Emerytura w Polsce a praca w Niemczech

Czy można ubiegać się o polską emeryturę, pracując w Niemczech?

Tak. Sam fakt zamieszkania albo wykonywania pracy w Niemczech nie wyłącza prawa do złożenia wniosku o polską emeryturę. Dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. podstawową przesłanką nabycia prawa do emerytury z ZUS jest osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego. Wynika to z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Prawo do świadczenia powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do jego nabycia, co wynika z art. 100 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wypłata świadczenia następuje jednak nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu, zgodnie z art. 129 ust. 1 tej ustawy. Dlatego wniosek do ZUS warto złożyć najpóźniej w miesiącu, od którego emerytura ma być wypłacana.

Kiedy ZUS zawiesi wypłatę emerytury z powodu pracy?

Najważniejszy w tej sprawie jest art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten stanowi, że prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu, jeżeli emeryt kontynuuje zatrudnienie bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał pracę bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury ustalonym w decyzji organu rentowego.

Oznacza to, że problemem nie jest samo dalsze zarabianie po osiągnięciu wieku emerytalnego. Problemem jest kontynuowanie tego samego stosunku pracy bez jego wcześniejszego rozwiązania. Jeżeli więc osoba pracuje w Niemczech na podstawie stosunku pracy i chce, aby ZUS wypłacał polską emeryturę, powinna wykazać, że stosunek pracy z pracodawcą istniejącym bezpośrednio przed nabyciem prawa do emerytury został rozwiązany.

Znaczenie art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS potwierdza orzecznictwo. W uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2004 r., sygn. II UZP 9/04, wskazano, że prawo do emerytury ulega zawieszeniu, jeżeli emeryt nie rozwiąże wszystkich stosunków pracy, w których pozostawał bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury. W praktyce ma to znaczenie także wtedy, gdy zatrudnienie jest wykonywane za granicą.

Czy trzeba zakończyć pracę w Niemczech przed wnioskiem do ZUS?

Nie zawsze trzeba zakończyć każdą aktywność zarobkową. Trzeba natomiast rozróżnić rodzaj zatrudnienia:

Jeżeli praca w Niemczech jest wykonywana na podstawie niemieckiej umowy o pracę, ZUS może oczekiwać dokumentu potwierdzającego zakończenie zatrudnienia, np. świadectwa pracy, zaświadczenia pracodawcy albo innego dokumentu jednoznacznie wskazującego datę rozwiązania stosunku pracy. Jeżeli dokument jest sporządzony po niemiecku, ZUS może zażądać tłumaczenia.

Jak długa musi być przerwa w zatrudnieniu?

Art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie określa minimalnej długości przerwy. Przepis wymaga uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, u którego praca była wykonywana bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury. W praktyce bezpieczne jest takie ułożenie dat, aby najpierw doszło do skutecznego zakończenia starej umowy, a dopiero następnie do zawarcia nowej.

Nie ma przepisu, który zakazywałby powrotu do tego samego pracodawcy po przyznaniu emerytury. Można więc ponownie zatrudnić się u dotychczasowego pracodawcy, pod warunkiem że wcześniejszy stosunek pracy został faktycznie rozwiązany. Dla bezpieczeństwa dokumenty powinny wyraźnie pokazywać datę zakończenia pierwszej umowy i datę rozpoczęcia kolejnej.

Czy po osiągnięciu wieku emerytalnego obowiązują limity dorabiania?

Osoby, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny, zasadniczo mogą dorabiać bez zmniejszenia albo zawieszenia emerytury z powodu wysokości przychodu. Wynika to z art. 103 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym zasad dotyczących zmniejszania i zawieszania świadczeń z art. 104 tej ustawy nie stosuje się do emerytów, którzy osiągnęli powszechny wiek emerytalny, z wyjątkami wskazanymi w ustawie.

Nie należy jednak mylić limitów dorabiania z art. 104 ustawy o emeryturach i rentach z FUS z zawieszeniem z art. 103a tej ustawy. Art. 104 dotyczy przychodu i progów 70% oraz 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, natomiast art. 103a dotyczy kontynuowania stosunku pracy bez jego uprzedniego rozwiązania. Nawet przy niskim wynagrodzeniu ZUS może zawiesić wypłatę emerytury, jeżeli spełnione są przesłanki z art. 103a.

Jeżeli w sprawie występuje inny kraj UE i mechanizm zaliczkowy, znaczenie może mieć także art. 120 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten pozwala organowi rentowemu przyznać świadczenie w kwocie zaliczkowej, jeżeli prawo do świadczenia zostało udowodnione, ale dokładna wysokość wymaga dalszego postępowania.

Okresy pracy w Niemczech a polska emerytura

Praca w Niemczech nie przepada dla celów emerytalnych. W Unii Europejskiej stosuje się zasadę sumowania okresów ubezpieczenia, zatrudnienia lub zamieszkania. Wynika ona z art. 6 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Jeżeli do ustalenia prawa do świadczenia potrzebne są okresy ubezpieczenia z innego państwa UE, instytucja krajowa powinna je uwzględnić w zakresie przewidzianym przepisami koordynacyjnymi.

Koordynacja nie oznacza jednak jednej wspólnej emerytury europejskiej. Zgodnie z art. 52 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 każda właściwa instytucja ustala świadczenie według zasad swojego państwa, z uwzględnieniem metody krajowej i metody proporcjonalnej, jeżeli ma to zastosowanie. W praktyce ZUS ustala polską część emerytury, a niemiecka instytucja ubezpieczeniowa odrębnie ocenia uprawnienia do niemieckiego świadczenia.

Przy ustalaniu polskiej emerytury warto zebrać dokumenty potwierdzające uwzględnienie okresów z Niemiec, w szczególności informacje o okresach ubezpieczenia, zatrudnienia i opłaconych składkach. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy okresy te wpływają na spełnienie warunków do minimalnej emerytury, o której mowa w art. 87 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Gdzie złożyć wniosek o emeryturę, gdy mieszka się w Niemczech?

Wniosek o polską emeryturę składa się co do zasady do ZUS. Podstawą jest art. 116 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym postępowanie w sprawach świadczeń wszczyna się na wniosek zainteresowanego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Osoba mieszkająca w Niemczech może także skorzystać z procedur koordynacyjnych i złożyć wniosek za pośrednictwem właściwej niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej, która przekaże go do ZUS. Zasady składania i rozpatrywania wniosków w sprawach transgranicznych wynikają m.in. z art. 45 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia nr 883/2004.

Jeżeli emerytura została przyznana przez ZUS, jej wypłata do innego państwa członkowskiego UE nie powinna być wstrzymywana tylko dlatego, że uprawniony mieszka w Niemczech. Zasada eksportu świadczeń pieniężnych wynika z art. 7 rozporządzenia nr 883/2004.

FAQ

Czy mogę złożyć wniosek o polską emeryturę, mieszkając w Niemczech?

Tak. Wniosek można złożyć do ZUS albo, przy zamieszkaniu w Niemczech, za pośrednictwem właściwej niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej. Wynika to z art. 116 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz z procedur koordynacji świadczeń w UE, w szczególności art. 45 rozporządzenia nr 987/2009.

Czy muszę rozwiązać umowę o pracę w Niemczech?

Jeżeli jest to stosunek pracy z pracodawcą, u którego pracujesz bezpośrednio przed nabyciem prawa do emerytury, rozwiązanie umowy jest konieczne, aby uniknąć zawieszenia wypłaty na podstawie art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Nie dotyczy to automatycznie każdej formy aktywności zarobkowej, dlatego znaczenie ma rodzaj umowy.

Czy po przyznaniu emerytury mogę wrócić do tego samego pracodawcy?

Tak. Przepisy nie nakazują zmiany pracodawcy. Warunkiem jest to, aby wcześniejszy stosunek pracy został rzeczywiście rozwiązany przed nabyciem prawa do emerytury albo przed podjęciem wypłaty świadczenia, a następnie można zawrzeć nową umowę.

Czy ZUS wymaga przerwy miesięcznej albo kilkudniowej?

Nie. Art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie wskazuje minimalnego czasu przerwy. Najważniejsze jest realne i udokumentowane rozwiązanie stosunku pracy. W praktyce warto unikać dokumentów z nakładającymi się datami starej i nowej umowy.

Czy praca w Niemczech obniży polską emeryturę?

Po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego przychód z pracy co do zasady nie powoduje zmniejszenia ani zawieszenia emerytury z powodu limitów dorabiania, zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Nadal trzeba jednak pamiętać o odrębnej zasadzie z art. 103a tej ustawy dotyczącej nierozwiązanego stosunku pracy.

Źródła

• Art. 24 ust. 1, art. 87, art. 100 ust. 1, art. 103 ust. 2, art. 103a, art. 104, art. 116 ust. 1, art. 120 ust. 1 i art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
• Art. 6, art. 7 i art. 52 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
• Art. 45 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia nr 883/2004.
• Uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2004 r., sygn. II UZP 9/04.