Czy trzeba być rolnikiem, aby prowadzić hodowlę koni?

Czy do hodowli koni trzeba być rolnikiem?

hodowla zwierząt bez statusu rolnika jest co do zasady możliwa, ale nie oznacza automatycznie uzyskania statusu rolnika indywidualnego ani zwolnienia z innych obowiązków. Nie. Samo prowadzenie chowu albo hodowli koni nie wymaga, aby osoba miała formalny status rolnika indywidualnego. Z punktu widzenia prawa trzeba odróżnić trzy różne kwestie: nabycie ziemi rolnej, prowadzenie działalności rolniczej oraz wykonywanie obowiązków związanych z utrzymywaniem koni.

Hodowla koni mieści się co do zasady w działalności rolniczej, bo zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników działalność rolnicza obejmuje działalność w zakresie produkcji zwierzęcej, w tym chów i hodowlę zwierząt. To jednak nie oznacza automatycznie, że każda osoba posiadająca grunt rolny staje się rolnikiem w rozumieniu wszystkich ustaw.

Różne definicje rolnika w różnych ustawach

To najważniejszy punkt całej sprawy. W polskim prawie pojęcie „rolnik” nie ma jednej uniwersalnej definicji.

Dla celów ubezpieczenia w KRUS rolnikiem jest osoba pełnoletnia prowadząca osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym; wynika to z art. 6 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Z kolei dla obrotu ziemią rolną kluczowe znaczenie ma pojęcie rolnika indywidualnego z art. 6 ust. 1 ustawy z 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego. Zgodnie z tym przepisem rolnikiem indywidualnym jest osoba fizyczna, która:

• jest właścicielem, użytkownikiem wieczystym, samoistnym posiadaczem albo dzierżawcą nieruchomości rolnych,
• łączna powierzchnia użytków rolnych nie przekracza 300 ha,
• posiada kwalifikacje rolnicze,
• co najmniej od 5 lat zamieszkuje w gminie, na obszarze której jest położona jedna z nieruchomości rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego,
• oraz prowadzi przez ten okres osobiście to gospodarstwo.

Właśnie dlatego odpowiedź na pytanie „czy trzeba być rolnikiem?” brzmi: do samej hodowli koni – nie, ale do nabycia niektórych gruntów rolnych albo korzystania z niektórych rozwiązań prawnych – czasem tak.

Darowizna ziemi rolnej od dziadka – czy jest możliwa bez statusu rolnika?

W praktyce to zwykle najważniejsza część problemu. Sama hodowla koni nie wymaga bycia rolnikiem indywidualnym, ale przekazanie gruntu rolnego w darowiźnie trzeba ocenić przez pryzmat ustawy z 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego.

Co do zasady ograniczenia tej ustawy dotyczą nabywania nieruchomości rolnych. Jednocześnie ustawa przewiduje wyjątki, a ich zastosowanie zależy od konkretnego stanu faktycznego: powierzchni gruntu, położenia nieruchomości, tego, czy grunt jest nieruchomością rolną w rozumieniu ustawy, oraz od stopnia pokrewieństwa między stronami.

Szczególnie istotny jest art. 2a ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, który wprowadza zasadę, że nabywcą nieruchomości rolnej powinien być rolnik indywidualny, ale przewiduje też wyjątki ustawowe. W sprawach rodzinnych kluczowe znaczenie ma to, czy nabycie następuje przez osobę bliską w rozumieniu tej ustawy. Zakres wyjątków i obowiązków po nabyciu może się jednak zmieniać w zależności od rodzaju nieruchomości i aktualnego stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej oraz ewidencji gruntów.

Jeżeli dziadek chce przekazać Pani około 2 ha ziemi rolnej, trzeba przed sporządzeniem aktu notarialnego sprawdzić, czy w konkretnej sprawie notariusz uzna transakcję za mieszczącą się w wyjątku ustawowym oraz czy nie pojawią się dodatkowe obowiązki, np. dotyczące prowadzenia gospodarstwa po nabyciu. W takich sprawach sama informacja z internetu często nie wystarcza.

Czy otrzymanie 2 ha ziemi rolnej automatycznie czyni właściciela rolnikiem?

Nie automatycznie. Samo nabycie nieruchomości rolnej nie powoduje jeszcze, że dana osoba staje się rolnikiem indywidualnym z art. 6 ust. 1 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Do tego potrzebne są m.in. kwalifikacje rolnicze, osobiste prowadzenie gospodarstwa i odpowiedni okres zamieszkania w gminie.

Również dla celów KRUS samo posiadanie gruntu nie zawsze wystarczy. Znaczenie ma faktyczne prowadzenie działalności rolniczej we własnym gospodarstwie. Jeżeli ktoś ma ziemię, ale nie prowadzi na niej działalności rolniczej, to nie spełnia automatycznie definicji z art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Inaczej mówiąc: można być właścicielem ziemi rolnej i nie być rolnikiem indywidualnym. Można też prowadzić hodowlę koni i nie mieć kwalifikacji rolniczych, o ile przepisy dotyczące nabycia gruntu zostały prawidłowo spełnione, a sama działalność jest legalnie zorganizowana.

Jakie znaczenie mają kwalifikacje rolnicze?

Kwalifikacje rolnicze są ważne głównie wtedy, gdy ktoś chce uzyskać status rolnika indywidualnego w rozumieniu ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Nie są one co do zasady warunkiem samego utrzymywania czy hodowania koni.

Sposób wykazywania kwalifikacji rolniczych wynika z art. 6 ust. 2 i następnych ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Mogą one wynikać np. z odpowiedniego wykształcenia, tytułu zawodowego lub stażu pracy w rolnictwie. To ocena formalna, potrzebna przede wszystkim przy obrocie nieruchomościami rolnymi, a nie przy samej codziennej opiece nad końmi.

Obowiązki przy utrzymywaniu i hodowli koni

Jeżeli zamierza Pani rzeczywiście prowadzić chów lub hodowlę koni, trzeba pamiętać o obowiązkach, które nie mają nic wspólnego z samym statusem rolnika, ale wynikają z przepisów weterynaryjnych i hodowlanych.

• Siedziba stada i identyfikacja zwierząt – konie podlegają zasadom identyfikacji i rejestracji zwierząt, w tym obowiązkowi posiadania dokumentów identyfikacyjnych i zgłaszania danych do właściwych systemów, zgodnie z przepisami unijnymi oraz ustawą z 4 listopada 2022 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt.
• Dobrostan – zwierzęta muszą być utrzymywane zgodnie z ustawą z 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt, w szczególności art. 5 i art. 6, a także z przepisami wykonawczymi dotyczącymi minimalnych warunków utrzymywania zwierząt gospodarskich.
• Nadzór weterynaryjny – w zależności od skali i charakteru przedsięwzięcia mogą pojawić się obowiązki wobec powiatowego lekarza weterynarii, zwłaszcza gdy działalność wykracza poza zwykłe utrzymywanie prywatnych koni.
• Przemieszczanie i leczenie koni – konie muszą mieć prawidłową identyfikację i dokumentację wymaganą przy przemieszczaniu, sprzedaży czy uboju, zgodnie z regulacjami unijnymi dotyczącymi identyfikacji koniowatych.

Jeżeli hodowla ma mieć charakter zarobkowy, należy też ocenić, czy wystarczy działalność rolnicza, czy potrzebna będzie rejestracja działalności gospodarczej. To zależy od modelu działania. Sam chów i hodowla zwierząt są co do zasady działalnością rolniczą, ale np. usługi stajenne, pensjonat dla koni, nauka jazdy konnej czy organizacja wydarzeń jeździeckich mogą już stanowić działalność gospodarczą.

Hodowla koni a działalność gospodarcza i podatki

Warto oddzielić działalność rolniczą od działalności gospodarczej. Na gruncie art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych przepisów tej ustawy nie stosuje się do przychodów z działalności rolniczej, z wyjątkiem przychodów z działów specjalnych produkcji rolnej.

Oznacza to, że najpierw trzeba ustalić, czy planowana aktywność jest zwykłą działalnością rolniczą, czy wchodzi w zakres działów specjalnych produkcji rolnej, albo czy obok hodowli będą prowadzone usługi komercyjne podlegające zasadom właściwym dla działalności gospodarczej.

W praktyce hodowla koni nie zawsze oznacza to samo podatkowo. Inaczej traktowany może być chów i rozród w ramach gospodarstwa, a inaczej np. pensjonat dla koni, szkolenie jeździeckie lub odpłatne udostępnianie infrastruktury. Ocena zależy od konkretnego modelu działalności i skali przedsięwzięcia.

Jak najprościej zacząć?

Jeżeli celem jest możliwie proste rozpoczęcie hodowli koni na ziemi od dziadka, praktyczna kolejność działań powinna być następująca:

1. sprawdzić status prawny działki – jej powierzchnię, klasę użytków, księgę wieczystą i to, czy jest nieruchomością rolną w rozumieniu ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego,
2. ustalić u notariusza albo prawnika, czy darowizna na rzecz wnuczki mieści się w wyjątku ustawowym i czy po nabyciu powstaną dodatkowe obowiązki,
3. rozstrzygnąć, czy planowana aktywność to wyłącznie działalność rolnicza, czy także działalność usługowa,
4. dopełnić obowiązków związanych z siedzibą stada, identyfikacją koni i wymaganiami weterynaryjnymi,
5. zadbać o warunki utrzymywania zwierząt zgodne z przepisami o ochronie zwierząt.

Jeśli równolegle planowana jest darowizna nieruchomości, warto też przeanalizować skutki cywilne i rodzinne takiego przekazania. Pomocny może być materiał: Darowizna mieszkania a wcześniejszy testament.

Podsumowanie

Nie trzeba być rolnikiem indywidualnym tylko po to, by prowadzić hodowlę koni. Status rolnika ma natomiast duże znaczenie przy nabywaniu gruntów rolnych i przy ocenie, czy dana osoba spełnia wymogi z ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Samo otrzymanie około 2 ha ziemi od dziadka nie oznacza jeszcze automatycznie, że stanie się Pani rolnikiem w sensie prawnym.

W opisanej sytuacji najważniejsze jest więc nie tyle pytanie o samą hodowlę, ile o prawidłowe przeprowadzenie darowizny ziemi rolnej oraz o model planowanej działalności. Dopiero po sprawdzeniu tych elementów można bezpiecznie ocenić, czy potrzebne będą kwalifikacje rolnicze, czy nie.

FAQ

Czy wnuczka może dostać ziemię rolną od dziadka, jeśli nie jest rolnikiem?

Może to być możliwe, ale wymaga sprawdzenia zasad z ustawy z 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego i wyjątków dotyczących nabycia przez osoby bliskie. Ostateczna ocena zależy od konkretnej nieruchomości i treści planowanej umowy.

Czy samo posiadanie 2 ha ziemi rolnej oznacza status rolnika?

Nie. Samo posiadanie gruntu nie czyni automatycznie rolnikiem indywidualnym ani rolnikiem dla celów KRUS. Potrzebne są dalsze przesłanki ustawowe, zależnie od tego, o jaką definicję chodzi.

Czy do hodowli koni potrzebne są kwalifikacje rolnicze?

Co do zasady nie są one wymagane do samej hodowli. Kwalifikacje rolnicze są istotne przede wszystkim przy uzyskiwaniu statusu rolnika indywidualnego w rozumieniu ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego.

Czy hodowla koni zawsze jest działalnością gospodarczą?

Nie. Może stanowić działalność rolniczą. Jeśli jednak obok hodowli są świadczone usługi, np. pensjonat, trening lub nauka jazdy, trzeba osobno ocenić, czy powstaje obowiązek prowadzenia działalności gospodarczej.

Jakie formalności trzeba załatwić przed rozpoczęciem hodowli?

Najczęściej trzeba sprawdzić status nieruchomości, dopełnić obowiązków identyfikacji i rejestracji koni oraz siedziby stada, zapewnić legalne warunki utrzymywania zwierząt i ustalić prawidłowy model podatkowy oraz organizacyjny przedsięwzięcia.

Źródła

• art. 6 pkt 1 oraz art. 2 ust. 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
• art. 2a oraz art. 6 ust. 1 i nast. ustawy z 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego
• art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
• art. 5 i art. 6 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt
• ustawa z 4 listopada 2022 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt
• aktualne przepisy unijne dotyczące identyfikacji koniowatych oraz przemieszczania zwierząt