Status rolnika ryczałtowego przy dzierżawie gruntu

Kto może być rolnikiem ryczałtowym w VAT?

Definicja rolnika ryczałtowego znajduje się w art. 2 pkt 19 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. Zgodnie z tym przepisem rolnikiem ryczałtowym jest rolnik dokonujący dostawy produktów rolnych pochodzących z własnej działalności rolniczej albo świadczący usługi rolnicze, korzystający ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, z wyjątkiem rolnika obowiązanego na podstawie odrębnych przepisów do prowadzenia ksiąg rachunkowych.

Najważniejsze jest więc nie to, czy grunt jest własnością rolnika, lecz czy produkty rolne pochodzą z jego własnej działalności rolniczej. Ustawa o VAT nie uzależnia statusu rolnika ryczałtowego od posiadania wykształcenia rolniczego, wpisu do KRUS ani od własności gospodarstwa rolnego.

Działalność rolnicza została zdefiniowana w art. 2 pkt 15 ustawy o podatku od towarów i usług. Przepis ten obejmuje m.in. produkcję roślinną, produkcję warzywniczą gruntową, szklarniową i pod folią, produkcję roślin ozdobnych, sadowniczą, uprawy w szklarniach i ogrzewanych tunelach foliowych, uprawy grzybów i ich grzybni, a także świadczenie usług rolniczych.

Jeżeli zatem osoba uprawia rośliny ozdobne na gruncie dzierżawionym albo użyczonym i sprzedaje rośliny pochodzące z tej uprawy, zasadniczo może korzystać ze statusu rolnika ryczałtowego, o ile nie zachodzi wyjątek wyłączający zwolnienie, np. obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych.

Czy dzierżawa albo użyczenie gruntu wystarczy?

Tak, dla celów statusu rolnika ryczałtowego w VAT możliwe jest prowadzenie własnej działalności rolniczej na gruncie cudzym, jeżeli rolnik faktycznie sam organizuje i prowadzi uprawę oraz sprzedaje produkty z tej uprawy. Podstawą korzystania z gruntu może być zwłaszcza umowa dzierżawy uregulowana w art. 693 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny albo umowa użyczenia uregulowana w art. 710 Kodeksu cywilnego.

Dla bezpieczeństwa dowodowego umowa powinna być zawarta na piśmie. Warto wskazać w niej strony, oznaczenie działki, powierzchnię, cel oddania gruntu, czas trwania umowy oraz to, kto ponosi koszty uprawy. Przy umowie dzierżawy należy też określić czynsz albo inny sposób rozliczenia.

Ustawa o VAT nie przewiduje obowiązku zgłoszenia umowy dzierżawy albo użyczenia do urzędu skarbowego wyłącznie po to, aby korzystać ze zwolnienia rolnika ryczałtowego. Inne obowiązki mogą jednak wynikać z podatku rolnego, podatku dochodowego, przepisów o ewidencji gruntów, dopłat albo ubezpieczenia społecznego rolników.

Gospodarstwo rolne, powierzchnia i brak wymogu wykształcenia

Ustawa o VAT odwołuje się do pojęcia gospodarstwa rolnego w art. 2 pkt 16. Przepis ten wskazuje, że przez gospodarstwo rolne rozumie się gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne albo jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha albo 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność albo znajdujących się w posiadaniu określonych podmiotów.

Ten próg ma znaczenie dla definicji gospodarstwa rolnego w podatku rolnym, ale nie oznacza, że dla samego zwolnienia rolnika ryczałtowego w VAT zawsze trzeba dzierżawić ponad 1 ha. W VAT zasadnicze znaczenie ma spełnienie warunków z art. 2 pkt 19 i art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku od towarów i usług, czyli dostawa produktów rolnych z własnej działalności rolniczej albo świadczenie usług rolniczych przez rolnika ryczałtowego.

Przepisy ustawy o VAT nie wymagają także wykształcenia rolniczego. Wykształcenie, kwalifikacje rolnicze albo określona powierzchnia mogą mieć znaczenie w innych sprawach, np. przy nabywaniu ziemi rolnej, dopłatach, programach pomocowych albo ubezpieczeniu rolniczym, ale nie są samodzielnym warunkiem zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT.

Produkty rolne a rośliny ozdobne

Produkty rolne są zdefiniowane w art. 2 pkt 20 ustawy o podatku od towarów i usług. Obecnie nie należy opierać się na dawnym załączniku nr 2 do ustawy o VAT, ponieważ definicja została zmieniona. Dla rolnika ryczałtowego istotne jest, aby sprzedawane towary pochodziły z jego własnej działalności rolniczej.

Produkcja roślin ozdobnych została wprost wymieniona w art. 2 pkt 15 ustawy o VAT jako działalność rolnicza. Jeżeli więc podatnik sam uprawia rośliny ozdobne na gruncie dzierżawionym albo użyczonym, a następnie sprzedaje efekt tej uprawy, sprzedaż może mieścić się w zwolnieniu przewidzianym dla rolnika ryczałtowego.

Inaczej należy ocenić zakup roślin od innych producentów i ich dalszą odsprzedaż. Taka działalność nie jest sprzedażą produktów pochodzących z własnej działalności rolniczej rolnika ryczałtowego. W takim przypadku mogą powstać zwykłe obowiązki podatkowe właściwe dla handlu.

Zwolnienie z VAT i możliwość rezygnacji

Podstawą zwolnienia jest art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku od towarów i usług. Przepis ten zwalnia od podatku dostawę produktów rolnych pochodzących z własnej działalności rolniczej dokonywaną przez rolnika ryczałtowego oraz świadczenie usług rolniczych przez rolnika ryczałtowego.

Rolnik ryczałtowy nie musi rejestrować się jako podatnik VAT czynny tylko dlatego, że korzysta ze zwolnienia rolniczego. Jeżeli jednak chce rozliczać VAT na zasadach ogólnych, może zrezygnować ze zwolnienia na podstawie art. 43 ust. 3 ustawy o podatku od towarów i usług, pod warunkiem dokonania zgłoszenia rejestracyjnego, o którym mowa w art. 96 ust. 1 i 2 tej ustawy.

Faktura VAT RR, oświadczenie i rachunek bankowy

Jeżeli produkty rolne od rolnika ryczałtowego kupuje podatnik VAT czynny, zastosowanie ma art. 116 ustawy o podatku od towarów i usług. Zgodnie z art. 116 ust. 1 tej ustawy nabywca produktów rolnych od rolnika ryczałtowego wystawia fakturę dokumentującą nabycie, powszechnie określaną jako faktura VAT RR.

Faktura VAT RR powinna zawierać elementy wymienione w art. 116 ust. 2 ustawy o VAT, w tym m.in. dane stron, numer dokumentu, datę, nazwę nabytych produktów, ich ilość, cenę jednostkową, wartość oraz oświadczenie dostawcy produktów rolnych o korzystaniu ze statusu rolnika ryczałtowego.

Zryczałtowany zwrot podatku dla rolnika ryczałtowego wynosi 7% kwoty należnej z tytułu dostawy produktów rolnych, co wynika z art. 115 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług. Z punktu widzenia nabywcy istotny jest art. 116 ust. 6 pkt 2 ustawy o VAT, który uzależnia prawo do zwiększenia podatku naliczonego m.in. od zapłaty należności na rachunek bankowy rolnika ryczałtowego albo na jego rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej.

Nie musi to być specjalne konto firmowe, jeżeli rolnik nie prowadzi zarejestrowanej działalności gospodarczej i pozostaje rolnikiem ryczałtowym. W praktyce rachunek powinien jednak należeć do rolnika, który sprzedaje produkty i składa oświadczenie na fakturze VAT RR.

Podatek rolny przy dzierżawie gruntu od rodziców

Podatnikami podatku rolnego są podmioty wskazane w art. 3 ust. 1 ustawy o podatku rolnym, czyli m.in. właściciele gruntów, posiadacze samoistni, użytkownicy wieczyści oraz w określonych przypadkach posiadacze gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego.

Jeżeli rodzice jako osoby fizyczne oddają prywatne grunty rolne dziecku w dzierżawę albo użyczenie, to co do zasady sam fakt takiej umowy nie powoduje automatycznie, że dzierżawca staje się podatnikiem podatku rolnego. W typowym przypadku podatnikiem pozostaje właściciel gruntu, chyba że wystąpi szczególna sytuacja przewidziana w art. 3 ust. 1 ustawy o podatku rolnym, np. posiadanie samoistne albo posiadanie gruntów publicznych na podstawie wskazanego tam tytułu.

W praktyce warto jednak sprawdzić lokalne dane podatkowe w gminie, zwłaszcza gdy umowa ma być długoterminowa, dotyczy całego gospodarstwa albo ma być wykorzystywana w innych postępowaniach, np. dotyczących dopłat lub ubezpieczenia rolniczego.

PIT, działy specjalne i kasa fiskalna

Podatek VAT nie rozstrzyga automatycznie wszystkich pozostałych podatków. W podatku dochodowym od osób fizycznych art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych wyłącza z opodatkowania PIT przychody z działalności rolniczej, z wyjątkiem przychodów z działów specjalnych produkcji rolnej.

Działy specjalne produkcji rolnej są określone w art. 2 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przepis ten obejmuje m.in. uprawy w szklarniach i ogrzewanych tunelach foliowych, uprawy grzybów i ich grzybni oraz uprawy roślin in vitro. Dlatego uprawa roślin ozdobnych w gruncie może być oceniana inaczej niż produkcja prowadzona w szklarni albo ogrzewanym tunelu, zwłaszcza gdy spełnia kryteria działu specjalnego.

Odrębnie trzeba ocenić obowiązki dotyczące kasy rejestrującej. Zwolnienie rolnika ryczałtowego z VAT nie zawsze oznacza automatyczny brak obowiązków ewidencyjnych przy sprzedaży na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. Aktualne zwolnienia i wyłączenia należy sprawdzać na podstawie obowiązującego rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących.

Praca na etacie i KRUS

Wykonywanie pracy na podstawie umowy o pracę nie pozbawia samo przez się prawa do statusu rolnika ryczałtowego w VAT. Są to odrębne reżimy prawne. Status rolnika ryczałtowego wynika z ustawy o podatku od towarów i usług, natomiast ubezpieczenie społeczne rolników reguluje ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Jeżeli osoba pracuje na etacie i nie chce podlegać ubezpieczeniu rolniczemu, trzeba osobno ocenić przepisy o ubezpieczeniach społecznych. Dla samego zwolnienia z VAT ważne jest jednak spełnienie warunków z art. 2 pkt 19 i art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT, a nie podleganie ubezpieczeniu w KRUS.

FAQ

Czy muszę być właścicielem gospodarstwa, aby być rolnikiem ryczałtowym?

Nie. Art. 2 pkt 19 ustawy o podatku od towarów i usług nie wymaga własności gruntu. Ważne jest, aby produkty rolne pochodziły z własnej działalności rolniczej rolnika, a nie z odsprzedaży cudzych produktów.

Czy umowę dzierżawy trzeba zgłaszać do urzędu skarbowego dla VAT?

Nie ma takiego obowiązku wyłącznie dla celów korzystania ze zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT. Umowa może mieć jednak znaczenie dowodowe oraz znaczenie w podatku rolnym, PIT, dopłatach albo sprawach ubezpieczeniowych.

Czy rolnik ryczałtowy musi mieć firmowe konto bankowe?

Przepisy o fakturach VAT RR nie wymagają specjalnego firmowego konta. Z art. 116 ust. 6 pkt 2 ustawy o VAT wynika jednak, że dla rozliczenia zryczałtowanego zwrotu podatku przez nabywcę zapłata powinna trafić na rachunek bankowy rolnika ryczałtowego albo jego rachunek w SKOK.

Czy praca na etacie wyklucza status rolnika ryczałtowego?

Nie. Praca na etacie nie wyklucza automatycznie zwolnienia rolnika ryczałtowego w VAT. Trzeba jednak osobno analizować ubezpieczenia społeczne, ewentualne obowiązki PIT oraz to, czy faktycznie sprzedawane są produkty z własnej działalności rolniczej.

Czy uprawa roślin ozdobnych zawsze jest zwykłą działalnością rolniczą?

W VAT produkcja roślin ozdobnych jest wymieniona w art. 2 pkt 15 ustawy o VAT jako działalność rolnicza. W PIT trzeba jednak sprawdzić art. 2 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ponieważ niektóre formy produkcji, np. w szklarniach albo ogrzewanych tunelach, mogą być działami specjalnymi produkcji rolnej.

Źródła

• Art. 2 pkt 15, art. 2 pkt 16, art. 2 pkt 19, art. 2 pkt 20, art. 43 ust. 1 pkt 3, art. 43 ust. 3, art. 96 ust. 1 i 2, art. 115 ust. 2 oraz art. 116 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.
• Art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym.
• Art. 2 ust. 1 pkt 1 oraz art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
• Art. 693 § 1 oraz art. 710 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.