Prawo do zasiłku dla bezrobotnych a spóźniona rejestracja w urzędzie pracy

Od czego zależy prawo do zasiłku dla bezrobotnych

Prawo do zasiłku dla bezrobotnych przysługuje osobie zarejestrowanej jako bezrobotna, jeżeli nie ma dla niej propozycji odpowiedniej pracy lub innych form aktywizacji oraz jeżeli w okresie 18 miesięcy bezpośrednio poprzedzających dzień rejestracji posiada co najmniej 365 dni tzw. okresu uprawniającego do zasiłku. Wynika to z art. 71 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

W praktyce najczęściej chodzi o zatrudnienie na umowę o pracę z wynagrodzeniem co najmniej minimalnym, od którego istniał obowiązek opłacania składki na Fundusz Pracy. Tak stanowi art. 71 ust. 1 pkt 2 lit. a tej ustawy. Do okresu 365 dni mogą jednak wchodzić także inne okresy wymienione w art. 71 ust. 1 pkt 2 lit. b-i, np. niektóre umowy cywilnoprawne, działalność gospodarcza czy część okresów pracy za granicą.

To oznacza, że urząd pracy nie bada wyłącznie tego, czy ktoś kiedyś pracował rok, ale czy ten wymagany staż mieści się właśnie w 18 miesiącach bezpośrednio poprzedzających rejestrację.

Czy można zarejestrować się później i nadal dostać zasiłek

Tak, przepisy nie nakazują rejestrować się w konkretnym terminie liczonym od dnia rozwiązania umowy. Nie ma przepisu, który mówiłby, że po określonej liczbie dni od ustania zatrudnienia rejestracja jest już niemożliwa. Problem polega jednak na czym innym: im później nastąpi rejestracja, tym większe ryzyko, że w ostatnich 18 miesiącach zabraknie wymaganych 365 dni okresów zaliczanych do zasiłku.

Dlatego w wielu przypadkach praktycznie bezpieczna jest rejestracja możliwie szybko po utracie pracy. Jeżeli ktoś po ustaniu zatrudnienia przez dłuższy czas nie pracował i nie miał innych okresów zaliczanych do zasiłku, może się okazać, że nie spełni warunku z art. 71 ust. 1 pkt 2 ustawy, mimo że wcześniej pracował nawet kilka lat.

Jeżeli problem dotyczy osoby, która dopiero skończyła szkołę i nie ma jeszcze dłuższego stażu pracy, osobno wyjaśniamy świadczenia dla bezrobotnego absolwenta szkoły średniej oraz zasady rejestracji w urzędzie pracy.

W orzecznictwie podkreśla się, że ustawowy okres 18 miesięcy należy liczyć ściśle, bez wyjątków zależnych od przyczyn opóźnienia rejestracji. Tak wynika m.in. z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26.10.2021 r., sygn. I OSK 717/21, oraz z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27.09.2023 r., sygn. I OSK 1387/22.

Porozumienie stron a 90-dniowa karencja

Samo rozwiązanie umowy za porozumieniem stron nie zawsze odbiera prawo do zasiłku, ale bardzo często powoduje przesunięcie terminu jego wypłaty. Zgodnie z art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy prawo do zasiłku przysługuje po upływie 90 dni od dnia zarejestrowania, jeżeli w okresie 6 miesięcy przed rejestracją stosunek pracy lub stosunek służbowy ustał na mocy porozumienia stron albo za wypowiedzeniem złożonym przez pracownika.

Od tej zasady są jednak ważne wyjątki. Karencji 90-dniowej nie stosuje się, jeżeli porozumienie stron nastąpiło z powodu upadłości, likwidacji pracodawcy albo zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Wynika to z art. 75 ust. 1 pkt 2 lit. a-c tej ustawy. W praktyce warto mieć dokument, z którego jasno wynika przyczyna rozwiązania umowy, bo samo ogólne sformułowanie „za porozumieniem stron” bywa niewystarczające.

Jeżeli więc umowę rozwiązano za porozumieniem stron z inicjatywy pracownika lub bez ustawowo istotnej przyczyny dotyczącej pracodawcy, zasiłek może przysługiwać dopiero po 90 dniach od rejestracji, nawet jeśli warunek 365 dni został spełniony.

Wyjazd za granicę po ustaniu pracy

Sam pobyt za granicą po rozwiązaniu umowy w Polsce nie wydłuża ustawowego okresu 18 miesięcy. Jeżeli w tym czasie nie było okresów, które można zaliczyć do stażu zasiłkowego, opóźnienie rejestracji może działać na niekorzyść osoby bezrobotnej.

Inaczej może być wtedy, gdy podczas pobytu za granicą była wykonywana praca lub inna aktywność zawodowa istotna dla prawa do zasiłku. W takim przypadku trzeba badać, w jakim państwie była wykonywana praca, jaki system koordynacji zabezpieczenia społecznego ma zastosowanie i jakie dokumenty są dostępne. W sprawach unijnych duże znaczenie praktyczne mają dokumenty potwierdzające okresy zatrudnienia i ubezpieczenia, w szczególności dokumenty używane do wykazywania okresów zatrudnienia za granicą przed polskim urzędem pracy.

To jest kwestia silnie zależna od stanu faktycznego. Inaczej ocenia się pracę w państwie UE lub EOG, inaczej pracę w państwie trzecim, a jeszcze inaczej okres zwykłego pobytu za granicą bez pracy.

Jak liczyć 18 miesięcy i 365 dni w praktyce

Urząd pracy cofa się od dnia rejestracji o 18 miesięcy i bada, czy w tym przedziale czasowym mieści się co najmniej 365 dni okresów zaliczanych do zasiłku. Jeżeli po ustaniu umowy minęło kilka miesięcy bez pracy, ten „pusty” okres wchodzi do 18-miesięcznego okna i może wypchnąć część wcześniejszego zatrudnienia poza badany okres.

Przykładowo: jeżeli ktoś pracował dokładnie 12 miesięcy, a potem przez 8 miesięcy nie rejestrował się i nie pracował, to w dniu rejestracji w ostatnich 18 miesiącach będzie miał tylko 10 miesięcy zatrudnienia mieszczącego się w badanym okresie. Wtedy warunek 365 dni nie zostanie spełniony.

Dodatkowo przy umowie o pracę nie uwzględnia się urlopów bezpłatnych trwających łącznie dłużej niż 30 dni w badanym okresie, co wynika z art. 71 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy.

Co zrobić po odmowie przyznania zasiłku

Jeżeli urząd pracy wyda decyzję odmowną, można wnieść odwołanie. Postępowanie w sprawach statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku kończy się decyzją administracyjną, od której przysługuje odwołanie na zasadach określonych w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności art. 127 § 1 i art. 129 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Co do zasady odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, za pośrednictwem organu, który ją wydał. W odwołaniu warto wskazać konkretnie:

• które okresy pracy urząd pominął,
• jakie dokumenty potwierdzają zatrudnienie lub ubezpieczenie,
• dlaczego rozwiązanie umowy nie powinno powodować 90-dniowej karencji, jeśli zachodzą wyjątki z art. 75 ust. 1 pkt 2 lit. a-c ustawy,
• czy urząd błędnie policzył 18 miesięcy albo 365 dni.

Odpowiedź na pytanie praktyczne

Jeżeli zarejestruje się Pani dopiero teraz, samo opóźnienie nie wyklucza automatycznie prawa do zasiłku. O wyniku zdecyduje to, czy na dzień rejestracji w ostatnich 18 miesiącach nadal będzie Pani miała co najmniej 365 dni okresów zaliczanych do zasiłku na podstawie art. 71 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Trzeba jednak dodatkowo sprawdzić, czy rozwiązanie umowy za porozumieniem stron nie uruchomi 90-dniowego okresu oczekiwania z art. 75 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Jeżeli porozumienie nie było związane np. z likwidacją pracodawcy, upadłością albo zmniejszeniem zatrudnienia z przyczyn dotyczących zakładu pracy, urząd najczęściej przyzna prawo do zasiłku dopiero po 90 dniach od rejestracji.

Jeżeli w czasie pobytu za granicą wykonywała Pani pracę, trzeba jeszcze odrębnie przeanalizować możliwość zaliczenia tych okresów na podstawie odpowiednich dokumentów i przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

FAQ

Czy istnieje sztywny termin na rejestrację po utracie pracy?

Nie. Przepisy nie wyznaczają jednego ustawowego terminu typu 7 czy 30 dni. Decydujące jest jednak to, czy na dzień rejestracji spełnia Pan/Pani warunek 365 dni w ostatnich 18 miesiącach zgodnie z art. 71 ust. 1 ustawy.

Czy porozumienie stron zawsze oznacza brak zasiłku?

Nie. Najczęściej oznacza 90-dniowe oczekiwanie na zasiłek na podstawie art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy, ale nie całkowity brak prawa. Wyjątki dotyczą m.in. upadłości, likwidacji pracodawcy i zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn dotyczących zakładu pracy.

Czy pobyt za granicą po rozwiązaniu umowy usprawiedliwia spóźnioną rejestrację?

Co do zasady nie wpływa to na sposób liczenia 18 miesięcy. Sądowa i urzędowa praktyka przyjmuje ścisłe liczenie tego okresu. Znaczenie może mieć natomiast to, czy za granicą była wykonywana praca, którą da się uwzględnić przy ocenie prawa do zasiłku.

Czy urząd pracy może pominąć pracę za granicą?

Jeżeli okres pracy za granicą ma znaczenie prawne, trzeba go odpowiednio udokumentować. Bez właściwych dokumentów urząd może nie mieć podstaw do zaliczenia takiego okresu. Zakres dokumentów zależy od państwa zatrudnienia i rodzaju pracy.

W jakim terminie składa się odwołanie od decyzji urzędu pracy?

Co do zasady w ciągu 14 dni od doręczenia decyzji, za pośrednictwem organu, który ją wydał, zgodnie z art. 129 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Źródła:

Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - Dz.U. 2004 nr 99 poz. 1001

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz.U. 1960 nr 30 poz. 168

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26.10.2021 r., I OSK 717/21

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27.09.2023 r., I OSK 1387/22

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25.01.2011 r., I OSK 1553/10