Likwidacja szkoły publicznej prowadzonej przez stowarzyszenie

Stowarzyszenie jako organ prowadzący szkołę publiczną

Zgodnie z art. 4 pkt 16 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe przez organ prowadzący szkołę lub placówkę należy rozumieć ministra, jednostkę samorządu terytorialnego, inne osoby prawne i osoby fizyczne. Stowarzyszenie wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego jest osobą prawną, ponieważ zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach uzyskuje osobowość prawną i może rozpocząć działalność po wpisie do KRS.

Jeżeli więc szkołę publiczną prowadzi stowarzyszenie, to właśnie stowarzyszenie jest organem prowadzącym w rozumieniu art. 4 pkt 16 ustawy – Prawo oświatowe. W praktyce trzeba jednak odróżnić dwie kwestie: kto wewnątrz stowarzyszenia podejmuje decyzję o likwidacji szkoły oraz kto reprezentuje stowarzyszenie na zewnątrz, np. wobec gminy i kuratora oświaty.

Na podobnych zasadach analizuje się status podmiotu prowadzącego inne placówki oświatowe, np. gdy organ prowadzący jest osobą fizyczną lub osobą prawną inną niż jednostka samorządu terytorialnego.

Który organ stowarzyszenia podejmuje uchwałę o likwidacji szkoły?

Podstawowe znaczenie ma statut stowarzyszenia. Art. 10 ust. 1 pkt 5 ustawy – Prawo o stowarzyszeniach wymaga, aby statut określał władze stowarzyszenia, tryb ich wyboru, uzupełniania składu oraz ich kompetencje. Z kolei art. 11 ust. 1 tej ustawy stanowi, że najwyższą władzą stowarzyszenia jest walne zebranie członków, a w sprawach, w których statut nie określa właściwości władz stowarzyszenia, podejmowanie uchwał należy do walnego zebrania członków.

Jeżeli statut przewiduje walne zgromadzenie delegatów zamiast walnego zebrania członków, należy stosować postanowienia statutu dotyczące tego organu. Jeżeli statut stowarzyszenia nie przyznaje zarządowi wprost kompetencji do likwidacji prowadzonej szkoły lub do podejmowania decyzji o zakończeniu działalności jednostek organizacyjnych stowarzyszenia, bezpiecznym i zgodnym z art. 11 ust. 1 ustawy – Prawo o stowarzyszeniach rozwiązaniem jest podjęcie uchwały przez walne zgromadzenie członków albo walne zgromadzenie delegatów.

Samo to, że zarząd wcześniej podpisał wniosek o wpis szkoły do ewidencji lub występował w sprawach szkoły wobec gminy, nie oznacza jeszcze, że ma kompetencję do samodzielnego podjęcia decyzji o likwidacji szkoły. Reprezentacja stowarzyszenia na zewnątrz i wewnętrzna kompetencja do podjęcia decyzji to dwie odrębne sprawy.

Kto podpisuje wniosek do gminy o zgodę na likwidację szkoły?

Zgodnie z art. 38 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i w opartym na niej statucie. Stowarzyszenie jako osoba prawna działa więc przez swoje statutowe organy, a zasady reprezentacji wynikają ze statutu i z wpisu w KRS.

Jeżeli walne zgromadzenie delegatów podejmie uchwałę o zamiarze likwidacji szkoły, to na zewnątrz stowarzyszenie reprezentuje zarząd zgodnie z zasadami reprezentacji ujawnionymi w KRS. To zarząd, ewentualnie pełnomocnik umocowany przez zarząd, powinien podpisać i złożyć wniosek do organu, który udzielił zezwolenia na założenie szkoły. Uchwała walnego zgromadzenia delegatów powinna być załącznikiem do wniosku.

Wniosek powinien wskazywać co najmniej nazwę szkoły, planowaną datę likwidacji, uzasadnienie, sposób zapewnienia uczniom kontynuowania nauki oraz informację o wykonaniu obowiązków zawiadomieniowych z art. 89 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe.

Podstawa prawna likwidacji szkoły publicznej prowadzonej przez stowarzyszenie

Tryb likwidacji szkoły publicznej określa przede wszystkim art. 89 ustawy – Prawo oświatowe. Zgodnie z art. 89 ust. 1 tej ustawy szkoła publiczna może być zlikwidowana z końcem roku szkolnego przez organ prowadzący szkołę, po zapewnieniu przez ten organ uczniom możliwości kontynuowania nauki w innej szkole publicznej tego samego typu, a w przypadku szkoły prowadzącej kształcenie zawodowe – także w szkole kształcącej w tym samym lub zbliżonym zawodzie.

Ten sam art. 89 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe nakłada obowiązek zawiadomienia, co najmniej na 6 miesięcy przed terminem likwidacji szkoły, następujących podmiotów:

• rodziców uczniów,
• pełnoletnich uczniów, jeżeli tacy uczniowie uczęszczają do szkoły,
• właściwego kuratora oświaty,
• organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego właściwej do prowadzenia szkół danego typu.

W przypadku szkoły podstawowej prowadzonej przez stowarzyszenie organem wykonawczym jednostki samorządu terytorialnego właściwej do prowadzenia szkół tego typu będzie co do zasady wójt, burmistrz albo prezydent miasta właściwej gminy, ponieważ prowadzenie publicznych szkół podstawowych należy do zadań gminy.

Czy potrzebna jest zgoda gminy i czy zawiadamia się kuratorium?

Tak. W przypadku szkoły publicznej prowadzonej przez osobę prawną inną niż jednostka samorządu terytorialnego, czyli także przez stowarzyszenie, zastosowanie ma art. 89 ust. 3 zdanie drugie ustawy – Prawo oświatowe. Przepis ten stanowi, że szkoła lub placówka publiczna prowadzona przez osobę prawną inną niż jednostka samorządu terytorialnego albo przez osobę fizyczną może zostać zlikwidowana za zgodą organu, który udzielił zezwolenia na jej założenie.

Jeżeli zezwolenie na założenie publicznej szkoły podstawowej wydała gmina, to stowarzyszenie powinno wystąpić do właściwego organu gminy o zgodę na likwidację. W praktyce adresatem wniosku będzie organ wykonawczy gminy, natomiast sposób procedowania może zależeć od lokalnych zasad i treści wcześniejszego zezwolenia.

Niezależnie od wniosku o zgodę do gminy, kuratora oświaty trzeba zawiadomić o zamiarze likwidacji szkoły na podstawie art. 89 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe. Dla szkoły prowadzonej przez stowarzyszenie ustawa nie wymaga pozytywnej opinii kuratora w tym samym trybie, który dotyczy szkół prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego, ale zawiadomienie kuratora pozostaje obowiązkowe.

Terminy przy likwidacji szkoły

Art. 89 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe pozwala zlikwidować szkołę publiczną z końcem roku szkolnego. W praktyce rok szkolny kończy się 31 sierpnia, dlatego przy likwidacji z dniem 31 sierpnia zawiadomienia powinny zostać doręczone najpóźniej 6 miesięcy wcześniej. Najbezpieczniej przyjąć, że zawiadomienia trzeba skutecznie doręczyć najpóźniej do końca lutego danego roku.

Nie wystarczy samo podjęcie uchwały przed upływem terminu. Liczy się wykonanie obowiązku zawiadomienia adresatów wskazanych w art. 89 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe. Dlatego zawiadomienia dla rodziców, pełnoletnich uczniów, kuratora oświaty i organu wykonawczego właściwej jednostki samorządu terytorialnego powinny być wysłane lub doręczone w taki sposób, aby dało się wykazać datę doręczenia.

Co powinno znaleźć się w uchwale o likwidacji szkoły?

Uchwała walnego zgromadzenia delegatów albo innego właściwego organu stowarzyszenia powinna być możliwie precyzyjna. Powinna wskazywać nazwę i adres szkoły, podstawę prawną, planowaną datę likwidacji, zobowiązanie zarządu do wystąpienia o zgodę na likwidację, zobowiązanie do dokonania zawiadomień oraz sposób zabezpieczenia interesów uczniów i pracowników.

Warto również upoważnić zarząd do dokonania wszystkich czynności wykonawczych, w tym do kontaktu z gminą, kuratorium oświaty, rodzicami i pracownikami szkoły. Takie upoważnienie nie zastępuje zasad reprezentacji wynikających z KRS, ale porządkuje wewnętrznie proces likwidacji.

Zapewnienie uczniom kontynuowania nauki

Art. 89 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe wymaga, aby przed likwidacją szkoły organ prowadzący zapewnił uczniom możliwość kontynuowania nauki w innej szkole publicznej tego samego typu. Przy szkole podstawowej trzeba więc wskazać realną możliwość dalszej nauki w publicznej szkole podstawowej.

Nie powinno to być ogólne stwierdzenie, że w gminie istnieją inne szkoły. W dokumentach warto wskazać konkretne placówki, uzgodnienia z gminą, odległość, możliwość dowozu uczniów oraz organizację przejścia uczniów do nowych szkół. Im bardziej szczegółowo stowarzyszenie wykaże tę kwestię, tym mniejsze ryzyko odmowy zgody na likwidację.

Skutki błędów w procedurze likwidacyjnej

Niedochowanie wymogów z art. 89 ust. 1 i art. 89 ust. 3 ustawy – Prawo oświatowe może skutkować odmową wyrażenia zgody na likwidację albo zakwestionowaniem skuteczności działań organu prowadzącego. Szczególnie ryzykowne są: brak zawiadomienia kuratora oświaty, zbyt późne zawiadomienie rodziców, brak zgody organu, który udzielił zezwolenia, oraz uchwała podjęta przez organ stowarzyszenia bez kompetencji statutowej.

Jeżeli równolegle dochodzi do przekształceń po stronie podmiotu prowadzącego, trzeba odróżnić likwidację szkoły od kwestii takich jak zmiana organu prowadzącego. Są to odrębne sytuacje prawne i wymagają osobnej analizy dokumentów.

Trzeba też pamiętać o rozliczeniach finansowych. Jeżeli szkoła korzystała ze środków publicznych, znaczenie może mieć prawidłowe rozliczenie środków, w tym zasad, na jakich była przekazywana dotacja oświatowa. Szczegóły zależą od rodzaju szkoły, uchwał dotacyjnych i dokumentacji finansowej.

FAQ

Czy zarząd stowarzyszenia zawsze może podjąć uchwałę o likwidacji szkoły?

Nie. Zarząd może podjąć taką uchwałę tylko wtedy, gdy statut stowarzyszenia przyznaje mu taką kompetencję. Jeżeli statut milczy, zastosowanie ma art. 11 ust. 1 ustawy – Prawo o stowarzyszeniach, zgodnie z którym w sprawach niezastrzeżonych dla innych władz decyzję podejmuje walne zebranie członków albo odpowiednio walne zgromadzenie delegatów.

Kto podpisuje wniosek o zgodę na likwidację szkoły?

Wniosek podpisuje zarząd zgodnie z zasadami reprezentacji stowarzyszenia ujawnionymi w KRS albo pełnomocnik prawidłowo umocowany przez zarząd. Uchwała walnego zgromadzenia delegatów jest podstawą działania, ale co do zasady nie zastępuje reprezentacji stowarzyszenia na zewnątrz.

Czy trzeba zawiadomić kuratora oświaty?

Tak. Art. 89 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe wymaga zawiadomienia właściwego kuratora oświaty co najmniej 6 miesięcy przed terminem likwidacji szkoły. Obowiązek ten dotyczy także szkoły publicznej prowadzonej przez stowarzyszenie.

Czy potrzebna jest pozytywna opinia kuratora?

Dla publicznej szkoły prowadzonej przez stowarzyszenie kluczowa jest zgoda organu, który udzielił zezwolenia na założenie szkoły, co wynika z art. 89 ust. 3 zdanie drugie ustawy – Prawo oświatowe. Pozytywna opinia kuratora w trybie art. 89 ust. 3 zdanie pierwsze dotyczy szkół i placówek publicznych prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego.

Czy szkołę można zlikwidować w trakcie roku szkolnego?

Co do zasady nie. Art. 89 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe przewiduje likwidację szkoły publicznej z końcem roku szkolnego. W praktyce planuje się ją najczęściej na 31 sierpnia, po wcześniejszym wykonaniu zawiadomień i uzyskaniu wymaganej zgody.

Czy brak zapisów w statucie szkoły blokuje likwidację?

Nie. Podstawą likwidacji szkoły publicznej jest art. 89 ustawy – Prawo oświatowe. Statut szkoły nie musi zawierać odrębnej procedury likwidacyjnej. Znaczenie ma natomiast statut stowarzyszenia, ponieważ określa kompetencje organów stowarzyszenia.

Źródła

• Art. 4 pkt 16, art. 88 oraz art. 89 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe.
• Art. 10 ust. 1 pkt 5, art. 11 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach.
• Art. 38 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.