Zawieszenie emerytury przy dalszej pracy – kiedy trzeba rozwiązać umowę

Trzeba odróżnić ustalenie prawa do emerytury od wypłaty emerytury. ZUS może wydać decyzję przyznającą emeryturę, a jednocześnie zawiesić jej wypłatę, jeżeli zachodzi przesłanka z art. 103a ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Kiedy ZUS zawiesza emeryturę z powodu dalszej pracy?

Podstawą jest art. 103a ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1631 ze zm.). Przepis stanowi, że prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego praca była wykonywana bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego.

W praktyce oznacza to, że samo osiągnięcie wieku emerytalnego albo samo wydanie decyzji ZUS nie wystarcza do wypłaty świadczenia, jeśli zatrudnienie trwa nadal u tego samego pracodawcy.

Jeżeli chcesz porównać ten obowiązek z sytuacją przechodzenia na zwykłą emeryturę, zobacz także: rozwiązanie umowy a wypłata.

Czy po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego ten obowiązek znika?

Nie. Art. 103 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przewiduje, że ogólnych zasad zmniejszania albo zawieszania świadczeń z powodu przychodu nie stosuje się do emerytów, którzy osiągnęli powszechny wiek emerytalny, z zastrzeżeniem art. 103a. To zastrzeżenie jest kluczowe.

W praktyce oznacza to, że osoba w powszechnym wieku emerytalnym może co do zasady dorabiać bez limitów przychodu, ale nadal nie dostanie wypłaty emerytury, jeśli nie rozwiąże stosunku pracy objętego art. 103a.

To właśnie różni zwykłe limity dorabiania od sytuacji opisanej w art. 103a. Jako rozwinięcie tej różnicy warto zobaczyć materiał o tym, jak działa mechanizm zawieszenia.

Czy trzeba rozwiązać wszystkie umowy o pracę?

Jeżeli przed dniem nabycia prawa do emerytury dana osoba pozostawała jednocześnie w kilku stosunkach pracy, to dla uruchomienia wypłaty emerytury trzeba co do zasady rozwiązać każdy stosunek pracy istniejący bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury. Tak właśnie ZUS stosuje art. 103a.

W opisanym stanie faktycznym oznacza to, że jeżeli w dniu nabycia prawa do emerytury mąż pozostawał zatrudniony u dwóch pracodawców, to dla podjęcia wypłaty emerytury powinien zakończyć oba te stosunki pracy. Dopiero po ich rozwiązaniu ZUS może podjąć wypłatę świadczenia. Późniejsze ponowne zatrudnienie jest co do zasady dopuszczalne, bo art. 103a wymaga uprzedniego rozwiązania stosunku pracy, a nie zakazuje ponownego zawarcia umowy.

Jak wyglądały przepisy w latach 2009–2011?

To najważniejsza część przy starszych sprawach. Przepisy w tym okresie rzeczywiście się zmieniały:

• do 7 stycznia 2009 r. obowiązywał wymóg rozwiązania stosunku pracy dla wypłaty emerytury,
• od 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r. ten wymóg nie obowiązywał,
• od 1 stycznia 2011 r. wrócił mechanizm zawieszenia związany z dalszym zatrudnieniem, obecnie ujęty w art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Dlatego w opisanej sprawie trzeba najpierw ustalić, jaki był dokładny dzień nabycia prawa do emerytury wskazany w decyzji ZUS, a nie tylko datę doręczenia decyzji. Jeżeli prawo do emerytury zostało ustalone od daty przypadającej jeszcze przed 8 stycznia 2009 r., zawieszenie mogło wynikać z ówczesnych przepisów. Jeżeli natomiast prawo ustalono od daty mieszczącej się w okresie od 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r., sytuacja wymaga szczególnie dokładnego sprawdzenia dokumentów, bo sama kontynuacja zatrudnienia nie zawsze uzasadniała wtedy zawieszenie wypłaty.

Znaczenie wyroku Trybunału Konstytucyjnego

W starszych sprawach znaczenie miał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 listopada 2012 r., sygn. K 2/12. Trybunał uznał za niezgodne z Konstytucją zastosowanie obowiązku rozwiązania stosunku pracy wobec osób, które nabyły prawo do emerytury w okresie, gdy taki warunek nie obowiązywał, czyli po 8 stycznia 2009 r. i przed 1 stycznia 2011 r.

Nie oznacza to jednak automatycznie, że każda dawna decyzja ZUS była błędna. Trzeba sprawdzić:

• kiedy dokładnie nabyto prawo do emerytury,
• czy chodziło o wcześniejszą emeryturę, czy emeryturę powszechną,
• czy i kiedy ZUS faktycznie zawiesił wypłatę,
• czy były składane wnioski o podjęcie wypłaty lub przeliczenie świadczenia.

Jeżeli sprawa dotyczy dawnych decyzji, niekiedy w grę może wchodzić wniosek do ZUS o ponowne ustalenie wysokości świadczenia albo analiza, czy były podstawy do wznowienia postępowania. To jednak zależy od bardzo konkretnego stanu faktycznego i dokumentów.

Co to oznacza w opisanej sytuacji?

Jeżeli mąż w marcu 2013 r. nabywał prawo do emerytury powszechnej i w tym dniu nadal pozostawał w zatrudnieniu u obu pracodawców, to zgodnie z art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS ZUS mógł wymagać rozwiązania obu stosunków pracy istniejących bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, aby uruchomić wypłatę świadczenia.

Samo to, że była to już emerytura powszechna, nie znosiło obowiązku wynikającego z art. 103a. Po rozwiązaniu umów możliwe było ponowne zatrudnienie.

Inaczej należy natomiast oceniać wcześniejsze zawieszenie emerytury przyznanej w 2009 r. Tutaj bez analizy decyzji ZUS nie da się uczciwie przesądzić, czy zawieszenie było prawidłowe. Kluczowe są: data, od której przyznano emeryturę, rodzaj świadczenia i podstawa prawna wskazana w decyzji.

Jakie działania warto podjąć przed wizytą w ZUS?

1. Sprawdzić wszystkie decyzje ZUS dotyczące wcześniejszej i powszechnej emerytury.
2. Ustalić dokładne daty rozpoczęcia i zakończenia każdego stosunku pracy.
3. Porównać, u których pracodawców istniało zatrudnienie bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury.
4. Jeżeli sprawa dotyczy lat 2009–2011, przeanalizować, czy zastosowanie mają przepisy przejściowe lub skutki wyroku TK z 13 listopada 2012 r., sygn. K 2/12.
5. W razie wątpliwości złożyć do ZUS wniosek o wyjaśnienie podstawy zawieszenia albo o wydanie informacji o przebiegu wypłaty świadczenia.

FAQ

Czy wystarczy rozwiązać jedną z kilku umów o pracę?

Nie zawsze. Jeżeli kilka stosunków pracy istniało bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, co do zasady trzeba rozwiązać wszystkie te umowy, aby ZUS podjął wypłatę świadczenia na podstawie art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Czy emeryt w powszechnym wieku emerytalnym może pracować bez ograniczeń?

Może co do zasady dorabiać bez limitów przychodu, ale nie znosi to obowiązku uprzedniego rozwiązania stosunku pracy objętego art. 103a. To dwie różne kwestie.

Czy po rozwiązaniu umowy można wrócić do tego samego pracodawcy?

Tak. Przepisy nie zakazują ponownego zatrudnienia po rozwiązaniu wcześniejszej umowy. Istotne jest to, by przed uruchomieniem wypłaty emerytury stosunek pracy został uprzednio zakończony.

Czy dawna decyzja ZUS z 2009 r. mogła być błędna?

To możliwe, ale nie da się tego ocenić bez decyzji i dokładnych dat. W sprawach z lat 2009–2011 trzeba porównać dzień nabycia prawa do emerytury z obowiązującym wtedy stanem prawnym oraz uwzględnić wyrok TK z 13 listopada 2012 r., sygn. K 2/12.

Źródła

• Art. 103 ust. 2 i art. 103a ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1631 ze zm.).
• Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 listopada 2012 r., sygn. K 2/12.
• Ustawa z 21 stycznia 2000 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2000 r. Nr 9, poz. 118).