Zmiana nazwiska po rozwodzie po upływie 3 miesięcy

Kiedy można wrócić do wcześniejszego nazwiska po rozwodzie?

Po rozwodzie są dwa różne tryby działania i to od upływu czasu zależy, który z nich ma zastosowanie.

Jeżeli od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego nie minęły jeszcze 3 miesiące, małżonek rozwiedziony, który przy zawarciu małżeństwa zmienił nazwisko, może złożyć oświadczenie o powrocie do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa. Wynika to wprost z art. 59 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Oświadczenie składa się przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego albo konsulem.

Jeżeli termin 3 miesięcy już upłynął, ten prostszy tryb przepada. Nie da się go przywrócić w drodze zwykłego wniosku do USC. W takiej sytuacji pozostaje administracyjna zmiana nazwiska na podstawie ustawy z 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska.

Jeśli chcesz porównać ten tryb z sytuacją, gdy chodzi o nazwisko panieńskie jeszcze przed prawomocnym zakończeniem wszystkich spraw rodzinnych, warto sprawdzić odrębne omówienie tego zagadnienia.

Podstawa prawna zmiany nazwiska po upływie 3 miesięcy

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów. W art. 4 ust. 1 pkt 1–4 tej ustawy wskazano przykłady takich sytuacji, w szczególności gdy nazwisko jest ośmieszające, nielicujące z godnością człowieka, używane, bezprawnie zmienione albo zgodne z prawem państwa, którego obywatelstwo również się posiada.

Ten katalog nie jest zamknięty. Sformułowanie „w szczególności” oznacza, że urząd może uznać również inne okoliczności za ważny powód, o ile są one rzeczywiste, istotne i należycie wykazane.

W praktyce po rozwodzie sam fakt, że ktoś chce wrócić do nazwiska sprzed ślubu po przekroczeniu terminu z art. 59 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nie zawsze wystarczy. Trzeba pokazać, dlaczego w konkretnym stanie faktycznym istnieje ważny powód w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska.

Jak uzasadnić wniosek, jeśli po rozwodzie wystąpiła depresja lub silna trauma?

W opisanej sytuacji zasadniczym argumentem może być to, że stan zdrowia psychicznego po rozwodzie realnie uniemożliwił podjęcie decyzji i załatwienie formalności w terminie 3 miesięcy. Nie chodzi jednak o samo ogólne stwierdzenie, że rozwód był trudny, lecz o wykazanie wpływu tego stanu na możliwość działania.

We wniosku warto więc opisać:

• kiedy uprawomocnił się rozwód,
• że w ustawowym terminie z art. 59 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie doszło do złożenia oświadczenia,
• jakie były przyczyny tego zaniechania, np. depresja, leczenie psychiatryczne, psychoterapia, farmakoterapia, załamanie psychiczne po rozwodzie,
• dlaczego dalsze posługiwanie się nazwiskiem byłego małżonka powoduje konkretną dolegliwość życiową lub psychiczną,
• że po ustabilizowaniu stanu zdrowia wniosek został złożony niezwłocznie.

Można również wskazać, że nazwisko byłego małżonka stale przypomina o traumatycznych doświadczeniach, utrudnia zamknięcie trudnego etapu życia i narusza dobrostan psychiczny. Taki argument nie daje automatycznej gwarancji pozytywnej decyzji, ale jest istotny, jeśli zostanie poparty dokumentami.

Dowodami mogą być w szczególności: zaświadczenie lekarskie, historia leczenia, dokumentacja od psychiatry lub psychologa, karty wizyt, recepty, zwolnienia lekarskie, ewentualnie inne dokumenty pokazujące skalę kryzysu. Jeżeli dokumentacja zawiera dane wrażliwe, warto dołączyć tylko te elementy, które potwierdzają sam fakt leczenia i okres jego trwania.

Co powinien zawierać wniosek o zmianę nazwiska?

Elementy wniosku określa art. 11 ust. 1 ustawy z 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska. Wniosek powinien zawierać:

• imię lub imiona oraz nazwisko i nazwisko rodowe osoby, której zmiana dotyczy,
• numer PESEL, jeżeli został nadany,
• wskazanie imienia lub nazwiska, na jakie ma nastąpić zmiana,
• wskazanie kierownika USC, który sporządził akt urodzenia oraz akt małżeństwa, jeżeli zmiana będzie dotyczyła tego aktu,
• adres do korespondencji,
• uzasadnienie,
• oświadczenie, że w tej samej sprawie nie złożono wcześniej wniosku do innego kierownika USC albo że nie została wydana decyzja odmowna.

Jeżeli zmiana nazwiska miałaby dotyczyć także małoletnich dzieci, wchodzą w grę dodatkowe wymogi wynikające z art. 8 i art. 11 ustawy o zmianie imienia i nazwiska, w tym zgody drugiego rodzica albo rozstrzygnięcie sądu opiekuńczego. To jednak jest odrębna sytuacja niż sama zmiana nazwiska rozwiedzionej osoby.

Wniosek składa się do wybranego kierownika urzędu stanu cywilnego, co wynika z art. 12 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska. Można to zrobić osobiście, przez pełnomocnika, a w wielu urzędach również korespondencyjnie lub przez ePUAP, o ile podpis i załączniki spełniają wymogi formalne.

Jakie dokumenty dołączyć do wniosku?

Najczęściej potrzebne są:

• dowód uiszczenia opłaty skarbowej,
• dokument tożsamości do wglądu przy osobistym składaniu wniosku,
• dokumenty potwierdzające ważny powód zmiany nazwiska, np. dokumentacja medyczna,
• pełnomocnictwo, jeśli sprawę prowadzi pełnomocnik.

Opłata skarbowa od decyzji w sprawie zmiany nazwiska wynosi 37 zł – zgodnie z częścią I ust. 53 załącznika do ustawy z 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej. Jeżeli działa pełnomocnik, może powstać dodatkowo obowiązek zapłaty 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa na podstawie części IV załącznika do tej ustawy, chyba że pełnomocnikiem jest osoba korzystająca ze zwolnienia, np. małżonek, wstępny, zstępny lub rodzeństwo.

Jak może wyglądać uzasadnienie wniosku?

Uzasadnienie powinno być rzeczowe, konkretne i oparte na faktach. Dobrze unikać samej emocjonalnej narracji bez dat i bez dokumentów. Przykładowy schemat może wyglądać tak:

„Wnoszę o zmianę mojego nazwiska z X na Y. Wyrok rozwodowy uprawomocnił się dnia ... . Z przyczyn zdrowotnych nie złożyłam w terminie 3 miesięcy oświadczenia, o którym mowa w art. 59 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. W okresie bezpośrednio po rozwodzie leczyłam się z powodu depresji / pozostawałam pod opieką psychiatryczną / przyjmowałam leki, co potwierdzają załączone dokumenty. Obecnie, po ustabilizowaniu stanu zdrowia, niezwłocznie składam wniosek. Dalsze posługiwanie się nazwiskiem byłego męża wywołuje u mnie trwały dyskomfort psychiczny i utrudnia funkcjonowanie społeczne oraz zawodowe. Uważam, że stanowi to ważny powód w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska.”

Jeżeli w sprawie pojawiają się dodatkowe okoliczności, np. przemoc, nękanie, konflikt o dzieci, silne negatywne skojarzenia w środowisku lokalnym albo zawodowym, można je dopisać, ale tylko wtedy, gdy są prawdziwe i da się je wiarygodnie opisać.

Czy urząd musi zgodzić się na zmianę nazwiska?

Nie. Decyzja nie jest automatyczna. Kierownik USC ocenia, czy w konkretnej sprawie wykazano „ważny powód” z art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska. W praktyce jest to obszar wymagający oceny indywidualnej, ale urząd nie może działać dowolnie – musi odnieść się do zebranych dowodów i uzasadnić decyzję.

Znaczenie ma tu także orzecznictwo sądów administracyjnych. W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 18 czerwca 2021 r., sygn. II SA/Gl 159/21, podkreślono, że pojęcie „ważne powody” należy oceniać w kontekście sytuacji osoby występującej o zmianę. Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 listopada 2020 r., sygn. II OSK 1905/20, wskazał, że jest to pojęcie nieostre, wymagające oceny organu w danych okolicznościach sprawy.

Jeżeli zależy Ci na zmianie nazwiska także przy kolejnym małżeństwie albo po zakończeniu następnego związku, przydatny może być materiał o tym, jak wygląda drugi rozwód w kontekście nazwiska.

Odwołanie od decyzji odmownej

Jeżeli kierownik USC odmówi zmiany nazwiska, wydaje decyzję administracyjną. Od takiej decyzji przysługuje odwołanie na podstawie art. 127 § 1 i art. 129 § 1–2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.

Odwołanie wnosi się do wojewody za pośrednictwem kierownika USC, który wydał decyzję, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Organ pierwszej instancji może też zastosować art. 132 Kodeksu postępowania administracyjnego i sam zmienić decyzję, jeżeli uzna odwołanie za słuszne w całości.

Po wyczerpaniu toku instancji możliwa jest skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego na zasadach wynikających z ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Co zrobić po pozytywnej decyzji?

Po zmianie nazwiska trzeba zadbać o aktualizację dokumentów i danych. W praktyce najczęściej chodzi o:

• dowód osobisty – obowiązek wynika z ustawy z 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych,
• paszport – jeżeli został wydany, zgodnie z ustawą z 13 lipca 2006 r. o dokumentach paszportowych,
• prawo jazdy, dane w banku, u pracodawcy, w ZUS, CEIDG, księgach wieczystych, umowach i polisach.

Zakres dalszych formalności zależy od tego, gdzie nazwisko figuruje i jakimi dokumentami posługujesz się na co dzień.

FAQ

Czy termin 3 miesięcy po rozwodzie można przywrócić?

Co do zasady nie. Art. 59 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje 3-miesięczny termin na złożenie oświadczenia o powrocie do poprzedniego nazwiska. Po jego upływie stosuje się już tryb administracyjny z ustawy o zmianie imienia i nazwiska.

Czy sama chęć powrotu do nazwiska panieńskiego wystarczy?

Po upływie 3 miesięcy zwykle nie. Trzeba wykazać ważny powód z art. 4 ust. 1 ustawy z 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska i najlepiej poprzeć go dokumentami.

Ile kosztuje wniosek?

37 zł opłaty skarbowej od decyzji w sprawie zmiany nazwiska, zgodnie z częścią I ust. 53 załącznika do ustawy z 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej.

Czy wniosek można złożyć w dowolnym USC?

Tak. Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska wniosek składa się do wybranego kierownika urzędu stanu cywilnego.

Czy można wrócić do nazwiska innego niż panieńskie?

To zależy od konkretnej sytuacji i podstawy prawnej. Jeżeli ma to być nazwisko inne niż noszone przed ślubem, urząd będzie badał przesłanki z ustawy o zmianie imienia i nazwiska. Osobno analizuje się też przypadki, gdy chodzi o nazwisko używane albo inne niż nazwisko rodowe.

Źródła

• art. 59 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm.)
• art. 4 ust. 1, art. 8, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 ustawy z 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1988)
• art. 127 § 1, art. 129 § 1–2, art. 132 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572)
• część I ust. 53 oraz część IV załącznika do ustawy z 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2111 ze zm.)
• wyrok WSA w Gliwicach z 18 czerwca 2021 r., II SA/Gl 159/21
• wyrok NSA z 18 listopada 2020 r., II OSK 1905/20
• ustawa z 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 671 ze zm.)
• ustawa z 13 lipca 2006 r. o dokumentach paszportowych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1302 ze zm.)