Obowiązki finansowe małżonków, kto płaci rachunki?

Obowiązki finansowe małżonków w czasie trwania małżeństwa

Jeżeli małżeństwo nadal trwa, podstawową zasadą jest współdziałanie małżonków dla dobra rodziny. Wynika to z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym małżonkowie mają równe prawa i obowiązki, są zobowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą założyli.

Najważniejszym przepisem dotyczącym bieżących wydatków jest art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten stanowi, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swoich możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym.

Oznacza to, że nie zawsze prawidłowy jest podział kosztów po 50%. Sąd bierze pod uwagę m.in. zarobki, realne możliwości zarobkowe, majątek, stan zdrowia, liczbę dzieci, koszty mieszkania, raty kredytów, opłaty za media, wydatki na żywność, leczenie, edukację, dojazdy oraz osobisty wkład w opiekę nad dziećmi i prowadzenie domu.

Jeżeli oboje małżonkowie pracują, a jeden z nich opłaca wszystkie rachunki, raty i koszty życia, drugi małżonek co do zasady również powinien uczestniczyć w kosztach rodziny odpowiednio do swoich możliwości. Nie musi to jednak zawsze oznaczać przelewu na prywatne konto współmałżonka. Może to być np. opłacanie konkretnych rachunków, zakup żywności, pokrywanie kosztów dzieci albo zasilanie wspólnego konta domowego.

Czy trzeba przelewać żonie pieniądze na jej konto?

Sam fakt pozostawania w małżeństwie nie oznacza, że mąż ma obowiązek przelewać żonie ustaloną przez nią kwotę na jej prywatne konto. Art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nakłada obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, a nie obowiązek technicznego przekazywania pieniędzy w określony sposób.

Jeżeli więc mąż opłaca mieszkanie, media, raty, samochód używany przez rodzinę, wydatki dzieci i inne koszty gospodarstwa domowego, to trzeba ocenić, czy faktycznie potrzeby rodziny są zaspokajane i czy żona również powinna dokładać się do tych wydatków. Jeżeli żona pracuje i ma własne dochody, jej obowiązek z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego również istnieje.

Inaczej będzie, gdy żona nie pracuje, ponieważ realnie zajmuje się małymi dziećmi, prowadzi dom albo z przyczyn zdrowotnych nie może uzyskiwać dochodu. Wtedy jej osobiste starania o wychowanie dzieci i praca w gospodarstwie domowym mogą w całości albo częściowo realizować obowiązek z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie oznacza to jednak automatycznie prawa do dowolnych kwot na prywatne konto.

Osobne konta bankowe a wspólny majątek

Małżonkowie mogą mieć osobne rachunki bankowe. Samo posiadanie oddzielnych kont nie narusza prawa. Trzeba jednak pamiętać, że przy ustawowej wspólności majątkowej wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków wchodzą do majątku wspólnego na podstawie art. 31 § 2 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Z kolei art. 36 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zobowiązuje małżonków do współdziałania w zarządzie majątkiem wspólnym, w szczególności do udzielania sobie informacji o stanie majątku wspólnego, wykonywaniu zarządu i zobowiązaniach obciążających majątek wspólny. Dlatego całkowite ukrywanie dochodów, odmawianie informacji o wspólnych zobowiązaniach albo przerzucanie wszystkich rachunków na drugiego małżonka może być oceniane negatywnie.

W praktyce warto rozdzielić dwie kwestie: dostęp do cudzego konta bankowego oraz obowiązek utrzymywania rodziny. Małżonek nie musi udostępniać drugiemu loginu do konta, ale powinien uczciwie uczestniczyć w kosztach rodziny i informować o sprawach dotyczących majątku wspólnego.

Kto płaci rachunki, kredyt i raty za samochód?

Rachunki za mieszkanie, media, żywność, koszty dzieci, koszty leczenia i edukacji zwykle mieszczą się w pojęciu usprawiedliwionych potrzeb rodziny z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Podział tych wydatków powinien odpowiadać możliwościom małżonków oraz ich faktycznemu wkładowi w życie rodzinne.

Jeżeli chodzi o kredyt mieszkaniowy albo samochodowy, trzeba sprawdzić umowę kredytu. Jeżeli oboje małżonkowie są kredytobiorcami i umowa przewiduje odpowiedzialność solidarną, bank może żądać spłaty zgodnie z umową kredytową. Podstawę solidarności dłużników stanowi art. 366 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, ale solidarność musi wynikać z ustawy albo czynności prawnej, czyli np. z umowy.

Jeżeli samochodu używa wyłącznie jeden małżonek, ale rata jest spłacana z majątku wspólnego albo przez drugiego małżonka, może to mieć znaczenie przy późniejszych rozliczeniach, zwłaszcza przy podziale majątku wspólnego po rozwodzie. W czasie trwania małżeństwa najważniejsze jest jednak to, czy wydatek służy rodzinie i czy nie prowadzi do nieuzasadnionego obciążenia tylko jednego małżonka.

Świadczenie 800+ a budżet domowy

Świadczenie wychowawcze, potocznie 800+, przysługuje na dziecko na zasadach określonych w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Z art. 4 ust. 1 tej ustawy wynika, że celem świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.

Jeżeli świadczenie pobiera żona, nie oznacza to, że są to środki przeznaczone na jej prywatne potrzeby. Pieniądze powinny służyć dzieciom. Jednocześnie pobieranie 800+ przez jednego rodzica nie zwalnia drugiego rodzica z obowiązku ponoszenia kosztów utrzymania dzieci ani nie wyłącza obowiązku obojga małżonków z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W razie sporu warto gromadzić dowody wydatków na dzieci: potwierdzenia przelewów, faktury, paragony, opłaty za szkołę, zajęcia dodatkowe, leczenie, ubrania, wyżywienie i dojazdy. Takie dokumenty mogą mieć znaczenie w sprawie o zaspokojenie potrzeb rodziny, zabezpieczenie roszczeń, rozwód albo alimenty.

Co można zrobić, gdy jeden małżonek nie dokłada się do domu?

Pierwszym krokiem powinno być uporządkowanie domowego budżetu. Warto przygotować zestawienie miesięcznych kosztów: mieszkanie, media, kredyty, zakupy, dzieci, leczenie, transport, ubezpieczenia oraz inne stałe wydatki. Następnie należy porównać te koszty z dochodami i możliwościami obojga małżonków.

Jeżeli rozmowa nie przynosi skutku, małżonek może wystąpić z pozwem o przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny na podstawie art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W takim postępowaniu sąd może zasądzić miesięczną kwotę na rzecz jednego z małżonków, przeznaczoną na potrzeby rodziny jako całości.

W sprawach o roszczenia alimentacyjne powództwo można wytoczyć według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej na podstawie art. 32 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego. W praktyce sprawy dotyczące art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rozpoznaje sąd rejonowy, wydział rodzinny i nieletnich, ale właściwość trzeba zawsze sprawdzić według konkretnego stanu faktycznego.

Jeżeli problem jest odwrotny i polega na tym, że mąż nie daje pieniędzy na dom mimo posiadania dochodów, zastosowanie mogą mieć te same przepisy, w szczególności art. 27 i art. 28 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Nakaz wypłaty wynagrodzenia do rąk drugiego małżonka

Osobnym narzędziem jest art. 28 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli jeden z małżonków pozostających we wspólnym pożyciu nie spełnia ciążącego na nim obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, sąd może nakazać, aby wynagrodzenie za pracę albo inne należności przypadające temu małżonkowi były w całości lub w części wypłacane do rąk drugiego małżonka.

Jest to rozwiązanie dalej idące niż zwykłe zasądzenie kwoty. Sąd stosuje je wtedy, gdy jeden małżonek nie wykonuje obowiązku utrzymywania rodziny, a sama zasada przekazywania pieniędzy wymaga zabezpieczenia. Na podstawie art. 28 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nakaz zachowuje moc mimo ustania wspólnego pożycia po jego wydaniu, chyba że sąd go zmieni albo uchyli.

W opisanej sytuacji żona może grozić sądem, ale to nie oznacza automatycznie, że sąd nakaże dodatkowe przelewy. Sąd będzie badał całość finansów: kto ile zarabia, kto płaci rachunki, kto opiekuje się dziećmi, jakie są koszty rodziny, czy istnieją zaległości i czy żądanie jest usprawiedliwione.

Rozwód w przyszłości a bieżące obowiązki finansowe

Dopóki małżeństwo trwa, obowiązek z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zasadniczo nadal obowiązuje. Sam zamiar rozwodu nie znosi obowiązku ponoszenia kosztów rodziny. Jeżeli rozwód zostanie wszczęty, można dodatkowo rozważyć wniosek o zabezpieczenie roszczeń na czas procesu na podstawie art. 730 § 1 i art. 730¹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli dzieci pozostają z jednym z rodziców, w sprawie rozwodowej sąd będzie też rozstrzygał o kosztach ich utrzymania. Podstawą obowiązku alimentacyjnego rodziców wobec dzieci jest art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego zgodnie z art. 135 § 1 tego kodeksu.

Jeżeli w relacji pojawia się szantaż finansowy, groźby, kontrolowanie dostępu do środków albo wykorzystywanie pieniędzy do wymuszania określonych zachowań, warto ocenić sprawę nie tylko pod kątem art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, lecz także pod kątem dowodów potrzebnych w sprawie rozwodowej.

Jak przygotować się do rozmowy albo sprawy sądowej?

Najbezpieczniej zebrać dokumenty i nie opierać się wyłącznie na ogólnych twierdzeniach. Przydadzą się przede wszystkim: potwierdzenia przelewów, harmonogramy kredytów, umowy kredytu i leasingu, rachunki za mieszkanie, faktury za media, koszty dzieci, potwierdzenia opłat za szkołę i zajęcia, dokumenty dotyczące świadczenia 800+ oraz informacje o dochodach obojga małżonków.

Warto też sporządzić krótką propozycję rozliczeń na przyszłość, np. wspólne konto na rachunki, podział konkretnych opłat albo stałą miesięczną kwotę przekazywaną na potrzeby rodziny. Jeżeli druga strona odmawia jakiegokolwiek udziału w kosztach, taka propozycja może pokazać przed sądem, że dążył Pan lub Pani do racjonalnego rozwiązania sporu.

Podsumowanie

Nie ma przepisu, który nakazywałby mężowi lub żonie automatyczne przelewanie pieniędzy na prywatne konto współmałżonka w każdej żądanej wysokości. Jest natomiast obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny wynikający z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli jeden z małżonków płaci większość rachunków, a drugi pracuje i nie dokłada się do kosztów, można domagać się ustalenia sprawiedliwego udziału w wydatkach. Jeżeli natomiast jeden małżonek nie ma dochodu, bo zajmuje się domem i dziećmi, jego osobista praca również ma znaczenie prawne. W razie sporu decydują dowody: dochody, wydatki, potrzeby dzieci i realny wkład każdego z małżonków.

FAQ

Czy mąż musi przelewać żonie pieniądze na konto?

Nie zawsze. Art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nakazuje przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, ale nie wskazuje, że musi to następować przez przelew na prywatne konto żony. Liczy się faktyczne pokrywanie usprawiedliwionych potrzeb rodziny.

Czy żona, która pracuje, musi dokładać się do rachunków?

Tak, jeżeli ma dochody i możliwości majątkowe, również ją obejmuje obowiązek z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Udział w kosztach nie musi być równy, ale powinien być odpowiedni do możliwości i sytuacji rodziny.

Czy 800+ można traktować jako pieniądze żony?

Nie. Z art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wynika, że świadczenie służy częściowemu pokryciu wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.

Czy sąd może nakazać wypłatę wynagrodzenia do rąk małżonka?

Tak, ale tylko przy spełnieniu przesłanek z art. 28 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Chodzi o sytuację, gdy małżonek pozostający we wspólnym pożyciu nie wykonuje obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny.

Czy osobne konta bankowe w małżeństwie są legalne?

Tak. Małżonkowie mogą mieć osobne rachunki. Przy ustawowej wspólności majątkowej trzeba jednak pamiętać, że wynagrodzenie za pracę wchodzi do majątku wspólnego na podstawie art. 31 § 2 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 23, art. 27, art. 28, art. 31 § 2 pkt 1, art. 36 § 1, art. 133 § 1 i art. 135 § 1 - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59.

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 32, art. 730 § 1 i art. 730¹ § 1.

3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, w szczególności art. 366 § 1.

4. Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w szczególności art. 4 ust. 1.