Zaprzeczenie ojcostwa a alimenty po uznaniu dziecka

Jaki pozew jest właściwy: zaprzeczenie ojcostwa czy bezskuteczność uznania?

W opisanej sytuacji podstawowe znaczenie ma to, w jaki sposób powstało ojcostwo w sensie prawnym. Jeżeli dziecko urodziło się poza małżeństwem, a mężczyzna złożył oświadczenie o uznaniu ojcostwa przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego albo przed sądem, to zastosowanie mają przepisy o uznaniu ojcostwa, a nie o domniemaniu pochodzenia dziecka od męża matki.

Dlatego w takim przypadku co do zasady nie wnosi się pozwu o zaprzeczenie ojcostwa z art. 63 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, lecz pozew o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa na podstawie art. 78 § 1 tej ustawy.

Zgodnie z art. 78 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy: „mężczyzna, który uznał ojcostwo, może wytoczyć powództwo o ustalenie bezskuteczności uznania w terminie roku od dnia, w którym dowiedział się, że dziecko od niego nie pochodzi. W razie uznania ojcostwa przed urodzeniem się dziecka już poczętego bieg tego terminu nie może rozpocząć się przed urodzeniem się dziecka”.

Jednocześnie granicę czasową wyznacza art. 80 w zw. z art. 64 § 1 i art. 65 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, co oznacza, że powództwo to nie może być skutecznie dochodzone bez ograniczeń czasowych. Znaczenie ma zarówno roczny termin od uzyskania wiedzy, jak i pełnoletność dziecka.

Jakie terminy obowiązują i dlaczego są decydujące?

W praktyce o wyniku sprawy bardzo często decyduje nie samo biologiczne pochodzenie dziecka, ale dochowanie terminu do wniesienia pozwu. Sąd bada bowiem nie tylko to, czy powód jest biologicznym ojcem, ale również to, czy pozew został wniesiony w czasie przewidzianym przez ustawę.

Jeżeli mężczyzna od dawna wiedział albo sam przyznawał, że nie jest biologicznym ojcem dziecka, może się okazać, że roczny termin z art. 78 § 1 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy już upłynął. Wtedy powództwo powinno zostać oddalone, nawet jeśli biologicznie ojcostwo rzeczywiście nie istnieje.

To, od kiedy liczyć termin, zależy od konkretnego stanu faktycznego. Sąd będzie ustalał, czy chodzi o pewną wiedzę, czy tylko przypuszczenia, i kiedy powód realnie uzyskał informację, że dziecko od niego nie pochodzi. Samo późniejsze powoływanie się na zmianę stanowiska nie zawsze wystarczy.

Zobacz również:

• badanie DNA przy zaprzeczeniu ojcostwa
• wniosek o zaprzeczenie ojcostwa

Jakie dowody mają znaczenie w sądzie?

W sprawie o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa znaczenie mają dwa główne obszary dowodowe:

• dowody na to, kiedy powód dowiedział się, że dziecko nie pochodzi od niego,
• dowody na to, czy rzeczywiście nie jest ojcem biologicznym.

Przydatne mogą być więc wiadomości SMS, korespondencja mailowa, wiadomości z komunikatorów, nagrania, dokumenty, a także zeznania świadków. Jeżeli z takich materiałów wynika, że mężczyzna miał wiedzę już wcześniej, może to prowadzić do uznania, że termin na wniesienie pozwu minął.

Jeżeli zaś chodzi o samą kwestię biologicznego pochodzenia, w praktyce najistotniejszym dowodem są badania DNA. Sąd może dopuścić także inne środki dowodowe, ale to badanie genetyczne zwykle ma największą wartość dowodową.

Trzeba też pamiętać, że w sprawach o pochodzenie dziecka sąd nie może oprzeć rozstrzygnięcia wyłącznie na zgodnym stanowisku stron. Wynika to z art. 458 w zw. z art. 431 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Oznacza to, że samo przyznanie przez matkę, iż powód nie jest ojcem biologicznym, nie zastępuje pełnego postępowania dowodowego.

Zgodnie z art. 233 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.

Czy po latach sąd może uwzględnić takie powództwo?

Tak, ale nie zawsze. Sam upływ wielu lat nie wyklucza automatycznie powództwa, jeżeli dziecko nadal jest małoletnie, a roczny termin od uzyskania wiedzy jeszcze nie minął. Jednak w opisanym stanie faktycznym najważniejsze będzie wykazanie, że mężczyzna wiedział o braku biologicznego ojcostwa już wcześniej.

Jeżeli wiedział o tym już w chwili uznania dziecka albo krótko po nim, a mimo to przez lata nie podejmował działań, może mieć bardzo poważny problem z wykazaniem, że roczny termin z art. 78 § 1 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy został zachowany.

W praktyce zatem sąd może przyjąć pozew do rozpoznania, ale to nie oznacza jeszcze, że go uwzględni. Najpierw trzeba zbadać dopuszczalność i terminowość roszczenia.

Co z alimentami po ewentualnym wyroku?

Jeżeli zapadnie prawomocny wyrok ustalający bezskuteczność uznania ojcostwa, od tej chwili ustają skutki prawne wynikające z ojcostwa, w tym co do zasady obowiązek alimentacyjny na przyszłość. Nie oznacza to jednak, że wcześniej zasądzone i zapłacone alimenty automatycznie stają się „nienależne” w prostym rozumieniu potocznym.

Do czasu prawomocnego wyroku mężczyzna pozostaje bowiem ojcem w sensie prawnym i ciążą na nim obowiązki względem dziecka. Dlatego dominujący w praktyce wniosek jest taki, że nie może on żądać od dziecka albo matki zwrotu alimentów spełnionych przed prawomocnym podważeniem ojcostwa tylko z tego powodu, że później uznanie okazało się bezskuteczne.

Dotyczy to zarówno alimentów płaconych dobrowolnie, jak i egzekwowanych. Inaczej trzeba natomiast oceniać pojedyncze, szczególne roszczenia oparte na odmiennych podstawach prawnych, ale wymaga to już analizy bardzo konkretnego stanu faktycznego.

Czy brak kontaktu z dzieckiem albo pozbawienie władzy rodzicielskiej coś zmienia?

Nie w tym sensie, że nie wpływa to samo przez się na istnienie ojcostwa ani na obowiązek alimentacyjny. Pozbawienie władzy rodzicielskiej następuje na podstawie art. 111 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy i dotyczy sfery wykonywania pieczy nad dzieckiem, a nie samego pochodzenia dziecka.

Podobnie brak zainteresowania dzieckiem albo zerwanie więzi rodzinnej nie powodują automatycznie wygaśnięcia alimentów. Alimenty wynikają z istnienia stosunku rodzic–dziecko i trwają, dopóki nie zostaną uchylone albo dopóki nie odpadnie ich podstawa prawna.

Jeżeli więc do chwili prawomocnego wyroku ustalającego bezskuteczność uznania ojcostwa istniało prawne ojcostwo, sam brak kontaktu z dzieckiem nie zwalniał z płacenia alimentów.

Zobacz również:

• zrzeczenie ojcostwa
• rejestracja po zaprzeczeniu

Co grozi za niepłacenie alimentów do czasu wyroku?

Jeżeli istnieje prawomocny wyrok albo ugoda zasądzająca alimenty, obowiązek ich płacenia trwa do czasu skutecznej zmiany sytuacji prawnej. Uchylanie się od wykonania tego obowiązku może prowadzić do egzekucji komorniczej, narastania zaległości i odpowiedzialności karnej.

Zgodnie z art. 209 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, odpowiedzialności podlega ten, kto uchyla się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądu, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem albo inną umową, jeżeli łączna wysokość zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych albo opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej 3 miesiące.

Dlatego argument „to nie moje biologiczne dziecko” nie chroni automatycznie przed skutkami niepłacenia alimentów, dopóki ojcostwo nie zostanie skutecznie podważone w prawem przewidzianym trybie.

Jak bronić się, jeśli drugi rodzic zapowiada pozew?

Jeżeli matka dziecka otrzymuje pozew albo zapowiedź jego wniesienia, powinna przede wszystkim zgromadzić materiały pokazujące, od kiedy powód znał prawdę lub miał pewną wiedzę o biologicznym pochodzeniu dziecka. Mogą to być:

• wiadomości tekstowe,
• korespondencja w mediach społecznościowych,
• nagrania rozmów – o ile ich wykorzystanie w sprawie jest dopuszczalne w konkretnym stanie faktycznym,
• zeznania świadków,
• dokumenty z wcześniejszych postępowań.

W odpowiedzi na pozew warto wyraźnie podnieść zarzut przekroczenia terminu z art. 78 § 1 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jeśli są ku temu podstawy faktyczne. Dobrze też oddzielić kwestie emocjonalne od procesowych: sąd będzie badał przede wszystkim dokumenty, daty, wypowiedzi stron i inne obiektywne dowody.

FAQ

Czy były partner może po latach złożyć pozew?

Może próbować, ale sąd zbada, czy zachował termin z art. 78 § 1 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Jeżeli wiedział wcześniej, pozew może zostać oddalony.

Czy sąd od razu odrzuci pozew, jeśli dziecko nie jest biologicznie jego?

Nie. Sam brak biologicznego ojcostwa nie wystarcza. Trzeba jeszcze wykazać, że pozew wniesiono w ustawowym terminie i na właściwej podstawie prawnej.

Czy można odzyskać alimenty już zapłacone?

Co do zasady nie tylko z tego powodu, że później ustalono bezskuteczność uznania ojcostwa. Do czasu prawomocnego wyroku obowiązek alimentacyjny istniał.

Czy pozbawienie praw rodzicielskich znosi alimenty?

Nie. Pozbawienie władzy rodzicielskiej na podstawie art. 111 § 1 K.r.o. nie likwiduje automatycznie obowiązku alimentacyjnego.

Czy matka może po prostu przyznać w sądzie, że powód nie jest ojcem?

Może złożyć takie oświadczenie, ale sąd nie oprze wyroku wyłącznie na zgodnym stanowisku stron. Konieczne jest przeprowadzenie postępowania dowodowego.

Źródła

• art. 63, art. 64 § 1, art. 65, art. 78 § 1, art. 80, art. 111 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 233 § 1, art. 431, art. 458 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 209 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny