Brak potwierdzenia zapłaty akcyzy za samochód

Problem braku potwierdzenia zapłaty akcyzy pojawia się najczęściej wtedy, gdy kupujący nabywa w komisie samochód sprowadzony z innego państwa Unii Europejskiej, otrzymuje fakturę i komplet dokumentów do czasowej rejestracji, ale przed wydaniem stałego dowodu rejestracyjnego urząd żąda potwierdzenia zapłaty akcyzy. W takiej sytuacji nie wystarczy ustna informacja sprzedawcy, że podatek został zapłacony. Dla wydziału komunikacji znaczenie ma dokument albo informacja możliwa do zweryfikowania w systemie.

Czy bez potwierdzenia zapłaty akcyzy można zarejestrować samochód?

Jeżeli samochód osobowy został sprowadzony z państwa członkowskiego UE i ma być pierwszy raz zarejestrowany w Polsce, organ rejestrujący co do zasady wymaga jednego z dokumentów wskazanych w art. 72 ust. 1 pkt 6a Prawa o ruchu drogowym. Chodzi o dokument potwierdzający zapłatę akcyzy na terytorium kraju, dokument potwierdzający brak obowiązku zapłaty akcyzy albo zaświadczenie stwierdzające zwolnienie od akcyzy.

W praktyce takim dokumentem jest najczęściej PZAS, czyli potwierdzenie zapłaty akcyzy wygenerowane po złożeniu deklaracji AKC-US i zaksięgowaniu podatku. Jeżeli urząd nie widzi potwierdzenia, może odmówić zakończenia rejestracji stałej, nawet jeżeli wcześniej wydał pozwolenie czasowe.

Wyjątek dotyczy m.in. nabycia od wyspecjalizowanego salonu sprzedaży w rozumieniu przepisów akcyzowych. W takim przypadku dokument akcyzowy może być zastąpiony odpowiednim oświadczeniem salonu, że posiada oryginał albo kopię dokumentu. Nie należy jednak automatycznie zakładać, że każdy komis samochodowy spełnia warunki takiego uproszczenia.

Kiedy samochód osobowy podlega akcyzie?

Zasady opodatkowania samochodów osobowych określa ustawa o podatku akcyzowym. Zgodnie z art. 100 ust. 1 tej ustawy akcyzą objęte są przede wszystkim: import samochodu osobowego niezarejestrowanego wcześniej w Polsce, nabycie wewnątrzwspólnotowe samochodu osobowego niezarejestrowanego wcześniej w Polsce oraz pierwsza sprzedaż na terytorium kraju samochodu osobowego niezarejestrowanego w Polsce, jeżeli został wyprodukowany w kraju albo nie zapłacono od niego akcyzy z tytułu importu lub nabycia wewnątrzwspólnotowego.

Przy zakupie auta z innego państwa UE kluczowe jest więc ustalenie, kto faktycznie dokonał sprowadzenia z UE i kto powinien złożyć deklarację AKC-US. Jeżeli samochód sprowadził komis albo handlarz, to zasadniczo nie powinien przerzucać na kupującego obowiązku, który powstał wcześniej po jego stronie.

Od 1 lipca 2021 r. przedsiębiorcy składają deklaracje akcyzowe elektronicznie przez PUESC. Osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej może nadal korzystać z papierowej formy w określonych przypadkach, ale w praktyce najwygodniejsza jest obsługa elektroniczna, bo pozwala uzyskać dokument potrzebny do rejestracji bez wizyty w urzędzie.

Kto jest podatnikiem akcyzy przy zakupie auta z komisu?

Podatnikiem akcyzy jest podmiot, który dokonuje czynności podlegającej opodatkowaniu albo wobec którego zaistniał stan faktyczny podlegający opodatkowaniu. W przypadku samochodów osobowych oznacza to przede wszystkim importera, podmiot dokonujący nabycia wewnątrzwspólnotowego, producenta albo podmiot dokonujący pierwszej sprzedaży samochodu niezarejestrowanego w Polsce, od którego akcyza nie została wcześniej zapłacona.

Jeżeli kupujący nabył samochód już w Polsce od komisu na podstawie faktury, a komis wcześniej sprowadził auto, to w typowym układzie obowiązki akcyzowe powinny zostać wykonane przez sprzedawcę. Trzeba jednak sprawdzić dokumenty: fakturę, zagraniczny dowód rejestracyjny, datę sprowadzenia pojazdu, ewentualne pełnomocnictwa oraz to, czy komis działał jako właściciel, pośrednik czy jedynie przedstawiciel innego podmiotu. W branży obrotu pojazdami szczegóły transakcji mają duże znaczenie dla ustalenia podatnika i odpowiedzialności za brak dokumentu.

Warto pamiętać, że akcyza jest podatkiem jednofazowym. Jeżeli w stosunku do samochodu osobowego akcyza została określona albo zadeklarowana w należnej wysokości z tytułu jednej czynności, to co do zasady nie powinna powstać ponownie z tytułu innej czynności dotyczącej tego samego pojazdu. Problem kupującego polega więc najczęściej nie na tym, że sam zakup krajowy automatycznie rodzi nową akcyzę, lecz na tym, że bez dokumentu nie może zakończyć rejestracji.

Deklaracja AKC-US, terminy i stawki akcyzy

Podatnik z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego powinien złożyć deklarację uproszczoną AKC-US w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego, nie później jednak niż w dniu rejestracji samochodu w Polsce. Akcyzę należy obliczyć i zapłacić w terminie 30 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego, również nie później niż w dniu rejestracji.

Aktualne podstawowe stawki akcyzy od samochodów osobowych wynoszą 3,1% podstawy opodatkowania dla pozostałych samochodów osobowych oraz 18,6% dla samochodów o pojemności silnika powyżej 2000 cm³. Ustawa przewiduje też obniżone stawki dla określonych samochodów hybrydowych: 1,55% albo 9,3%, zależnie od rodzaju napędu i pojemności silnika. Szczegółową kwalifikację trzeba zawsze odnieść do danych technicznych pojazdu.

Akcyza może powstać także w razie dokonania w pojeździe innym niż samochód osobowy zmian konstrukcyjnych, które zmieniają rodzaj pojazdu na samochód osobowy. Dotyczy to zwłaszcza aut dostawczych, busów albo pojazdów specjalnych przerabianych na pojazdy osobowe. W takich sprawach szczególne znaczenie mają dokumenty z badania technicznego, dane w dowodzie rejestracyjnym i faktyczny zakres przeróbki. Więcej o tym problemie omawia przykład dotyczący sytuacji, gdy pojawiają się zmiany konstrukcyjne powodujące obowiązek akcyzowy.

Jak sprawdzić, czy akcyza za samochód została zapłacona?

Najpierw należy sprawdzić status pojazdu po numerze VIN w usłudze PUESC „Sprawdź, czy akcyza za samochód została zapłacona”. Jeżeli system zwróci komunikat, że od samochodu osobowego został zapłacony podatek akcyzowy, z poziomu tej informacji można zapisać potwierdzenie zapłaty akcyzy PZAS w formacie PDF.

Jeżeli system nie pokazuje zapłaty, nie zawsze oznacza to od razu, że sprzedawca oszukuje. Możliwe są opóźnienia w księgowaniu, błąd w numerze VIN, niewłaściwie złożona deklaracja albo sytuacja, w której zamiast zapłaty potrzebny jest dokument potwierdzający brak obowiązku zapłaty akcyzy. Przy kończącym się pozwoleniu czasowym nie warto jednak czekać wyłącznie na kolejne zapewnienia telefoniczne. Trzeba przejść na korespondencję pisemną.

W piśmie do sprzedawcy warto zażądać przekazania dokumentu PZAS, numeru sprawy albo innego dokumentu wymaganego do rejestracji. Dobrze wskazać numer VIN, datę zakupu, numer faktury oraz termin, np. 3 albo 5 dni roboczych. Jeżeli sprzedawca twierdzi, że zapłacił podatek, powinien być w stanie przekazać dokument albo wyjaśnić, dlaczego potwierdzenie nie jest jeszcze dostępne.

Co zrobić, gdy sprzedawca nie przesyła potwierdzenia akcyzy?

W pierwszej kolejności należy zebrać dokumenty i dowody: fakturę, umowę, ogłoszenie, korespondencję ze sprzedawcą, dokumenty pojazdu, potwierdzenie rejestracji czasowej oraz informację z PUESC. Następnie trzeba wysłać do sprzedawcy wezwanie do niezwłocznego wydania dokumentu umożliwiającego rejestrację pojazdu.

W wezwaniu warto wskazać, że brak dokumentu akcyzowego uniemożliwia albo istotnie utrudnia korzystanie z pojazdu zgodnie z przeznaczeniem. Jeżeli samochód został sprzedany konsumentowi przez przedsiębiorcę, problem może być oceniany jako niezgodność towaru z umową. W innych przypadkach podstawą roszczeń może być rękojmia za wady albo odpowiedzialność kontraktowa sprzedawcy za nienależyte wykonanie umowy.

Jeżeli sprzedawca nadal nie reaguje, możliwe działania zależą od dokumentów i charakteru transakcji. W grę może wchodzić żądanie wydania dokumentu, żądanie pokrycia kosztów, obniżenie ceny, odstąpienie od umowy, a w razie podejrzenia świadomego zatajenia problemu również zawiadomienie właściwych organów. Przed samodzielną zapłatą akcyzy trzeba ustalić, czy kupujący rzeczywiście jest podatnikiem. Zapłata podatku za niewłaściwy podmiot może nie rozwiązać problemu rejestracyjnego i utrudnić odzyskanie pieniędzy.

Czy kupujący może sam zapłacić akcyzę?

Jeżeli kupujący sam sprowadził samochód z UE i to on dokonał nabycia wewnątrzwspólnotowego, powinien złożyć AKC-US i zapłacić akcyzę we własnym zakresie. Inaczej wygląda sytuacja, gdy kupujący nabył auto już w Polsce od komisu, a komis miał wcześniej rozliczyć akcyzę. W takim wariancie kupujący nie powinien automatycznie składać deklaracji „za sprzedawcę”, bo podatnikiem może być inny podmiot.

Praktycznie najbezpieczniejsza kolejność to: sprawdzenie VIN w PUESC, pisemne wezwanie sprzedawcy, kontakt z wydziałem komunikacji w celu potwierdzenia, jaki dokument jest wymagany, oraz analiza dokumentów nabycia. Dopiero po ustaleniu, że obowiązek faktycznie obciąża kupującego, można rozważać własne rozliczenie akcyzy.

Jeżeli samochód został sprowadzony jako ciężarowy, specjalny albo van, a następnie przerobiony i sprzedany jako osobowy, sprawa wymaga osobnej analizy. W takich przypadkach obowiązek akcyzowy może wynikać nie tylko z samego sprowadzenia, ale także z późniejszej zmiany rodzaju pojazdu. W praktyce dotyczy to np. aut z kategorii N1 przerabianych na pojazdy osobowe.

Jak napisać wezwanie do sprzedawcy?

Wezwanie powinno być konkretne i możliwe do udowodnienia. Najlepiej wysłać je e-mailem oraz listem poleconym albo przez inny kanał, który pozwala wykazać doręczenie. W piśmie należy podać dane pojazdu, numer VIN, datę zakupu, numer faktury i wskazać, że brak potwierdzenia akcyzy uniemożliwia rejestrację pojazdu.

W treści można zażądać przekazania dokumentu PZAS albo innego dokumentu wymaganego do rejestracji w określonym terminie. Warto też zapowiedzieć, że po bezskutecznym upływie terminu kupujący będzie dochodził roszczeń związanych z brakiem możliwości normalnego korzystania z pojazdu, w tym kosztów dodatkowych wizyt w urzędzie, ubezpieczenia, postoju, transportu, a w uzasadnionych przypadkach także odstąpienia od umowy.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak różnie może wyglądać odpowiedzialność za akcyzę w zależności od tego, kto sprowadził pojazd i jakie dokumenty otrzymał kupujący.

FAQ

Czy komis musi dać kupującemu potwierdzenie zapłaty akcyzy?

Jeżeli dokument akcyzowy jest potrzebny do pierwszej rejestracji samochodu w Polsce, sprzedawca powinien zapewnić kupującemu możliwość zakończenia rejestracji. W praktyce oznacza to przekazanie PZAS, dokumentu potwierdzającego brak obowiązku zapłaty, zaświadczenia o zwolnieniu albo innego prawidłowego dokumentu wymaganego przez urząd.

Czy informacja telefoniczna od sprzedawcy wystarczy?

Nie. Dla wydziału komunikacji liczy się dokument albo możliwa do zweryfikowania informacja w systemie. Zapewnienia telefoniczne warto potwierdzić e-mailem albo SMS-em, ale same w sobie nie zastępują dokumentu PZAS.

Gdzie sprawdzić akcyzę po numerze VIN?

Status zapłaty akcyzy można sprawdzić w PUESC w usłudze „Sprawdź, czy akcyza za samochód została zapłacona”. Jeżeli system potwierdzi zapłatę, można pobrać dokument PZAS w formacie PDF.

Czy brak akcyzy zawsze oznacza, że kupujący musi ją zapłacić?

Nie. Najpierw trzeba ustalić, kto był podatnikiem. Jeżeli auto sprowadził komis i sprzedał je w Polsce, obowiązek mógł obciążać sprzedawcę. Samodzielna zapłata bez analizy dokumentów może nie rozwiązać problemu i utrudnić odzyskanie pieniędzy.

Co zrobić, gdy kończy się pozwolenie czasowe?

Należy pilnie sprawdzić status pojazdu w PUESC, skontaktować się z wydziałem komunikacji i pisemnie wezwać sprzedawcę do przekazania dokumentu. Jeżeli dokumentu nadal nie ma, warto zebrać dowody i rozważyć roszczenia wobec sprzedawcy.

Czy można odstąpić od umowy z powodu braku potwierdzenia akcyzy?

Może to być możliwe, jeżeli brak dokumentu powoduje, że samochodu nie da się zarejestrować i normalnie używać, a sprzedawca mimo wezwania nie usuwa problemu. Ocena zależy od treści umowy, statusu kupującego, dokumentów i zachowania sprzedawcy.

Podsumowanie

Przy braku dowodu opłacenia akcyzy najważniejsze jest szybkie działanie. Kupujący powinien sprawdzić pojazd po VIN w PUESC, uzyskać stanowisko wydziału komunikacji i wysłać do sprzedawcy pisemne wezwanie do przekazania dokumentu. Jeżeli sprzedawca faktycznie zapłacił akcyzę, powinien być w stanie udostępnić PZAS albo wyjaśnić przyczynę opóźnienia.

Jeżeli natomiast akcyza nie została zapłacona, trzeba ustalić, kto był podatnikiem. W typowej transakcji z komisem nie należy od razu zakładać, że obowiązek przechodzi na kupującego. Często właściwą drogą jest dochodzenie roszczeń od sprzedawcy, który sprzedał pojazd bez dokumentów pozwalających na zakończenie rejestracji.

Źródła

• Ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym, w szczególności art. 13, art. 100, art. 105 i art. 106.
• Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, w szczególności art. 72 ust. 1 pkt 6a.
• PUESC: Sprawdź, czy akcyza za samochód została zapłacona.
• PUESC: Złóż deklarację akcyzową od samochodu i uzyskaj potwierdzenie zapłaty.