Odrzucenie darowizny pieniężnej po przelewie na konto

Czy można odrzucić darowiznę przelaną na konto?

Tak, obdarowany może nie przyjąć darowizny, także wtedy, gdy pieniądze zostały już przelane na jego rachunek bankowy. Trzeba jednak pamiętać, że darowizna jest umową. Zgodnie z art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku, a więc po drugiej stronie musi istnieć wola przyjęcia przysporzenia.

W praktyce przelew może być potraktowany jako wykonanie darowizny, zwłaszcza gdy obdarowany zatrzyma środki, zacznie nimi rozporządzać, zgłosi darowiznę do urzędu skarbowego albo w inny sposób potwierdzi, że pieniądze przyjął. Oświadczenie woli może być bowiem wyrażone przez każde zachowanie, które ujawnia wolę w sposób dostateczny. Dlatego im szybciej nastąpi zwrot i im lepiej zostanie opisany, tym mniejsze ryzyko sporu z darczyńcą lub z organem podatkowym.

Jeżeli nie chce się przyjąć darowizny, należy unikać używania tych pieniędzy, mieszania ich z własnymi rozliczeniami i przenoszenia na inne rachunki. Samo techniczne zaksięgowanie przelewu przez bank nie przesądza jeszcze, że obdarowany świadomie przyjął darowiznę, ale dalsze zachowanie może już mieć takie znaczenie.

Jak zwrócić odrzuconą darowiznę?

Najbezpieczniej zwrócić środki na ten sam rachunek, z którego przyszły, i jednocześnie wysłać darczyńcy krótkie oświadczenie, że darowizna nie została przyjęta. Oświadczenie można przekazać pisemnie, e-mailem, SMS-em albo w inny sposób pozwalający później wykazać jego treść i datę. Przy większych kwotach lub konflikcie rodzinnym warto użyć formy pisemnej albo wiadomości elektronicznej z potwierdzeniem doręczenia.

Opis przelewu zwrotnego powinien być jednoznaczny, na przykład: "zwrot nieprzyjętej darowizny z dnia ...". Taki opis ma znaczenie dowodowe, bo pokazuje, że przelew nie jest nową darowizną w drugą stronę, pożyczką ani rozliczeniem innej umowy.

Praktycznie warto zachować:

• potwierdzenie wpływu środków na rachunek,
• potwierdzenie przelewu zwrotnego,
• treść oświadczenia o odmowie przyjęcia darowizny,
• korespondencję z darczyńcą, jeżeli wyjaśnia powód zwrotu lub potwierdza jego przyjęcie.

Jeżeli pieniądze trafiły na rachunek używany przez inne osoby albo rachunek prowadzony dla krewnego, trzeba dodatkowo uważać na ryzyko niejasnego przypisania środków. Podobne problemy praktyczne mogą wystąpić przy udostępnieniu konta osobie zadłużonej, dlatego warto zobaczyć także omówienie skutków, jakie może wywołać rachunek krewnego z długami.

Co zrobić z odsetkami naliczonymi przez bank?

Odsetki od pieniędzy znajdujących się na rachunku bankowym są problemem odrębnym od samej darowizny. Z punktu widzenia podatku dochodowego odsetki bankowe są co do zasady przychodem z kapitałów pieniężnych, a bank jako płatnik zwykle pobiera od nich 19% zryczałtowany podatek. To, że pieniądze były przeznaczone jako darowizna, której obdarowany nie chce przyjąć, nie zawsze zmienia techniczny sposób rozliczenia odsetek przez bank.

Jeżeli odsetki zostały już dopisane do rachunku, najprościej rozliczyć je z darczyńcą wprost: zwrócić kwotę główną oraz ewentualnie kwotę odsetek po potrąceniu podatku, jeśli strony uznają, że korzyść z czasowego pozostawania pieniędzy na rachunku powinna wrócić do darczyńcy. Nie należy natomiast przyjmować samych odsetek jako "wynagrodzenia" za zwrot darowizny, jeżeli strony nie zawarły wyraźnej, odrębnej umowy. W typowej sytuacji bezpieczniejsze jest potraktowanie odsetek jako elementu rozliczenia zwrotnego, a nie jako części darowizny przyjętej selektywnie.

Jeżeli kwota odsetek jest znacząca, pieniądze były na koncie długo albo bank zastosował niestandardowe rozliczenie, warto sprawdzić historię rachunku i dokumenty podatkowe banku. W zwykłych przypadkach posiadacz rachunku nie dopłaca samodzielnie podatku od standardowych odsetek bankowych, bo podatek pobiera bank.

Czy przelew może być uznany za depozyt nieprawidłowy?

W starszych sporach podatkowych przy niejasnych przelewach pojawiał się argument, że pieniądze znajdujące się na cudzym rachunku mogą być traktowane jak depozyt nieprawidłowy. Taki wniosek nie powinien wynikać z samego faktu, że darczyńca jednostronnie wysłał przelew, a odbiorca szybko odmówił przyjęcia darowizny i odesłał środki.

Depozyt nieprawidłowy wymaga jednak innej podstawy: strony muszą w istocie umówić się, że jedna osoba przechowuje pieniądze drugiej i może nimi rozporządzać. Jeżeli taka umowa rzeczywiście istnieje, w grę może wchodzić podatek od czynności cywilnoprawnych według zasad właściwych dla depozytu nieprawidłowego. Przy zwykłym zwrocie niechcianej darowizny najważniejsze jest więc wykazanie, że odbiorca nie miał zamiaru przechowywać ani używać cudzych pieniędzy.

Czy zwrot nieprzyjętej darowizny trzeba zgłosić do urzędu skarbowego?

Jeżeli darowizna nie została przyjęta i środki zostały niezwłocznie zwrócone, zasadniczo nie dochodzi do nabycia własności pieniędzy tytułem darowizny. W takiej sytuacji nie powinien powstać obowiązek zgłaszania darowizny ani zapłaty podatku od spadków i darowizn. Trzeba jednak posiadać dowody, że był to zwrot nieprzyjętego świadczenia, a nie nowa czynność prawna.

Inaczej jest, gdy obdarowany przyjął darowiznę w całości albo w części. Wtedy obowiązki podatkowe zależą od relacji rodzinnej z darczyńcą, wartości darowizny, wcześniejszych darowizn od tej samej osoby oraz sposobu przekazania pieniędzy. Najbliższa rodzina wskazana w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn może korzystać z pełnego zwolnienia, ale przy darowiźnie pieniędzy ponad limit z art. 9 ust. 1 pkt 1 trzeba zachować dowód przekazania na rachunek lub przekazem pocztowym i zgłosić nabycie na SD-Z2 w terminie 6 miesięcy. W innych przypadkach zeznanie SD-3 składa się zasadniczo w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego, jeśli darowizna podlega zgłoszeniu.

Od 2026 r. przepisy przewidują także możliwość przywrócenia terminu do zgłoszenia nabycia w określonych sytuacjach, jeżeli podatnik uprawdopodobni brak swojej winy w uchybieniu terminowi. Nie jest to jednak automatyczne zwolnienie z odpowiedzialności, dlatego przy przyjętej darowiźnie lepiej pilnować terminów od początku.

Jeżeli darowizna pochodzi od osoby z zagranicy albo środki przelano z rachunku zagranicznego, trzeba dodatkowo sprawdzić rezydencję, obywatelstwo, położenie rzeczy lub wykonywanie praw majątkowych oraz ewentualne przepisy obce. Szersze omówienie takiej sytuacji znajdziesz w artykule o tym, jak rozliczana może być darowizna zagraniczna.

Czy można przyjąć część darowizny, a resztę zwrócić?

Co do zasady jest to możliwe, ale tylko wtedy, gdy z okoliczności wynika zgoda obu stron na taki zakres darowizny. Darczyńca mógł przecież chcieć przekazać całą kwotę jako jedno świadczenie, a nie kilka niezależnych części. Dlatego częściowe przyjęcie pieniędzy warto uzgodnić z darczyńcą w sposób możliwy do udowodnienia.

Jeżeli obdarowany chce zatrzymać tylko część kwoty, powinien jasno wskazać, jaką część przyjmuje jako darowiznę, jaką część zwraca i dlaczego. Część przyjęta może podlegać opodatkowaniu lub zgłoszeniu według zasad właściwych dla darowizny. Część zwrócona powinna być opisana jako zwrot nieprzyjętej części darowizny.

Trzeba też uważać, aby operacje bankowe nie stworzyły wrażenia kilku niezależnych przysporzeń. Jeżeli pieniądze są przekazywane przez różne osoby albo w kilku etapach, może powstać problem podobny do sytuacji opisanej jako podwójna darowizna, czyli konieczność ustalenia, kto faktycznie darował środki i na czyją rzecz.

Odrzucenie darowizny a cofnięcie lub odwołanie darowizny

Odrzucenie darowizny trzeba odróżnić od odwołania darowizny. Odrzucenie dotyczy sytuacji, w której obdarowany nie chce przyjąć świadczenia. Odwołanie darowizny to natomiast działanie darczyńcy, zwykle rozważane wtedy, gdy darowizna została już przyjęta albo wykonana, a darczyńca chce doprowadzić do jej zwrotu z przyczyn przewidzianych w prawie, na przykład z powodu rażącej niewdzięczności.

Jeżeli strony zawarły dodatkowe porozumienia dotyczące przyszłego odwołania darowizny, trzeba je oceniać ostrożnie. Nie każde postanowienie będzie skuteczne w każdej sytuacji, zwłaszcza gdy ogranicza ustawowe uprawnienia darczyńcy albo dotyczy nieruchomości. W takich sprawach istotne są treść dokumentów, forma czynności i rzeczywisty zamiar stron.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 60, art. 888, art. 890 oraz art. 405-410: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, w szczególności art. 1, art. 4a, art. 5, art. 6 i art. 17a: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, w szczególności art. 17 i art. 30a: akt w systemie ELI.
• Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych, w szczególności regulacje dotyczące depozytu nieprawidłowego: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.