Skreślenie z listy studentów a składki ZUS od umowy-zlecenia

Umowa-zlecenie ze studentem do 26. roku życia

Jeżeli osoba wykonująca umowę-zlecenie jest studentem i nie ukończyła 26 lat, zleceniodawca co do zasady nie zgłasza jej z tej umowy do ubezpieczeń społecznych ani do ubezpieczenia zdrowotnego. Wynika to z art. 6 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym zleceniobiorcy będący uczniami albo studentami do ukończenia 26 lat nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu zlecenia.

Nie ma znaczenia, czy studia są stacjonarne, niestacjonarne, dzienne, zaoczne czy wieczorowe. Znaczenie ma faktyczne posiadanie statusu studenta oraz wiek. Status studenta nie obejmuje natomiast np. uczestnika studiów podyplomowych ani doktoranta w szkole doktorskiej, choć konkretna sytuacja wymaga sprawdzenia dokumentów z uczelni.

W praktyce zleceniodawca powinien mieć aktualne oświadczenie zleceniobiorcy o statusie studenta. Jeżeli status się zmienia, zleceniobiorca powinien niezwłocznie poinformować o tym zleceniodawcę, bo od tego zależy prawidłowe rozliczenie składek.

Kiedy kończy się status studenta dla celów ZUS?

Dla celów ubezpieczeniowych nie wystarczy samo przekonanie, że dana osoba nadal jest studentem. Liczy się formalny status wynikający z dokumentów uczelni. ZUS wskazuje, że status studenta dla zwolnienia z opłacania składek od umowy-zlecenia trwa od przyjęcia w poczet studentów do dnia, w którym m.in. uczelnia skreśli studenta z listy, student złoży egzamin dyplomowy albo nastąpi inne zdarzenie kończące studia zgodnie z ich organizacją.

Dlatego w przypadku skreślenia z listy studentów nie można zakładać, że zwolnienie ze składek trwa jeszcze do 30 września. Jeżeli decyzja uczelni spowodowała utratę statusu studenta w konkretnym dniu, od tego dnia należy oceniać obowiązek zgłoszenia do ZUS z tytułu zlecenia.

Inaczej wygląda sytuacja osoby, która kontynuuje naukę i nadal formalnie figuruje na liście studentów. Sam okres wakacyjny między semestrami nie pozbawia statusu studenta, jeżeli studia trwają i uczelnia nie zakończyła ani nie przerwała tego statusu.

Skreślenie z listy studentów a obowiązek składkowy

Po utracie statusu studenta zleceniobiorca, który nadal wykonuje umowę-zlecenie i nie ma innego tytułu do ubezpieczeń wyłączającego obowiązek składkowy, co do zasady podlega ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu oraz zdrowotnemu. Ubezpieczenie chorobowe przy zleceniu jest dobrowolne i wymaga wniosku zleceniobiorcy.

Podstawową zasadę określa art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych: obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy-zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu. Zwolnienie dla studentów do 26 lat jest wyjątkiem od tej zasady.

Trzeba też pamiętać o ważnym wyjątku: jeżeli student wykonuje zlecenie zawarte z własnym pracodawcą albo wykonuje je na rzecz własnego pracodawcy, w wielu przypadkach jest traktowany dla celów ubezpieczeniowych jak pracownik. Wtedy samo posiadanie statusu studenta nie wyłącza składek.

Co zrobić, gdy zleceniobiorca nie poinformował o skreśleniu z listy?

Najlepszym rozwiązaniem jest szybkie przekazanie zleceniodawcy dokumentu potwierdzającego datę utraty statusu studenta, np. decyzji o skreśleniu z listy studentów albo zaświadczenia z uczelni. Zleceniodawca powinien ustalić, od jakiej daty powstał obowiązek ubezpieczeniowy, a następnie skorygować dokumenty zgłoszeniowe i rozliczeniowe.

Warto odróżnić odpowiedzialność wobec ZUS od rozliczeń między stronami umowy. Dla ZUS płatnikiem składek jest zleceniodawca i to on ma obowiązek obliczać, rozliczać oraz opłacać należne składki. Nie oznacza to jednak, że zleceniobiorca może całkowicie zignorować sprawę, zwłaszcza jeżeli złożył nieaktualne oświadczenie albo nie poinformował o utracie statusu studenta.

Sposób rozliczenia części składek finansowanych przez zleceniobiorcę powinien być ustalony ostrożnie. Zleceniodawca nie powinien samowolnie potrącać dowolnych kwot bez podstawy prawnej i bez prawidłowego wyliczenia. W praktyce często potrzebne jest porozumienie stron albo indywidualna analiza wynagrodzeń, rachunków i okresów objętych korektą.

Jakie dokumenty korygujące składa zleceniodawca?

Jeżeli zleceniobiorca powinien być zgłoszony do ubezpieczeń od wcześniejszej daty, płatnik zasadniczo powinien złożyć zgłoszenie do ubezpieczeń na formularzu ZUS ZUA od właściwej daty oraz skorygować dokumenty rozliczeniowe za poszczególne miesiące. W typowych przypadkach korekta obejmuje deklarację ZUS DRA oraz imienne raporty ZUS RCA.

ZUS wyjaśnia, że dokumenty rozliczeniowe koryguje się przez przekazanie nowego kompletu dokumentów za miesiąc, którego dotyczy błąd. Począwszy od dokumentów rozliczeniowych za styczeń 2022 r., korekty można składać co do zasady w ciągu 5 lat od dnia, w którym upłynął termin opłacenia składek za dany miesiąc.

Jeżeli płatnik sam zauważy błąd, powinien skorygować dokumenty bez zwłoki. ZUS wskazuje termin 7 dni od zauważenia błędu albo od otrzymania zawiadomienia z ZUS, a po kontroli - 30 dni od otrzymania protokołu kontroli. W opisanej sytuacji półroczna zaległość zwykle nadal może zostać uporządkowana przez korekty i opłacenie składek z odsetkami.

Składka zdrowotna po utracie statusu studenta

Student do 26. roku życia, który wykonuje zwolnioną ze składek umowę-zlecenie, nie jest z tej umowy zgłaszany do ubezpieczenia zdrowotnego. Najczęściej korzysta z ubezpieczenia jako członek rodziny, a gdy nie jest to możliwe - może zostać zgłoszony przez uczelnię na swój wniosek.

Po utracie statusu studenta i kontynuowaniu umowy-zlecenia sytuacja się zmienia. Zleceniobiorca powinien zostać zgłoszony także do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zlecenia. Jeżeli wcześniej nie był zgłoszony, korekta dokumentów może być potrzebna również po to, aby uporządkować prawo do świadczeń zdrowotnych za zaległy okres.

Więcej o podobnych problemach z ubezpieczeniem zdrowotnym przeczytasz w materiale: ubezpieczenie zdrowotne członka rodziny po utracie pracy.

Konsekwencje nieuregulowania zaległych składek

Jeżeli zaległości nie zostaną dobrowolnie uporządkowane, ZUS może ustalić podleganie ubezpieczeniom i wysokość należnych składek w decyzji. Następnie może dochodzić należności wraz z odsetkami, a w dalszej kolejności skierować sprawę do egzekucji.

Dla zleceniobiorcy problem może mieć też znaczenie praktyczne: brak prawidłowego zgłoszenia może powodować niejasności przy potwierdzaniu ubezpieczenia zdrowotnego, zasiłku chorobowego, historii ubezpieczenia albo przyszłych świadczeń. Jeżeli zależy Ci na świadczeniach z ubezpieczenia chorobowego, trzeba dodatkowo sprawdzić, czy i od kiedy można było skutecznie zgłosić dobrowolne ubezpieczenie chorobowe.

W razie wątpliwości związanych ze świadczeniami można przejrzeć także dział: zasiłki z ubezpieczenia społecznego.

FAQ

Czy po skreśleniu z listy studentów nadal nie płaci się składek od zlecenia?

Nie. Jeżeli skreślenie spowodowało utratę statusu studenta, zwolnienie ze składek przestaje działać od tej daty. Dalsze wykonywanie zlecenia wymaga co do zasady zgłoszenia do ZUS.

Czy zleceniodawca może zgłosić mnie do ZUS z datą wsteczną?

Tak, jeżeli obowiązek ubezpieczeniowy powstał wcześniej, płatnik powinien skorygować dokumenty od właściwej daty. Nie jest to nowe ubezpieczenie od dnia wykrycia błędu, lecz uporządkowanie dokumentów za okres, w którym składki powinny były być rozliczane.

Kto płaci zaległe składki po utracie statusu studenta?

Wobec ZUS obowiązki płatnika wykonuje zleceniodawca. Ekonomiczny ciężar składek zależy jednak od rodzaju składki i zasad jej finansowania. Składki finansowane przez zleceniobiorcę wymagają prawidłowego rozliczenia między stronami, najlepiej po dokładnym ustaleniu kwot i okresów.

Czy zleceniobiorca musi informować o utracie statusu studenta?

Tak, powinien zrobić to niezwłocznie, zwłaszcza jeżeli zleceniodawca opierał się na jego oświadczeniu o posiadaniu statusu studenta. Brak informacji może doprowadzić do zaległości składkowych i sporu o rozliczenie wynagrodzenia.

Czy studia zaoczne dają takie samo zwolnienie ze składek jak dzienne?

Tak, tryb studiów nie ma znaczenia. Liczy się status studenta oraz wiek poniżej 26 lat. Inaczej należy ocenić osoby na studiach podyplomowych albo w szkole doktorskiej, bo nie zawsze są one studentami w rozumieniu przepisów ubezpieczeniowych.

Czy po ukończeniu 26 lat student na zleceniu nadal korzysta ze zwolnienia?

Nie. Zwolnienie dotyczy studentów do ukończenia 26 lat. Po ukończeniu 26. roku życia sama kontynuacja studiów nie wyłącza obowiązku składkowego z umowy-zlecenia.

Podsumowanie

Skreślenie z listy studentów może od razu zmienić sytuację zleceniobiorcy wobec ZUS. Jeżeli po utracie statusu studenta umowa-zlecenie była nadal wykonywana, zleceniodawca powinien ustalić właściwą datę powstania obowiązku ubezpieczeniowego, złożyć zgłoszenie i korekty dokumentów rozliczeniowych oraz opłacić zaległe składki z odsetkami, jeżeli są należne.

Zleceniobiorca powinien jak najszybciej przekazać zleceniodawcy dokument z uczelni i ustalić sposób rozliczenia. W trudniejszych przypadkach trzeba sprawdzić, czy istniał inny tytuł do ubezpieczeń, czy zlecenie było wykonywane na rzecz własnego pracodawcy, jak finansowane są poszczególne składki i czy korekty mieszczą się w obowiązujących terminach.

Źródła

1. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 199 - tekst aktu w Dzienniku Ustaw.

2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wyjaśnienia: Umowy zlecenia i umowy o dzieło w ubezpieczeniach społecznych.

3. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, informacja: Kto zgłasza studenta do ubezpieczenia zdrowotnego.

4. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, instrukcja: Jak sporządzić korektę dokumentów rozliczeniowych.