Kodeksu cywilnego. Na podstawie art. 486 § 1 Kodeksu cywilnego wykonawca może żądać naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki wierzyciela.

W pierwszej kolejności warto wysłać zamawiającemu pisemne wezwanie do odbioru dzieła. Najbezpieczniej zrobić to e-mailem na adres używany w toku współpracy oraz listem poleconym albo przesyłką kurierską na adres z umowy lub z rejestru przedsiębiorców. W piśmie należy wskazać, że dzieło jest gotowe, gdzie i jak można je odebrać lub zweryfikować, oraz wyznaczyć konkretny termin, np. 7 albo 14 dni.

Jeżeli wykonanie lub dokończenie dzieła wymaga współdziałania zamawiającego, zastosowanie może mieć także art. 640 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli do wykonania dzieła potrzebne jest współdziałanie zamawiającego, a tego współdziałania brak, przyjmujący zamówienie może wyznaczyć odpowiedni termin z zagrożeniem, że po jego bezskutecznym upływie będzie uprawniony do odstąpienia od umowy. W opisanej sprawie dzieło jest już jednak zasadniczo gotowe, więc główny nacisk należy położyć na oddanie dzieła, odbiór i zapłatę.

Jak powinno wyglądać wezwanie do odbioru i zapłaty?

Wezwanie powinno być konkretne i dowodowe. Należy unikać ogólnego stwierdzenia, że klient ma się skontaktować. Lepiej wskazać precyzyjnie, jakie dzieło zostało wykonane, kiedy zostało ukończone, jakie elementy obejmuje, gdzie jest dostępne oraz jaką kwotę i w jakim terminie zamawiający ma zapłacić.

Jeżeli zamawiający nie zapłaci w terminie, wykonawca może żądać odsetek za opóźnienie na podstawie art. 481 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego. W transakcjach między przedsiębiorcami często zastosowanie ma ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, w szczególności art. 7 tej ustawy, który reguluje odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych, jeżeli wierzyciel spełnił swoje świadczenie i nie otrzymał zapłaty w terminie.

Czy trzeba wystawić fakturę, skoro klient nie odebrał dzieła?

W relacji z przedsiębiorcą wykonawca co do zasady ma obowiązek udokumentować sprzedaż fakturą. Zgodnie z art. 106b ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług podatnik VAT jest obowiązany wystawić fakturę dokumentującą sprzedaż dokonywaną na rzecz innego podatnika VAT, podatnika podatku od wartości dodanej albo osoby prawnej niebędącej podatnikiem.

Termin wystawienia faktury określa art. 106i ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług: fakturę wystawia się nie później niż 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano dostawy towaru lub wykonano usługę. Z kolei art. 19a ust. 1 tej ustawy przewiduje ogólną zasadę, że obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania dostawy towarów lub wykonania usługi. Jeżeli przed wykonaniem usługi otrzymano zaliczkę, znaczenie może mieć art. 19a ust. 8 ustawy o VAT.

W praktyce przy umowie o wykonanie strony internetowej trzeba ustalić, kiedy doszło do wykonania usługi lub oddania dzieła. Jeżeli strona była gotowa 4 miesiące temu i została postawiona do dyspozycji klienta, brak podpisu protokołu nie musi automatycznie przesuwać rozliczenia podatkowego. Przy sporach o datę wykonania warto skonsultować także aspekt księgowy, bo konsekwencje VAT i podatku dochodowego zależą od konkretnych dokumentów, zapisów umowy i sposobu rozliczania działalności.

Czy umowa traci ważność, gdy klient milczy?

Samo milczenie zamawiającego przez kilka miesięcy nie powoduje automatycznie wygaśnięcia umowy. Umowa nadal wiąże strony, chyba że została skutecznie rozwiązana, odstąpiono od niej na podstawie ustawy lub umowy albo strony zawarły porozumienie rozwiązujące. Wynika to z ogólnej zasady związania umową i obowiązku wykonania zobowiązania zgodnie z jego treścią, wyrażonej w art. 354 § 1 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli zamawiający jest w zwłoce z zapłatą albo z wykonaniem własnego zobowiązania, w grę może wejść art. 491 § 1 Kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi, że jeżeli jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowiązania z umowy wzajemnej, druga strona może wyznaczyć jej odpowiedni dodatkowy termin z zagrożeniem, że po jego bezskutecznym upływie będzie uprawniona do odstąpienia od umowy. Może też żądać wykonania zobowiązania i naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki.

Niezależnie od art. 491 § 1 Kodeksu cywilnego podstawą roszczenia odszkodowawczego za niewykonanie albo nienależyte wykonanie zobowiązania może być art. 471 Kodeksu cywilnego. Aby skutecznie dochodzić odszkodowania, trzeba jednak wykazać szkodę, naruszenie umowy oraz związek przyczynowy między zachowaniem kontrahenta a szkodą.

Czy wykonawca może sprzedać stronę komuś innemu?

Sprzedaż tej samej strony innej osobie przed uporządkowaniem sytuacji z pierwotnym zamawiającym może być ryzykowna. Jeżeli wykonawca nadal jest związany umową, a dzieło zostało przygotowane na indywidualne zamówienie klienta, przekazanie go innemu podmiotowi może zostać potraktowane jako naruszenie umowy, naruszenie poufności albo naruszenie praw do materiałów przekazanych przez klienta.

Trzeba odróżnić pomysł od konkretnego wykonania. Zgodnie z art. 1 ust. 2¹ ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych ochroną objęty może być wyłącznie sposób wyrażenia, a nie odkrycia, idee, procedury, metody i zasady działania oraz koncepcje matematyczne. Sam pomysł na serwis co do zasady nie jest chroniony prawem autorskim, ale konkretna grafika, kod, układ, teksty, zdjęcia, baza danych lub inne twórcze elementy mogą podlegać ochronie na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 1 ust. 2 tej ustawy.

Jeżeli umowa przewidywała przeniesienie autorskich praw majątkowych do strony, trzeba sprawdzić, czy doszło do skutecznego przeniesienia. Zgodnie z art. 53 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych wymaga zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności. W przypadku licencji wyłącznej wymóg formy pisemnej wynika z art. 67 ust. 5 tej ustawy. Jeżeli nie było pisemnego przeniesienia praw ani skutecznej licencji wyłącznej, wykonawca zwykle zachowuje prawa do własnych elementów twórczych, ale nadal musi respektować umowę, poufność, cudze materiały i zasady uczciwego obrotu.

Bezpieczniejsze jest wykorzystanie własnych, ogólnych modułów, fragmentów kodu, bibliotek, szablonów lub rozwiązań technicznych, o ile nie obejmują one elementów indywidualnie przygotowanych dla klienta, jego danych, oznaczeń, treści, grafiki, tajemnicy przedsiębiorstwa lub materiałów objętych cudzymi prawami. Jeżeli wykonawca chce sprzedać projekt w całości, powinien najpierw rozwiązać lub rozliczyć pierwotną umowę.

Jak dochodzić zapłaty, gdy klient nadal milczy?

Po bezskutecznym wezwaniu do odbioru i zapłaty wykonawca powinien przygotować materiał dowodowy: umowę, specyfikację, korespondencję e-mail, wiadomości z komunikatorów, wyceny dodatkowych funkcjonalności, potwierdzenia przekazania linku lub plików, historię prac, repozytorium, zrzuty ekranu, fakturę oraz potwierdzenia doręczenia wezwań.

Jeżeli kontrahent nie płaci, można skierować pozew o zapłatę. W zależności od dokumentów sprawa może nadawać się do postępowania upominawczego. Zgodnie z art. 498 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym wydaje się, jeżeli powód dochodzi roszczenia pieniężnego albo świadczenia innych rzeczy zamiennych, a według treści pozwu roszczenie nie jest oczywiście bezzasadne i nie zachodzą przeszkody wskazane w przepisach.

W sprawach między przedsiębiorcami trzeba pamiętać o koncentracji materiału dowodowego. Art. 458⁵ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje, że powód powinien powołać wszystkie twierdzenia i dowody w pozwie, a pozwany w odpowiedzi na pozew, chyba że ich powołanie nie było możliwe albo potrzeba powołania wynikła później. Dlatego przed złożeniem pozwu warto uporządkować wszystkie dowody.

Praktyczna kolejność działań wykonawcy

1. Sprawdź umowę, specyfikację i zapisy o odbiorze, płatności, prawach autorskich, licencji, poufności i karach umownych.
2. Zabezpiecz dowody wykonania strony: pliki, repozytorium, wersję testową, zrzuty ekranu, historię prac, korespondencję i akceptacje etapów.
3. Wyślij wezwanie do odbioru dzieła z terminem na zgłoszenie konkretnych wad lub zastrzeżeń.
4. Jeżeli dzieło zostało oddane i wynagrodzenie jest należne, wystaw fakturę zgodnie z art. 106b i art. 106i ustawy o podatku od towarów i usług.
5. Wyślij wezwanie do zapłaty z terminem, numerem rachunku i informacją o odsetkach.
6. Po bezskutecznym upływie terminu rozważ pozew o zapłatę oraz ewentualne roszczenie odszkodowawcze na podstawie art. 471 Kodeksu cywilnego.
7. Nie sprzedawaj indywidualnego projektu innemu podmiotowi, dopóki nie ocenisz skutków umowy, praw autorskich i poufności.

FAQ

Źródła

• Art. 354 § 1, art. 471, art. 481 § 1 i § 2, art. 486 § 1 i § 2, art. 491 § 1, art. 627, art. 638 § 1, art. 640, art. 642 § 1, art. 643, art. 750 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 498 § 1 oraz art. 458⁵ § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 19a ust. 1 i ust. 8, art. 106b ust. 1 pkt 1, art. 106i ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.
• Art. 7 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych.
• Art. 1 ust. 1, art. 1 ust. 2, art. 1 ust. 2¹, art. 53, art. 67 ust. 5 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2012 r., sygn. akt II CSK 21/12.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2013 r., sygn. akt I ACa 388/13.