Zmiana roszczeń w sądzie pracy – cofnięcie pozwu i zmiana żądania

Czy można cofnąć tylko jedno roszczenie, a nie cały pozew?

Tak. Powód może cofnąć nie tylko cały pozew, ale również jego część, czyli jedno z kilku dochodzonych roszczeń. Wynika to z art. 203 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, który dopuszcza cofnięcie pozwu, a w praktyce obejmuje to również cofnięcie części żądania.

Jeżeli więc w pozwie znalazło się roszczenie, którego nie chcesz już dochodzić, możesz cofnąć je częściowo. W piśmie trzeba wskazać jednoznacznie, którego roszczenia dotyczy cofnięcie oraz czy cofnięcie następuje także ze zrzeczeniem się roszczenia.

Kiedy cofnięcie pozwu lub roszczenia jest skuteczne?

Zgodnie z art. 203 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego: „Pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia – aż do wydania wyroku”.

To oznacza, że:

Dodatkowo trzeba pamiętać o art. 203 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z tym przepisem sąd może uznać cofnięcie pozwu, zrzeczenie się roszczenia albo ograniczenie roszczenia za niedopuszczalne, jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że czynność jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa. W sprawach pracowniczych ma to realne znaczenie, bo sąd częściej bada, czy pracownik nie działa pod naciskiem albo ze szkodą dla swoich podstawowych praw.

Czy lepiej cofnąć nieprzemyślane roszczenie, czy czekać na jego oddalenie?

Co do zasady bezpieczniej jest samodzielnie uporządkować pozew niż czekać na oddalenie ewidentnie słabego roszczenia. Oddalenie oznacza przegraną co do tego żądania. Cofnięcie części roszczenia może ograniczyć ryzyko niekorzystnego rozstrzygnięcia, ale nie zawsze eliminuje ryzyko kosztów.

Zgodnie z art. 203 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego pozew cofnięty nie wywołuje skutków, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa, a na żądanie pozwanego powód zwraca mu koszty, jeżeli sąd wcześniej nie orzekł inaczej. Z kolei art. 203 § 3 k.p.c. przewiduje, że w razie cofnięcia pozwu poza rozprawą przewodniczący zawiadamia pozwanego, który w terminie dwóch tygodni może złożyć wniosek o przyznanie kosztów.

W praktyce więc odpowiedź na pytanie, co się bardziej opłaca, zależy od stanu sprawy: liczby rozpraw, nakładu pracy strony przeciwnej, poniesionych kosztów i znaczenia cofanej części pozwu.

Jeżeli chcesz wycofać roszczenie definitywnie, możesz połączyć cofnięcie ze zrzeczeniem się roszczenia. To rozwiązanie zamyka spór w tej części, ale jednocześnie co do zasady wyklucza ponowne dochodzenie tego samego roszczenia w przyszłości.

Zobacz również: ujawnienie prywatnej korespondencji z przełożonym

Zmiana żądania z przywrócenia do pracy na odszkodowanie

W sprawach pracowniczych taka zmiana jest co do zasady dopuszczalna. Podstawę procesową stanowi art. 193 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym powód może aż do zamknięcia rozprawy w pierwszej instancji zmienić powództwo. Jeżeli zmiana następuje w piśmie procesowym, trzeba zachować wymagania formalne właściwe dla takiego pisma.

Jeżeli chodzi o samą sprawę pracowniczą, żądanie przywrócenia do pracy albo odszkodowania wynika z przepisów prawa pracy, w szczególności z art. 45 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy przy wypowiedzeniu umowy o pracę oraz z art. 56 § 1 Kodeksu pracy przy rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia. W zależności od podstawy faktycznej pracownik może dochodzić jednego z tych roszczeń albo zmienić swoje stanowisko procesowe, o ile zrobi to skutecznie.

Sama intencja strony nie wystarcza. Sąd bierze pod uwagę tylko takie żądanie, które zostało prawidłowo wniesione do akt sprawy i wywołało skutki procesowe.

Co oznacza zwrot pisma albo pozostawienie go bez rozpoznania?

To kluczowa kwestia w opisanej sytuacji. Jeżeli pismo zawierające zmianę żądania, nowe roszczenie i nowe wnioski dowodowe zostało najpierw zwrócone, a następnie pozostawione bez rozpoznania, to co do zasady nie wywołało ono zamierzonego skutku procesowego.

W praktyce oznacza to, że:

• sąd nie musi traktować zmiany z przywrócenia do pracy na odszkodowanie jako skutecznej,
• nowe roszczenie o ochronę dóbr osobistych może w ogóle nie zostać objęte rozpoznaniem,
• nowe wnioski dowodowe nie muszą być uznane za skutecznie zgłoszone.

Znaczenie ma przy tym dokładna podstawa procesowa decyzji sądu. Zwrot pisma procesowego najczęściej wiąże się z nieuzupełnieniem braków formalnych w terminie. Pozostawienie pisma bez rozpoznania także oznacza, że sąd nie nadał mu biegu. Jeżeli więc pismo nie funkcjonuje skutecznie w postępowaniu, trzeba je złożyć ponownie prawidłowo.

Czy trzeba ponownie złożyć pismo?

Jeżeli wcześniejsze pismo nie wywołało skutku procesowego, najbezpieczniej jest złożyć nowe pismo procesowe. Powinno ono w sposób jednoznaczny zawierać:

• oświadczenie o częściowym cofnięciu konkretnego roszczenia,
• wskazanie, czy cofnięcie następuje ze zrzeczeniem się roszczenia czy bez zrzeczenia,
• zmianę żądania z przywrócenia do pracy na odszkodowanie,
• dokładne określenie nowego roszczenia, jeżeli ma być dochodzone dodatkowo,
• pełne uzasadnienie faktyczne i prawne,
• ponowione wnioski dowodowe.

Jeżeli sprawa jest już zaawansowana, a sąd powołał biegłego, trzeba też pilnować koncentracji materiału procesowego. Sąd może pominąć spóźnione twierdzenia i dowody na podstawie art. 205³ § 2, art. 205¹² § 1 lub art. 235² § 1 Kodeksu postępowania cywilnego – zależnie od trybu prowadzenia sprawy i etapu postępowania. W sprawach pracowniczych sądy zwykle stosują te przepisy mniej rygorystycznie niż w sporach gospodarczych, ale nie można zakładać, że każdy późny dowód zostanie dopuszczony.

Jeżeli roszczenie o naruszenie dóbr osobistych ma opierać się na tych samych okolicznościach co mobbing, trzeba też ocenić, czy jest właściwie sformułowane oraz czy należy do właściwości tego samego sądu i tej samej sprawy. Podstawą materialnoprawną są art. 23, art. 24 i – przy roszczeniu pieniężnym – art. 448 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Jeżeli jednak roszczenie ma dotyczyć mobbingu w rozumieniu prawa pracy, należy zestawić je również z art. 94³ Kodeksu pracy.

Czy nowe wnioski dowodowe są dla sądu wiążące?

Nie w tym sensie, że sąd nie jest automatycznie zobowiązany do dopuszczenia każdego zgłoszonego dowodu. Po pierwsze, wnioski muszą być zgłoszone skutecznie procesowo. Po drugie, sąd ocenia ich przydatność, znaczenie dla sprawy oraz termin zgłoszenia.

Podstawę stanowi art. 235² § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym sąd może pominąć dowód m.in. wtedy, gdy fakt jest bezsporny, nieistotny dla sprawy, dowód jest nieprzydatny do wykazania danego faktu, niemożliwy do przeprowadzenia albo zmierza jedynie do przedłużenia postępowania.

Jeżeli więc wnioski dowodowe znalazły się wyłącznie w piśmie pozostawionym bez rozpoznania, należy je ponowić. Najlepiej zrobić to szczegółowo: wskazać konkretny dowód, fakt podlegający wykazaniu oraz związek tego faktu z dochodzonym roszczeniem.

Zobacz również: jak obliczyć okres wypowiedzenia, gdy do 3 lat pracy brakuje niewiele

Jak sformułować pismo w tej sytuacji?

W nowym piśmie warto zachować prostą strukturę:

1. Częściowe cofnięcie pozwu – np. „cofam pozew w części dotyczącej roszczenia ...” oraz ewentualnie „ze zrzeczeniem się roszczenia”.
2. Zmiana powództwa – np. „zamiast żądania przywrócenia do pracy wnoszę o zasądzenie odszkodowania w kwocie ...”.
3. Dodatkowe roszczenie – jeżeli ma być rozpoznane w tej sprawie, trzeba je wyraźnie wyodrębnić i uzasadnić.
4. Wnioski dowodowe – ponowione w kompletnej formie.
5. Wnioski końcowe – uporządkowane, numerowane, bez sprzeczności między żądaniami.

Trzeba też dołączyć odpis pisma dla strony przeciwnej oraz wszystkie wymagane załączniki, zgodnie z art. 128 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Braki w tym zakresie mogą znowu spowodować problemy formalne.

Czy cofnięcie roszczenia ze zrzeczeniem się roszczenia jest dobrym rozwiązaniem?

To zależy od tego, czy chcesz definitywnie zamknąć temat. Zrzeczenie się roszczenia oznacza materialnoprawną rezygnację z dochodzenia danego prawa. Jeżeli później okaże się, że jednak chcesz wrócić do tego samego żądania, może to być już niemożliwe.

Dlatego:

• jeżeli roszczenie jest ewidentnie bezzasadne albo nie chcesz go nigdy więcej dochodzić – zrzeczenie się roszczenia może uporządkować sprawę,
• jeżeli nie masz pewności co do stanu faktycznego lub dowodów – ostrożniej jest rozważyć cofnięcie bez zrzeczenia się, o ile etap sprawy na to pozwala.

W sprawie pracowniczej taka decyzja powinna być dobrze przemyślana, zwłaszcza gdy część roszczeń zależy od oceny tych samych dowodów i tych samych zdarzeń.

FAQ

Czy mogę cofnąć tylko jedno roszczenie z kilku dochodzonych w pozwie?

Tak. Możliwe jest częściowe cofnięcie pozwu, czyli wycofanie tylko wybranego żądania.

Czy po rozpoczęciu rozprawy mogę cofnąć roszczenie bez zgody pracodawcy?

Co do zasady nie. Po rozpoczęciu rozprawy potrzebna jest zgoda pozwanego, chyba że cofnięcie łączy się ze zrzeczeniem się roszczenia – wtedy art. 203 § 1 k.p.c. dopuszcza cofnięcie aż do wydania wyroku, ale sąd nadal bada dopuszczalność takiej czynności.

Czy pozostawienie pisma bez rozpoznania oznacza, że sąd uwzględnił jego treść?

Nie. Takie pismo co do zasady nie wywołuje skutków procesowych, więc zawarte w nim żądania i dowody trzeba ponowić w prawidłowej formie.

Czy można zmienić żądanie z przywrócenia do pracy na odszkodowanie?

Tak, co do zasady jest to dopuszczalna zmiana powództwa na podstawie art. 193 § 1 k.p.c., o ile została skutecznie zgłoszona.

Czy cofnięcie ze zrzeczeniem się roszczenia jest ostateczne?

Zwykle tak. Oznacza definitywną rezygnację z dochodzenia tego samego roszczenia w przyszłości.

Czy sąd musi dopuścić każdy nowy wniosek dowodowy?

Nie. Sąd ocenia, czy dowód jest istotny, przydatny i zgłoszony we właściwym czasie. Może go pominąć na podstawie art. 235² § 1 k.p.c.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy – Dz.U. z 2025 r. poz. 277
3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm.
4. Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 1959 r., sygn. akt 4 CR 1243/58