Przerobienie busa na osobowy a akcyza – kiedy i ile zapłacić

Akcyza od przerobionego pojazdu – kiedy w ogóle powstaje?

Jeżeli w pojeździe samochodowym innym niż samochód osobowy, już zarejestrowanym na terytorium Polski, zostały dokonane zmiany konstrukcyjne powodujące zmianę rodzaju pojazdu na samochód osobowy, przedmiot opodatkowania akcyzą powstaje na podstawie art. 100 ust. 1a pkt 1 ustawy z 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym.

Przepis ten obejmuje sytuacje typowe dla przeróbek busów, vanów i pojazdów ciężarowych do 3,5 t, gdy po zmianach pojazd zaczyna spełniać cechy samochodu osobowego w rozumieniu akcyzy. W praktyce znaczenie ma nie nazwa handlowa pojazdu, ale jego klasyfikacja i cechy po przebudowie. Problemy klasyfikacyjne pojawiają się także przy imporcie pojazdów, dlatego osobno omawiamy akcyzę od samochodu LKW sprowadzonego z Niemiec.

W starszych sprawach istotny był jeszcze przepis przejściowy z art. 29 ustawy z 30 marca 2021 r. o zmianie ustawy o podatku akcyzowym oraz niektórych innych ustaw. Dotyczył on jednak tylko zmian konstrukcyjnych dokonanych przed 1 lipca 2022 r. Dziś ma znaczenie wyłącznie historyczne. Obecnie dla nowych przypadków stosuje się już zwykłe zasady wynikające bezpośrednio z ustawy akcyzowej.

Czy wpis w dowodzie rejestracyjnym przesądza o akcyzie?

Nie zawsze. W praktyce podatkowej sam fakt, że w nowym dowodzie rejestracyjnym nadal widnieje „samochód ciężarowy”, nie musi automatycznie wykluczać obowiązku akcyzowego. Organ może badać rzeczywisty stan pojazdu po zmianach konstrukcyjnych.

Znaczenie mają przede wszystkim cechy techniczne i przeznaczenie pojazdu po przebudowie. Jeżeli po zmianach pojazd faktycznie stał się samochodem osobowym, urząd może uznać, że doszło do zdarzenia z art. 100 ust. 1a pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym, nawet gdy dokumenty rejestracyjne nie zostały jeszcze prawidłowo skorygowane.

To ważne zwłaszcza wtedy, gdy przebudowa polegała na dodaniu drugiego rzędu siedzeń, pasów bezpieczeństwa, punktów mocowania, wykończenia wnętrza i zmianie funkcji pojazdu z towarowej na przewóz osób. Każda sprawa zależy jednak od konkretnego stanu faktycznego oraz dokumentacji technicznej.

Kto jest podatnikiem przy zmianach konstrukcyjnych?

Podatnikiem jest podmiot, u którego wystąpił stan faktyczny podlegający opodatkowaniu, czyli co do zasady właściciel pojazdu dokonujący lub zlecający zmiany skutkujące przekształceniem pojazdu w samochód osobowy. Wynika to z konstrukcji art. 100 ust. 1a pkt 1 w związku z art. 102 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym.

Nie ma decydującego znaczenia, że same prace wykonał warsztat albo firma przebudowująca pojazdy. To wykonawca zmian nie staje się automatycznie podatnikiem tylko dlatego, że fizycznie dokonał przeróbki. Najczęściej obowiązki podatkowe obciążają właściciela pojazdu.

Termin złożenia deklaracji AKC-US i zapłaty akcyzy

Zgodnie z art. 106 ust. 3b pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym, w przypadku określonym w art. 100 ust. 1a pkt 1 podatnik ma obowiązek bez wezwania organu złożyć deklarację uproszczoną AKC-US właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego.

Z kolei na podstawie art. 106 ust. 3b pkt 2 tej ustawy należy obliczyć i wpłacić akcyzę w terminie 30 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego. Przepis dodaje jednak zastrzeżenie: nie później niż w dniu złożenia zawiadomienia zgodnie z przepisami o ruchu drogowym o dokonaniu zmian konstrukcyjnych zmieniających rodzaj pojazdu na samochód osobowy, a jeżeli sprzedaż nastąpiła wcześniej – nie później niż w dniu sprzedaży tego samochodu osobowego.

To oznacza, że w praktyce termin zapłaty może „przyspieszyć”, jeżeli wcześniej zgłaszają Państwo zmianę w wydziale komunikacji albo sprzedają pojazd po przebudowie.

Deklarację AKC-US składa się elektronicznie, a osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej może skorzystać z dopuszczalnej formy papierowej, jeżeli wynika to z aktualnie obowiązujących zasad obsługi deklaracji przez organ. Podstawę stanowią art. 106 ust. 3d i 3e ustawy o podatku akcyzowym.

Jak ustalić moment powstania obowiązku podatkowego obecnie?

W aktualnym stanie prawnym, dla bieżących spraw, zasadą jest liczenie terminu od chwili powstania obowiązku podatkowego z tytułu dokonania zmian konstrukcyjnych. W praktyce trzeba ustalić datę, w której zmiany zostały faktycznie zakończone i pojazd uzyskał cechy samochodu osobowego.

Może to wynikać z faktury za przebudowę, protokołu odbioru, badania technicznego, opinii diagnosty lub innych dokumentów. Sama data wystawienia faktury nie zawsze jest decydująca, jeśli nie odpowiada rzeczywistej dacie zakończenia zmian.

Jeżeli pytanie dotyczy zdarzenia historycznego z 2022 r., wtedy trzeba było dodatkowo uwzględniać wspomniany przepis przejściowy. Dla zmian dokonanych przed 1 lipca 2022 r. obowiązek podatkowy powstawał właśnie 1 lipca 2022 r. i od tej daty liczono terminy na AKC-US i zapłatę podatku.

Ile wynosi akcyza?

Stawka akcyzy zależy od pojemności silnika samochodu osobowego i wynika z art. 105 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o podatku akcyzowym. Co do zasady wynosi:

W niektórych przypadkach stosuje się szczególne zasady dotyczące pojazdów hybrydowych i innych kategorii wskazanych w art. 105 ust. 1a–1c ustawy o podatku akcyzowym. Dlatego przed obliczeniem podatku trzeba sprawdzić, czy pojazd nie mieści się w katalogu preferencyjnych stawek.

Podstawę opodatkowania ustala się według art. 104 ustawy o podatku akcyzowym. W sprawach dotyczących zmian konstrukcyjnych może to wymagać odrębnej analizy, ponieważ nie zawsze będzie to proste odwołanie do ceny zakupu pojazdu. Jeżeli organ uzna zadeklarowaną podstawę za nierynkową, może ją zakwestionować na zasadach wynikających z ustawy.

Co jeśli nie złożyli Państwo deklaracji w terminie?

Brak złożenia AKC-US lub brak zapłaty akcyzy w terminie może powodować powstanie zaległości podatkowej oraz obowiązek zapłaty odsetek za zwłokę na podstawie art. 51 § 1 i art. 53 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa.

Dodatkowo w grę może wchodzić odpowiedzialność na podstawie ustawy z 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy, w szczególności gdy doszło do niezłożenia deklaracji albo narażenia podatku na uszczuplenie. Ocena zależy jednak od okoliczności sprawy, wysokości należności i zachowania podatnika.

Jeżeli termin już minął, zwykle warto działać niezwłocznie: złożyć zaległą deklarację, zapłacić podatek z odsetkami i rozważyć czynny żal na podstawie art. 16 § 1 Kodeksu karnego skarbowego, o ile w danej sprawie nadal jest dopuszczalny.

Praktyczny wniosek dla opisanej sytuacji

Jeżeli opisywana sprawa dotyczyła przebudowy zakończonej przed 1 lipca 2022 r., to według przepisów przejściowych obowiązek podatkowy powstał 1 lipca 2022 r. W takim stanie faktycznym deklarację AKC-US należało złożyć w ciągu 14 dni od tej daty, a akcyzę zapłacić w ciągu 30 dni, chyba że wcześniej nastąpiło zgłoszenie zmian albo sprzedaż pojazdu.

Jeżeli natomiast analizują Państwo podobną sprawę obecnie, bez przepisu przejściowego, trzeba ustalić rzeczywistą datę zakończenia zmian konstrukcyjnych i od niej liczyć terminy ustawowe. Sam fakt, że w dowodzie rejestracyjnym wciąż figurował pojazd ciężarowy, nie daje pełnej ochrony, jeśli technicznie pojazd stał się już osobowy.

FAQ

Czy każda przeróbka busa powoduje akcyzę?

Nie. Akcyza powstaje wtedy, gdy zmiany konstrukcyjne prowadzą do zmiany rodzaju pojazdu na samochód osobowy w rozumieniu art. 100 ust. 1a pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym. Drobne modyfikacje bez takiego skutku nie wystarczą.

Czy dodanie siedzeń zawsze oznacza, że pojazd stał się osobowy?

Nie zawsze. To jedna z ważnych przesłanek, ale liczy się całość cech technicznych i funkcjonalnych pojazdu po przebudowie. Każdy przypadek trzeba ocenić indywidualnie.

Czy urząd może żądać akcyzy, jeśli dowód rejestracyjny nadal wskazuje pojazd ciężarowy?

Tak, jest to możliwe. W postępowaniu podatkowym znaczenie ma rzeczywisty stan pojazdu i dokumentacja zmian, a nie wyłącznie sam wpis w dowodzie.

Czy osoba prywatna też składa AKC-US?

Tak. Obowiązek może dotyczyć również osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, jeżeli to ona jest podatnikiem z tytułu zmian konstrukcyjnych.

Co zrobić, gdy nie mam pewności, czy pojazd po zmianach jest osobowy?

Warto przeanalizować dokumentację techniczną, zakres przeróbki i klasyfikację pojazdu. W sprawach granicznych bezpiecznie jest skonsultować stan faktyczny przed złożeniem deklaracji lub przed sprzedażą auta.

Źródła

• art. 100 ust. 1a pkt 1, art. 102 ust. 1, art. 104, art. 105 ust. 1-1c, art. 106 ust. 3b, 3d i 3e ustawy z 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym
• art. 29 ustawy z 30 marca 2021 r. o zmianie ustawy o podatku akcyzowym oraz niektórych innych ustaw
• art. 51 § 1 i art. 53 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa
• art. 16 § 1 ustawy z 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy