Żądanie zapłaty za wykorzystanie zdjęcia bez licencji

Użycie zdjęcia z internetu bez zgody autora

Fotografia może być utworem w rozumieniu art. 1 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, jeżeli ma indywidualny i twórczy charakter. Autorowi przysługują autorskie prawa osobiste na podstawie art. 16 tej ustawy oraz autorskie prawa majątkowe, w tym wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji, zgodnie z art. 17 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

To, że zdjęcie było dostępne na Flickrze, można je było pobrać bez logowania albo nie wskazano przy nim ceny, nie oznacza zgody na publikację. Licencja musi wynikać z oświadczenia uprawnionego lub z warunków serwisu. Jeżeli zdjęcie było oznaczone jako „all rights reserved”, bezpieczne założenie jest takie, że nie wolno go używać w artykule bez odrębnej zgody autora lub właściciela praw. Zasady udzielania licencji w prawie polskim wynikają w szczególności z art. 41 ust. 2 oraz art. 67 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

W opisanej sytuacji usunięcie fotografii z portalu było właściwym pierwszym krokiem. Nie usuwa ono jednak automatycznie odpowiedzialności za wcześniejsze rozpowszechnianie zdjęcia. W prawie polskim rozpowszechnianie cudzego utworu bez uprawnienia może także stanowić czyn zabroniony z art. 116 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a przy nieumyślności – z art. 116 ust. 4 tej ustawy. W praktyce w typowych sporach o pojedyncze zdjęcie zasadnicze znaczenie mają jednak roszczenia cywilne.

Jakie roszczenia może zgłosić autor zdjęcia?

Jeżeli sprawa byłaby oceniana według prawa polskiego, uprawniony mógłby żądać między innymi zaniechania naruszenia, usunięcia jego skutków, naprawienia szkody na zasadach ogólnych albo wydania uzyskanych korzyści. Wynika to z art. 79 ust. 1 pkt 1, pkt 2, pkt 3 lit. a oraz pkt 4 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Automatyczne dochodzenie wielokrotności wynagrodzenia licencyjnego nie powinno być traktowane jako prosta i pewna podstawa roszczenia, ponieważ regulacje przewidujące ryczałtowe wielokrotności wynagrodzenia były przedmiotem wyroków Trybunału Konstytucyjnego i w istotnym zakresie utraciły praktyczne znaczenie.

W sprawie prowadzonej przez prawnika z Niemiec trzeba dodatkowo uwzględnić prawo niemieckie. W niemieckiej ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych, czyli Gesetz über Urheberrecht und verwandte Schutzrechte, podstawowe roszczenia z tytułu naruszenia praw autorskich wynikają z § 97 UrhG. Przepis ten przewiduje przede wszystkim roszczenie o zaniechanie oraz odszkodowanie, jeżeli naruszyciel działał umyślnie albo nieumyślnie. Koszty wezwania przedprocesowego w sprawach autorskich są natomiast regulowane w § 97a UrhG.

Dlatego wezwanie po użyciu cudzego zdjęcia z Niemiec trzeba traktować poważnie, ale nie należy automatycznie płacić każdej wskazanej kwoty. Najpierw trzeba ustalić, kto jest autorem lub uprawnionym, jaki zakres naruszenia zarzucono, w jakim czasie zdjęcie było dostępne, czy portal działał komercyjnie, ile wynosi typowa opłata licencyjna za podobne użycie oraz jak obliczono honorarium pełnomocnika.

Czy żądanie ponad 1000 euro jest automatycznie zasadne?

Nie. Sama wysokość żądania nie przesądza o jego zasadności. Kwota może obejmować kilka elementów: hipotetyczną opłatę licencyjną, odsetki, koszty dokumentacji naruszenia, koszty prawnika i ewentualnie żądanie złożenia oświadczenia o zaniechaniu. Każdy z tych elementów należy ocenić osobno.

W Niemczech koszty prawnika często oblicza się od wartości przedmiotu sprawy, a nie wyłącznie od ceny pojedynczego zdjęcia. Ograniczenia kosztów z § 97a ust. 3 UrhG dotyczą przede wszystkim określonych pierwszych wezwań kierowanych do osób fizycznych poza działalnością gospodarczą. Portal internetowy działający zawodowo lub komercyjnie co do zasady nie powinien zakładać, że taki limit automatycznie go ochroni.

Jednocześnie szybkie usunięcie zdjęcia, incydentalny charakter naruszenia, brak dalszego wykorzystywania fotografii, krótki czas publikacji, niewielka oglądalność artykułu oraz brak wcześniejszych naruszeń mogą być argumentami za obniżeniem żądanej kwoty. Nie są to jednak argumenty wyłączające odpowiedzialność.

Jak odpowiedzieć na pismo niemieckiego prawnika?

Nie warto ignorować wezwania. Trzeba jednak odpowiadać ostrożnie. Dalsza korespondencja powinna być rzeczowa i nie powinna zawierać zbędnych przyznań, że wszystkie roszczenia są zasadne. Jeżeli wcześniej wysłano przeprosiny i informację o usunięciu zdjęcia, może to zostać wykorzystane jako dowód świadomości naruszenia lub jako argument, że roszczenie nie jest całkowicie sporne.

Na gruncie prawa polskiego działanie dłużnika, z którego wynika świadomość istnienia roszczenia, może być oceniane jako uznanie niewłaściwe. Zgodnie z art. 123 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny bieg przedawnienia przerywa się przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje. W sprawie podlegającej prawu niemieckiemu skutki takiej korespondencji trzeba oceniać według właściwego prawa, ale praktyczna zasada pozostaje ta sama: nie należy pisać więcej, niż jest konieczne.

W odpowiedzi warto zażądać:

• pełnomocnictwa do reprezentowania autora lub właściciela praw,
• wskazania, kto jest uprawniony do zdjęcia i na jakiej podstawie,
• dowodu, że konkretna fotografia jest utworem objętym ochroną i że roszczący ma prawa do jej dochodzenia,
• dokładnego wyliczenia kwoty: licencja, odsetki, koszty prawnika, ewentualne inne składniki,
• wskazania okresu publikacji i adresu URL, pod którym zdjęcie było dostępne,
• projektu ugody, w której po zapłacie strony potwierdzą całkowite zakończenie sporu.

Jeżeli problem dotyczy szerszego ryzyka niż jedna fotografia, przydatna może być analiza, jak portal pozyskuje materiały graficzne i czy dokumentuje licencje. Podobne zasady ostrożności dotyczą spraw o użycie zdjęć z sieci, zwłaszcza w publikacjach komercyjnych.

Czy sprawa może trafić do sądu w Niemczech?

Tak, jest to możliwe, ale zależy od konkretnych okoliczności. W sprawach cywilnych i handlowych na terenie UE podstawowe znaczenie ma rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych, określane jako Bruksela I bis. Zgodnie z art. 4 ust. 1 tego rozporządzenia zasadą jest pozywanie przed sąd państwa członkowskiego, w którym pozwany ma miejsce zamieszkania albo siedzibę.

W sprawach deliktowych art. 7 pkt 2 rozporządzenia Bruksela I bis pozwala jednak pozwać także przed sąd miejsca, w którym nastąpiło lub może nastąpić zdarzenie wywołujące szkodę. Przy publikacjach internetowych może to prowadzić do sporów o właściwość sądu państwa, w którym treść była dostępna i w którym dochodzi się ochrony. Zakres takiej jurysdykcji oraz prawo właściwe trzeba oceniać indywidualnie.

Prawo właściwe dla naruszenia praw własności intelektualnej określa art. 8 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 864/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lipca 2007 r. dotyczącego prawa właściwego dla zobowiązań pozaumownych, czyli rozporządzenia Rzym II. Przepis ten wskazuje prawo państwa, na którego terytorium dochodzi się ochrony. Oznacza to, że przy roszczeniach dotyczących skutków naruszenia w Niemczech istotne może być prawo niemieckie, a przy skutkach w Polsce – prawo polskie.

Egzekucja niemieckiego orzeczenia w Polsce

Jeżeli wierzyciel uzyska wykonalne orzeczenie w Niemczech, jego wykonanie w Polsce jest uproszczone. Zgodnie z art. 39 rozporządzenia Bruksela I bis orzeczenie wydane w państwie członkowskim, które jest wykonalne w tym państwie członkowskim, jest wykonalne w innym państwie członkowskim bez potrzeby stwierdzania jego wykonalności.

Do egzekucji potrzebne są dokumenty wskazane w art. 42 ust. 1 rozporządzenia Bruksela I bis, w szczególności odpis orzeczenia oraz zaświadczenie wydane według art. 53 tego rozporządzenia. W prawie polskim odpowiada temu art. 1153¹⁴ ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, zgodnie z którym tytułami wykonawczymi w Polsce są między innymi określone orzeczenia sądów państw członkowskich UE objęte zakresem stosowania rozporządzenia Bruksela I bis, jeżeli nadają się do wykonania w drodze egzekucji.

Wierzyciel może też korzystać z procedur unijnych. Rozporządzenie (WE) nr 1896/2006 ustanawia europejski nakaz zapłaty; zgodnie z art. 16 ust. 2 tego rozporządzenia sprzeciw wnosi się co do zasady w terminie 30 dni od doręczenia nakazu. Rozporządzenie (WE) nr 861/2007 ustanawia europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń, które zgodnie z art. 2 ust. 1 ma zastosowanie, gdy wartość roszczenia nie przekracza 5000 euro bez odsetek, wydatków i kosztów.

Jak negocjować obniżenie kwoty?

Najrozsądniejsze jest negocjowanie całościowego porozumienia. W odpowiedzi można wskazać, że zdjęcie zostało natychmiast usunięte, naruszenie było incydentalne, portal wdroży dodatkową kontrolę licencji, a żądana suma jest nieproporcjonalna do czasu i skali publikacji. Następnie można zaproponować określoną kwotę ugodową bez uznawania roszczenia co do zasady i bez przyjmowania nadmiernej odpowiedzialności za koszty pełnomocnika.

Ugoda powinna jednoznacznie przewidywać, że po zapłacie ustalonej kwoty uprawniony zrzeka się dalszych roszczeń wynikających z danego użycia zdjęcia, w tym roszczeń o odszkodowanie, koszty prawnika i publikację oświadczeń. Warto też wskazać dokładnie zdjęcie, adres publikacji, okres naruszenia i strony ugody. Jeżeli pojawia się spór o wysokość roszczenia, punktem odniesienia powinny być realne stawki licencyjne i rzeczywista skala wykorzystania, a nie wyłącznie kwota wpisana w wezwaniu.

Nie rekomendowałbym strategii „w ogóle nie płacić”, jeżeli autor lub pełnomocnik wykaże prawa do zdjęcia i faktyczne użycie fotografii przez portal. Taka strategia może zwiększyć koszty, zwłaszcza gdy wierzyciel wystąpi do sądu. Sensowne jest natomiast ograniczenie odpowiedzialności do kwoty, którą da się uzasadnić, oraz dopilnowanie, by zapłata definitywnie kończyła spór.

FAQ

Czy mogę użyć zdjęcia, jeśli da się je pobrać z internetu?

Nie. Możliwość technicznego pobrania pliku nie oznacza zgody autora. W prawie polskim wyłączne prawo do korzystania z utworu wynika z art. 17 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a licencja musi mieć podstawę w zgodzie uprawnionego.

Czy usunięcie zdjęcia kończy odpowiedzialność?

Nie zawsze. Usunięcie zdjęcia ogranicza dalsze naruszenie i jest ważnym argumentem negocjacyjnym, ale nie wyklucza roszczeń za wcześniejsze rozpowszechnianie fotografii.

Czy trzeba płacić koszty niemieckiego prawnika?

To zależy od prawa właściwego, statusu naruszyciela, treści wezwania i zasadności roszczenia. W prawie niemieckim zwrot kosztów wezwania może wynikać z § 97a UrhG, ale wysokość tych kosztów powinna być wykazana i może podlegać negocjacji.

Czy polski portal może zostać pozwany w Niemczech?

Może się tak zdarzyć, zwłaszcza gdy roszczenie dotyczy skutków naruszenia na terytorium Niemiec. Podstawą oceny jurysdykcji są art. 4 ust. 1 i art. 7 pkt 2 rozporządzenia Bruksela I bis. Każdą sprawę trzeba jednak analizować indywidualnie.

Co powinno znaleźć się w ugodzie?

Ugoda powinna wskazywać strony, konkretne zdjęcie, okres i miejsce publikacji, ustaloną kwotę, termin zapłaty oraz wyraźne zrzeczenie się dalszych roszczeń z tego samego naruszenia. Nie powinna zawierać zbyt szerokiego przyznania winy ani nieproporcjonalnej kary umownej.

Źródła

• art. 1, art. 16, art. 17, art. 41, art. 67, art. 79 oraz art. 116 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych,
• art. 123 § 1 pkt 2 oraz art. 442¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny,
• art. 1153¹⁴ ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego,
• art. 4 ust. 1, art. 7 pkt 2, art. 39, art. 42 ust. 1 i art. 53 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r.,
• art. 8 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 864/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lipca 2007 r.,
• art. 16 rozporządzenia (WE) nr 1896/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r.,
• art. 2 ust. 1 i art. 20 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 861/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lipca 2007 r.,
• § 97 i § 97a Gesetz über Urheberrecht und verwandte Schutzrechte.