Policja szuka za zaległe alimenty – co robić?

Dlaczego policja może szukać dłużnika alimentacyjnego?

Poszukiwanie przez policję nie musi oznaczać od razu, że dana osoba została skazana. W sprawach alimentacyjnych policja może ustalać miejsce pobytu dłużnika, doręczać wezwania, wykonywać nakaz doprowadzenia albo realizować czynności w postępowaniu karnym dotyczącym niealimentacji.

Podstawą odpowiedzialności karnej jest art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Przepis ten obejmuje osobę, która uchyla się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem, albo inną umową, jeżeli łączna wysokość zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych albo opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej 3 miesiące.

Jeżeli niepłacenie alimentów naraża osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, zastosowanie może mieć surowszy art. 209 § 1a Kodeksu karnego. Wtedy zagrożenie karą jest wyższe.

Czy po przyjeździe do Polski grozi zatrzymanie albo więzienie?

To zależy od tego, na jakim etapie jest sprawa. Jeżeli wydano tylko wezwanie lub policja ustala adres, ryzyko natychmiastowego osadzenia jest mniejsze. Jeżeli jednak wydano nakaz zatrzymania i doprowadzenia, postanowienie o tymczasowym aresztowaniu albo list gończy, zatrzymanie po przyjeździe do Polski jest realne.

List gończy jest możliwy w warunkach określonych w art. 279 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, czyli gdy oskarżony, wobec którego wydano postanowienie o tymczasowym aresztowaniu, ukrywa się. W praktyce samo stwierdzenie, że ktoś jest poszukiwany, nie przesądza jeszcze, czy chodzi o list gończy, czy jedynie o poszukiwania w celu ustalenia miejsca pobytu.

Kara za podstawowy typ niealimentacji z art. 209 § 1 Kodeksu karnego to grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Przy typie kwalifikowanym z art. 209 § 1a Kodeksu karnego kara pozbawienia wolności może wynieść do 2 lat.

Pełnoletnie dziecko a dalszy obowiązek alimentacyjny

Pełnoletność dziecka nie powoduje automatycznego wygaśnięcia alimentów. Zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na jego utrzymanie i wychowanie.

Rodzic może jednak żądać zmiany albo uchylenia obowiązku alimentacyjnego, jeżeli zmieniły się stosunki. Podstawą jest art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W sprawie dorosłego dziecka znaczenie ma zwłaszcza to, czy dziecko uczy się, studiuje, pracuje, może samodzielnie się utrzymać, a także jaka jest sytuacja majątkowa i zdrowotna rodzica.

Art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala rodzicom uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem pełnoletniego dziecka, jeżeli świadczenia są połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla rodziców albo jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się. Nie działa to jednak automatycznie wobec istniejącego wyroku. Dopóki wyrok, ugoda albo inny tytuł alimentacyjny obowiązuje, zaległości mogą narastać.

W szerszym kontekście rodzinnym alimenty mogą dotyczyć także innych osób bliskich, a praktyczne zasady opisuje osobno artykuł o tym, czym jest obowiązek opieki nad rodzicami.

Co zrobić w pierwszej kolejności?

Najpierw trzeba ustalić, jaka sprawa faktycznie się toczy. Samo przypuszczenie, że chodzi o alimenty, nie wystarczy. Możliwe są równolegle: egzekucja komornicza, postępowanie administracyjne związane z funduszem alimentacyjnym, postępowanie karne z art. 209 Kodeksu karnego oraz sprawa o wykonanie kary, jeżeli wcześniej zapadł wyrok.

Jeżeli przebywasz za granicą, możesz udzielić pełnomocnictwa adwokatowi lub radcy prawnemu w Polsce. Pełnomocnik może pomóc ustalić sygnatury, skontaktować się z prokuraturą, sądem, komornikiem i organem gminy oraz przygotować pisma.

Spłata zadłużenia a odpowiedzialność karna

Art. 209 § 4 Kodeksu karnego ma bardzo praktyczne znaczenie. Zgodnie z tym przepisem sprawca czynu z art. 209 § 1 Kodeksu karnego nie podlega karze, jeżeli najpóźniej przed upływem 30 dni od dnia pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego uiścił w całości zaległe alimenty.

Przy surowszym typie z art. 209 § 1a Kodeksu karnego sąd może odstąpić od wymierzenia kary, jeżeli sprawca uiścił w całości zaległe alimenty w terminie wskazanym w art. 209 § 5 Kodeksu karnego, chyba że wina i społeczna szkodliwość czynu przemawiają przeciwko temu.

Nie wystarczy więc ogólna deklaracja, że dług zostanie kiedyś spłacony. Największe znaczenie mają konkretne przelewy, potwierdzenia wpłat, harmonogram spłaty i kontakt z organem prowadzącym sprawę. Jeżeli dochodziło tylko do opóźnień, ale alimenty były regulowane, warto zgromadzić potwierdzenia przelewów. Osobno omawiamy, jakie skutki może mieć spóźnianie się z płatnościami alimentów.

Fundusz alimentacyjny i dług wobec organu

Jeżeli córka otrzymywała świadczenia z funduszu alimentacyjnego, sytuacja jest poważniejsza finansowo. Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przewiduje obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych świadczeń wraz z należnościami ubocznymi. W praktyce oznacza to, że wierzycielem może być nie tylko dziecko, lecz także organ właściwy wierzyciela albo organ właściwy dłużnika.

Na podstawie art. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organy gminy mogą podejmować działania wobec dłużnika alimentacyjnego, w tym przeprowadzać wywiad alimentacyjny, odbierać oświadczenie majątkowe i podejmować dalsze czynności przewidziane ustawą. W określonych sytuacjach możliwe są także konsekwencje administracyjne, w tym dotyczące prawa jazdy.

Czy przedawnienie może pomóc?

Roszczenia alimentacyjne przedawniają się co do zasady z upływem 3 lat, o czym stanowi art. 137 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Trzeba jednak ostrożnie ocenić, czego dokładnie dotyczy dług: bieżących rat alimentacyjnych, zaległości objętych wyrokiem, egzekucji komorniczej, długu wobec funduszu alimentacyjnego czy należności ubocznych.

Przedawnienie nie powoduje automatycznego zniknięcia długu w każdej sytuacji. W postępowaniu cywilnym i egzekucyjnym znaczenie ma rodzaj roszczenia, data wymagalności poszczególnych rat, przerwanie biegu przedawnienia oraz treść tytułu wykonawczego. W praktyce trzeba przeanalizować dokumenty od komornika, sądu i organu gminy.

Jak uporządkować sprawę krok po kroku?

1. Ustal organ prowadzący sprawę karną – prokuraturę, jednostkę policji albo sąd oraz sygnaturę sprawy.
2. Sprawdź egzekucję – ustal komornika, aktualną wysokość zaległości, koszty i wierzyciela.
3. Ustal, czy był fundusz alimentacyjny – skontaktuj się z właściwym organem gminy albo zrób to przez pełnomocnika.
4. Zacznij realną spłatę – nawet częściowe wpłaty pokazują, że nie uchylasz się od obowiązku, ale dla art. 209 § 4 Kodeksu karnego kluczowa jest całość zaległości.
5. Rozważ pozew o uchylenie lub zmianę alimentów – jeżeli pełnoletnie dziecko jest samodzielne albo nie dokłada starań do usamodzielnienia, podstawą jest art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
6. Zachowuj dowody – potwierdzenia przelewów, korespondencję, pisma z organów, potwierdzenia nadania i odbioru.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak różnie może wyglądać sytuacja dłużnika alimentacyjnego w zależności od etapu sprawy i dokumentów.

FAQ

Źródła

• Art. 209 § 1, § 1a, § 4 i § 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.
• Art. 279 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego.
• Art. 133 § 1 i § 3, art. 137 § 1 oraz art. 138 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.