Podszycie się pod inną osobę na Facebooku

Podszywanie się pod inną osobę na Facebooku a odpowiedzialność karna

W opisanej sytuacji podstawowe znaczenie ma art. 190a § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny. Zgodnie z tym przepisem odpowiedzialności karnej podlega ten, kto, podszywając się pod inną osobę, wykorzystuje jej wizerunek, inne jej dane osobowe lub inne dane, za pomocą których jest ona publicznie identyfikowana, w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej albo osobistej.

Aktualnie czyn z art. 190a § 2 Kodeksu karnego jest zagrożony taką samą karą jak uporczywe nękanie z art. 190a § 1 Kodeksu karnego, czyli karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Jeżeli następstwem czynu z art. 190a § 1 lub § 2 Kodeksu karnego jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, art. 190a § 3 Kodeksu karnego przewiduje karę pozbawienia wolności od 2 do 12 lat.

W praktyce przepis ten obejmuje typowe przypadki kradzieży tożsamości w internecie, np. założenie konta z cudzym imieniem i nazwiskiem, użycie cudzego zdjęcia, publikowanie treści sugerujących, że pochodzą od pokrzywdzonego, kontaktowanie się z innymi osobami w jego imieniu albo budowanie fałszywego obrazu tej osoby.

Jeżeli sprawca wykorzystuje cudze dane i zdjęcia, ale dodatkowo prowadzi uporczywe nękanie, w grę może wchodzić także art. 190a § 1 Kodeksu karnego. Jeżeli natomiast działanie na portalu społecznościowym polega na pomawianiu, obrażaniu lub publikowaniu nieprawdziwych informacji, warto rozważyć również inne przestępstwa internetowe, zwłaszcza zniesławienie lub zniewagę.

Kiedy fałszywy profil spełnia znamiona przestępstwa?

Dla odpowiedzialności z art. 190a § 2 Kodeksu karnego nie wystarczy każda nieuczciwa aktywność w internecie. Trzeba ustalić trzy elementy: podszywanie się pod konkretną osobę, wykorzystanie jej wizerunku lub danych oraz działanie w celu wyrządzenia szkody majątkowej albo osobistej.

Szkoda osobista nie musi oznaczać straty finansowej. Może polegać na naruszeniu dobrego imienia, prywatności, spokoju, relacji rodzinnych albo zawodowych. Szkoda majątkowa może wystąpić np. wtedy, gdy fałszywy profil prowadzi do utraty klientów, zleceń albo pieniędzy.

Jeżeli sprawca nie tylko utworzył profil, ale użył zdjęcia lub danych w sposób sugerujący, że jest pokrzywdzonym, warto sprawdzić także materiał o kradzieży wizerunku i podszywaniu się w internecie.

Co zrobić, gdy fałszywe konto zostało usunięte?

Usunięcie profilu utrudnia sprawę, ale nie przekreśla możliwości działania. W zawiadomieniu należy dokładnie opisać, kiedy dowiedziałeś się o profilu, jak był oznaczony, jakie dane zawierał, kto go widział, kto mógł mieć zrzuty ekranu i kto może wskazać osobę sprawcy.

Jeżeli nie masz zrzutów ekranu, kluczowe mogą być zeznania świadków. Osoba, która widziała profil, wiadomości, komentarze lub zna okoliczności jego utworzenia, może zostać przesłuchana przez policję albo prokuratora. Obowiązek złożenia zeznań przez świadka wynika z art. 177 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego.

Warto w zawiadomieniu zawrzeć wnioski dowodowe. Zgodnie z art. 167 Kodeksu postępowania karnego dowody przeprowadza się na wniosek stron albo z urzędu, a art. 315 § 1 Kodeksu postępowania karnego pozwala stronie składać wnioski o dokonanie czynności śledztwa lub dochodzenia. Można więc wnioskować m.in. o przesłuchanie konkretnych osób, zabezpieczenie danych od administratora serwisu oraz ustalenie adresów IP, jeżeli są jeszcze dostępne.

Jak zgłosić podszycie się pod inną osobę?

Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa można złożyć ustnie do protokołu na policji albo pisemnie w prokuraturze lub jednostce policji. Art. 304 § 1 Kodeksu postępowania karnego przewiduje społeczny obowiązek zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu. W przypadku art. 190a § 2 Kodeksu karnego trzeba jednak pamiętać o dodatkowym warunku: ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego, co wynika z art. 190a § 4 Kodeksu karnego.

W piśmie należy wyraźnie napisać, że składasz zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 190a § 2 Kodeksu karnego oraz wniosek o ściganie sprawcy. Pokrzywdzonym jest osoba fizyczna lub prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone albo zagrożone przez przestępstwo, zgodnie z art. 49 § 1 Kodeksu postępowania karnego.

Do zawiadomienia warto dołączyć albo wskazać:

• adres URL profilu, jeżeli jest znany, nawet jeśli profil później zniknął,
• zrzuty ekranu, wydruki, wiadomości, e-maile lub powiadomienia,
• dane osób, które widziały profil albo korespondowały z fałszywym kontem,
• opis szkody osobistej lub majątkowej, np. utratę reputacji, konflikt w pracy, naruszenie prywatności, niechciane kontakty, utratę klientów,
• informację, kto mógł mieć motyw i dostęp do użytych zdjęć lub danych.

Czy policja może ustalić sprawcę, jeśli nie znam jego danych?

Tak, ale wynik zależy od tego, jakie ślady techniczne i osobowe pozostały. Policja i prokuratura mogą podejmować czynności dowodowe w celu ustalenia sprawcy, w tym zwrócić się do operatorów, administratorów serwisów lub innych podmiotów o dane istotne dla postępowania. W praktyce powodzenie zależy od czasu zgłoszenia, dostępności logów, danych konta, adresów IP, numerów telefonów lub adresów e-mail powiązanych z profilem.

Jeżeli znasz osobę, która może dużo wnieść do sprawy, ale nie chce dobrowolnie rozmawiać, wskaż ją w zawiadomieniu jako świadka. Organ prowadzący postępowanie może ją wezwać. Zgodnie z art. 177 § 1 Kodeksu postępowania karnego osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania, chyba że przysługuje jej określone prawem uprawnienie do odmowy zeznań lub odpowiedzi na pytanie.

Ochrona cywilna: dobra osobiste, wizerunek i zadośćuczynienie

Niezależnie od postępowania karnego można rozważyć ochronę cywilną. Art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny chroni dobra osobiste człowieka, w tym m.in. cześć, nazwisko, pseudonim, wizerunek, prywatność i twórczość. Art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala żądać zaniechania naruszeń, usunięcia ich skutków, złożenia oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie, a na zasadach przewidzianych w Kodeksie cywilnym także zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy na cel społeczny.

Jeżeli naruszenie dóbr osobistych spowodowało krzywdę, podstawą żądania zadośćuczynienia może być art. 448 § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli doszło do rozpowszechnienia zdjęcia, znaczenie może mieć także art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, zgodnie z którym rozpowszechnianie wizerunku wymaga co do zasady zezwolenia osoby na nim przedstawionej.

Droga cywilna ma sens zwłaszcza wtedy, gdy sprawca jest znany albo uda się go ustalić w postępowaniu karnym. Można wówczas żądać np. przeprosin, usunięcia treści, zakazu dalszych naruszeń, zadośćuczynienia albo odszkodowania, jeżeli wykażesz konkretną szkodę majątkową.

Przedawnienie karalności

Nieaktualne jest twierdzenie, że czyn z art. 190a § 2 Kodeksu karnego przedawnia się po 5 latach. Ponieważ obecnie jest to występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 5 lat, podstawowy termin przedawnienia karalności wynosi 15 lat na podstawie art. 101 § 1 pkt 2a Kodeksu karnego. Jeżeli w tym okresie wszczęto postępowanie przeciwko osobie, termin ulega wydłużeniu na zasadach określonych w art. 102 Kodeksu karnego.

W praktyce nie warto jednak zwlekać. Im później sprawa zostanie zgłoszona, tym trudniej o zabezpieczenie danych technicznych, ustalenie świadków i odtworzenie treści profilu.

FAQ

Źródła

• Art. 190a § 1, § 2, § 3 i § 4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.
• Art. 101 § 1 pkt 2a i art. 102 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.
• Art. 49 § 1, art. 167, art. 177 § 1, art. 304 § 1 i art. 315 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego.
• Art. 23, art. 24 § 1 i art. 448 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.