Działalność gospodarcza nauczyciela na urlopie dla poratowania zdrowia

Czy nauczyciel może prowadzić działalność gospodarczą podczas urlopu dla poratowania zdrowia?

Co do zasady – nie może jej osobiście wykonywać. Zgodnie z art. 73 ust. 7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela nauczyciel w okresie przebywania na urlopie dla poratowania zdrowia nie może nawiązać stosunku pracy ani podjąć innej działalności zarobkowej. Jeżeli dyrektor szkoły stwierdzi naruszenie tego zakazu, odwołuje nauczyciela z urlopu, określając termin powrotu do pracy.

Najważniejsze jest więc rozróżnienie między samym istnieniem firmy a osobistym wykonywaniem działalności zarobkowej. W praktyce problemem nie jest wyłącznie to, że działalność jest wpisana do CEIDG, lecz to, czy nauczyciel w czasie urlopu faktycznie wykonuje czynności przynoszące lub zmierzające do uzyskania dochodu.

Jeżeli działalność polega np. na prowadzeniu gabinetu terapeutycznego, to osobiste przyjmowanie klientów, udzielanie świadczeń, kontakt handlowy, zawieranie umów, organizowanie pracy personelu czy stałe kierowanie przedsiębiorstwem może zostać potraktowane jako wykonywanie działalności zarobkowej.

Co oznacza „inna działalność zarobkowa” w rozumieniu Karty Nauczyciela?

Przepis art. 73 ust. 7 Karty Nauczyciela nie zawiera własnej definicji tego pojęcia, dlatego istotne znaczenie ma orzecznictwo. W praktyce sądy przyjmują, że chodzi o realną aktywność zarobkową, a nie wyłącznie formalny status przedsiębiorcy.

W wyroku z 7 listopada 2019 r., sygn. I PK 238/18, Sąd Najwyższy wskazał, że nie każda sytuacja związana z działalnością gospodarczą automatycznie pozbawia nauczyciela prawa do urlopu dla poratowania zdrowia. Znaczenie ma to, czy nauczyciel rzeczywiście wykonuje pracę lub inne czynności zarobkowe. Orzeczenie to jest ważne zwłaszcza wtedy, gdy przedsiębiorstwo działa dzięki pracownikom albo pełnomocnikowi, a sam nauczyciel w okresie urlopu nie wykonuje osobiście czynności zawodowych.

To podejście jest zbliżone do rozumienia „pracy zarobkowej” na gruncie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, gdzie za pracę zarobkową uważa się nie tylko świadczenie pracy wprost za wynagrodzeniem, ale również aktywność zmierzającą do uzyskania korzyści majątkowej.

Czy trzeba zawiesić działalność gospodarczą?

Nie zawsze. Przepisy Karty Nauczyciela nie nakazują automatycznego zawieszenia wpisu w CEIDG. Jednak jeśli działalność ma nadal funkcjonować, musi być zorganizowana tak, aby nauczyciel przebywający na urlopie dla poratowania zdrowia nie wykonywał jej osobiście.

W praktyce oznacza to, że działalność może działać dalej, jeżeli:

• czynności wykonują pracownicy, zleceniobiorcy albo współpracownicy,
• sprawy organizacyjne prowadzi ustanowiony pełnomocnik,
• nauczyciel nie świadczy osobiście usług,
• nauczyciel nie podejmuje bieżących decyzji operacyjnych i nie prowadzi aktywnej obsługi klientów.

Jeżeli jednak model działalności opiera się wyłącznie na osobistej pracy przedsiębiorcy, zawieszenie firmy może być najbezpieczniejszym rozwiązaniem. Warto porównać tę sytuację z problemem, jaki pojawia się przy przedsiębiorcach, gdy występuje zawieszona DG - bo opcja zawieszenia na czas urlopu i trzeba ocenić, jakie czynności są jeszcze dopuszczalne.

Pełnomocnik do prowadzenia firmy – czy można ustanowić męża?

Tak, co do zasady można ustanowić męża pełnomocnikiem do prowadzenia spraw firmy. Podstawę stanowią art. 95 § 1 i 2 oraz art. 98 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Przez pełnomocnictwo mocodawca upoważnia inną osobę do działania w swoim imieniu, a pełnomocnictwo ogólne obejmuje umocowanie do czynności zwykłego zarządu.

Jeżeli mąż ma zajmować się bieżącymi sprawami przedsiębiorstwa, najczęściej potrzebne będzie pełnomocnictwo obejmujące zwykły zarząd, a w zależności od rodzaju czynności także pełnomocnictwa rodzajowe lub szczególne. Jeżeli dana czynność wymaga szczególnej formy, pełnomocnictwo również powinno być udzielone w tej samej formie – wynika to z art. 99 § 1 Kodeksu cywilnego.

W zwykłych sprawach firmy jednoosobowej pełnomocnictwo może być udzielone na piśmie. Akt notarialny nie jest co do zasady wymagany tylko dlatego, że chodzi o reprezentowanie przedsiębiorcy. Będzie potrzebny dopiero wtedy, gdy pełnomocnik ma dokonywać czynności wymagających formy szczególnej, np. aktu notarialnego.

Jeżeli potrzebne jest szersze umocowanie do reprezentowania przedsiębiorstwa w różnych sprawach, warto zadbać o precyzyjny zakres dokumentu. Pomocne może być również omówienie, jak skonstruować pełnomocnictwo - z podkat. Pełnomocnictwo, choć tamten materiał dotyczy spółki z o.o., a nie JDG.

Czy pełnomocnictwo trzeba zgłosić do CEIDG albo urzędu?

Pełnomocnika przedsiębiorcy można zgłosić do CEIDG. Zgłoszenie nie tworzy samego umocowania, ale ułatwia posługiwanie się pełnomocnictwem w obrocie, bo informacja jest widoczna w rejestrze. W praktyce jest to wygodne i zalecane.

Trzeba jednak odróżnić pełnomocnictwo „biznesowe” od pełnomocnictw podatkowych. W sprawach podatkowych stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa. Pełnomocnictwo ogólne zgłasza się do Centralnego Rejestru Pełnomocnictw Ogólnych na formularzu PPO-1 (art. 138d Ordynacji podatkowej), a pełnomocnictwo szczególne – na formularzu PPS-1 (art. 138e Ordynacji podatkowej), gdy dotyczy konkretnej sprawy podatkowej.

Jeżeli mąż miałby reprezentować przedsiębiorcę np. przed ZUS, bankiem, kontrahentami czy urzędem skarbowym, zakres umocowania powinien to wyraźnie obejmować. Warto też sprawdzić, czy dana instytucja nie wymaga własnego formularza albo wzoru podpisu.

Czy mąż musi być zatrudniony w firmie?

Nie. Przepisy nie wymagają, aby pełnomocnik był pracownikiem przedsiębiorcy. Może działać jako osoba bliska, na podstawie samego pełnomocnictwa.

Trzeba jednak rozróżnić dwie kwestie:

• reprezentację – czyli działanie w imieniu przedsiębiorcy na podstawie pełnomocnictwa,
• faktyczne wykonywanie pracy – czyli realizowanie określonych czynności na rzecz firmy.

Jeżeli mąż ma jedynie podpisywać dokumenty, odbierać korespondencję, kontaktować się z urzędami i organizować działanie firmy, samo pełnomocnictwo może być wystarczające. Jeżeli natomiast ma stale wykonywać odpłatne czynności na rzecz firmy, trzeba rozważyć odrębną podstawę współpracy i jej skutki podatkowo-składkowe.

Jakie działania nauczyciela są szczególnie ryzykowne podczas urlopu zdrowotnego?

Największe ryzyko wiąże się z takimi zachowaniami, które łatwo wykazać jako osobiste wykonywanie działalności zarobkowej. Chodzi w szczególności o:

• osobiste świadczenie usług klientom lub pacjentom,
• regularne przyjmowanie zleceń i umawianie wizyt,
• osobiste wystawianie faktur i zawieranie umów z klientami,
• prowadzenie marketingu, mediów społecznościowych i sprzedaży jako aktywnej części działalności,
• bieżące kierowanie personelem i organizowanie pracy przedsiębiorstwa,
• podpisywanie kluczowych umów handlowych, jeżeli jest to element stałego prowadzenia biznesu.

Przy ocenie znaczenie ma nie tylko to, czy nauczyciel pobiera wynagrodzenie, ale także czy jego aktywność ma realny zarobkowy charakter. W zawodach objętych dodatkowymi ograniczeniami ustawowymi warto zawsze sprawdzić ograniczenia zawodowe a działalność, bo różne grupy zawodowe podlegają odmiennym reżimom.

Jakie mogą być konsekwencje naruszenia zakazu?

Najważniejsza konsekwencja wynika wprost z art. 73 ust. 7 Karty Nauczyciela – dyrektor szkoły odwołuje nauczyciela z urlopu dla poratowania zdrowia i wyznacza termin powrotu do pracy. Nie jest to uprawnienie uznaniowe, lecz ustawowy obowiązek po stwierdzeniu naruszenia.

Dodatkowo mogą pojawić się skutki wtórne:

• spór co do zasadności dalszego korzystania z urlopu,
• problemy dowodowe przy kontroli pracodawcy,
• ryzyko odpowiedzialności pracowniczej, jeżeli zachowanie zostanie ocenione jako naruszenie obowiązków pracowniczych,
• w niektórych stanach faktycznych także skutki podatkowe lub składkowe związane z organizacją działalności i współpracy z członkami rodziny.

Jeżeli sprawa jest sporna, kluczowe znaczenie mają dowody: zakres pełnomocnictwa, sposób działania firmy, umowy z personelem, korespondencja z klientami, terminarz wizyt i to, kto faktycznie wykonywał poszczególne czynności.

Jak bezpiecznie zorganizować firmę na czas urlopu?

Jeżeli celem jest pozostawienie działalności aktywnej bez naruszenia art. 73 ust. 7 Karty Nauczyciela, warto zadbać o kilka elementów organizacyjnych:

Im bardziej działalność jest oparta na pracy innych osób, a nie na osobistej aktywności nauczyciela, tym łatwiej bronić stanowiska, że nie doszło do podjęcia działalności zarobkowej w rozumieniu art. 73 ust. 7 Karty Nauczyciela.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, kiedy pozostawienie firmy bez zawieszania może być dopuszczalne, a kiedy ryzyko odwołania z urlopu jest duże.

FAQ

Czy sam wpis w CEIDG oznacza naruszenie zakazu?

Nie zawsze. Kluczowe jest to, czy nauczyciel faktycznie wykonuje działalność zarobkową. Sam formalny wpis nie musi jeszcze oznaczać naruszenia art. 73 ust. 7 Karty Nauczyciela, ale praktyka działania firmy ma tu decydujące znaczenie.

Czy można ustanowić męża pełnomocnikiem bez notariusza?

Tak, w zwykłych sprawach najczęściej wystarczy forma pisemna. Notariusz jest potrzebny wtedy, gdy pełnomocnictwo ma obejmować czynności wymagające szczególnej formy.

Czy pełnomocnik musi być zgłoszony do CEIDG?

Nie jest to warunek ważności samego pełnomocnictwa, ale zgłoszenie do CEIDG jest praktycznie bardzo przydatne. Ułatwia wykazanie umocowania wobec kontrahentów i urzędów.

Czy mąż musi być zatrudniony w firmie?

Nie. Może działać wyłącznie jako pełnomocnik. Jeżeli jednak ma stale wykonywać określone czynności na rzecz firmy, trzeba dodatkowo ocenić właściwą podstawę współpracy i jej skutki podatkowe oraz składkowe.

Czy nauczyciel może sporadycznie podpisać dokument w czasie urlopu?

To zależy od okoliczności. Im bardziej czynność ma charakter wyjątkowy i formalny, tym mniejsze ryzyko. Jeżeli jednak podpisywanie dokumentów jest elementem bieżącego kierowania firmą, może zostać uznane za wykonywanie działalności zarobkowej.

Źródła

• art. 73 ust. 7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela
• art. 95 § 1 i 2, art. 98, art. 99 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 138d i art. 138e ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa
• art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa
• wyrok Sądu Najwyższego z 7 listopada 2019 r., I PK 238/18