Jak uniknąć wykonania odwieszonej kary pozbawienia wolności?

Co oznacza odwieszenie kary i czego nie można żądać

Jeżeli sąd zarządził wykonanie kary wcześniej warunkowo zawieszonej, oznacza to, że kara pozbawienia wolności ma zostać wykonana. Samo „odwieszenie” nie otwiera drogi do swobodnego wyboru innej sankcji.

W szczególności przepisy nie przewidują ogólnej możliwości zamiany prawomocnie orzeczonej i zarządzonej do wykonania kary pozbawienia wolności na grzywnę według uznania skazanego. Nie istnieje też instytucja „kaucji” pozwalającej uniknąć wykonania prawomocnej kary pozbawienia wolności po zarządzeniu jej wykonania.

Jeżeli problem dotyczy ryzyka, że dojdzie do odwieszenie – hub obrony, znaczenie ma etap sprawy: inne działania podejmuje się przed wydaniem postanowienia o zarządzeniu wykonania kary, a inne już po jego uprawomocnieniu.

Odroczenie wykonania kary przed osadzeniem

Najważniejszą instytucją na etapie przed rozpoczęciem odbywania kary jest odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności.

Obligatoryjne odroczenie wynika z art. 150 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy. Zgodnie z tym przepisem sąd odracza wykonanie kary pozbawienia wolności w razie choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej wykonywanie tej kary do czasu ustania przeszkody.

Fakultatywne odroczenie przewiduje art. 151 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego. Sąd może odroczyć wykonanie kary pozbawienia wolności na okres do 6 miesięcy, jeżeli natychmiastowe wykonanie kary pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki. Odroczenie może być udzielone więcej niż raz, ale co do zasady łączny okres odroczenia nie może przekroczyć 1 roku.

Przy ocenie „zbyt ciężkich skutków” sąd bada konkretny stan faktyczny. Samo powołanie się na pracę, kredyt albo trudną sytuację życiową zwykle nie wystarcza. Znaczenie mają m.in. dokumenty medyczne, sytuacja dzieci, konieczność osobistej opieki nad członkiem rodziny, brak realnego zastępstwa czy nagłe zdarzenia losowe.

Czy po odroczeniu można ponownie zawiesić wykonanie kary?

W praktyce bywa to możliwe tylko w ściśle określonych warunkach. Art. 152 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego przewiduje, że jeżeli odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności nieprzekraczającej 1 roku trwało przez okres co najmniej 1 roku, sąd może warunkowo zawiesić wykonanie tej kary na zasadach określonych w art. 69–75 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.

To bardzo ważny przepis, ale działa tylko wtedy, gdy spełnione są wszystkie ustawowe warunki. Nie każda odwieszona kara może zostać w ten sposób ponownie zawieszona. Trzeba też uwzględnić aktualne ograniczenia z art. 69 Kodeksu karnego i okoliczności konkretnej sprawy, w tym przyczynę wcześniejszego zarządzenia wykonania kary.

Zobacz również:

analogie przy wniosku o odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności

System dozoru elektronicznego zamiast pobytu w zakładzie karnym

Po odwieszeniu kary warto sprawdzić, czy możliwe jest wykonywanie jej w systemie dozoru elektronicznego. Nie jest to „umorzenie” ani „zamiana na grzywnę”, ale forma wykonywania kary poza zakładem karnym, pod kontrolą elektroniczną.

Warunki stosowania dozoru elektronicznego wynikają przede wszystkim z rozdziału VIIa Kodeksu karnego wykonawczego, w tym z art. 43la i nast. Możliwość udzielenia zezwolenia zależy m.in. od wymiaru kary podlegającej wykonaniu, warunków technicznych, zgody pełnoletnich domowników oraz oceny, czy odbywanie kary w tym systemie wystarczy do osiągnięcia celów kary.

W sprawach, w których grozi realne więzienie – alternatywa SDE, szybka ocena przesłanek dozoru elektronicznego bywa ważniejsza niż składanie wniosków, które z góry nie mają podstaw.

Przerwa w wykonywaniu kary po osadzeniu

Jeżeli skazany rozpoczął już odbywanie kary, odroczenie nie wchodzi w grę. Wtedy można rozważać przerwę w wykonaniu kary.

Zgodnie z art. 153 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego sąd penitencjarny udziela przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności w razie choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej wykonywanie tej kary. Jest to przesłanka obligatoryjna.

Na podstawie art. 153 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego sąd penitencjarny może udzielić przerwy także wtedy, gdy przemawiają za tym ważne względy rodzinne lub osobiste. Tu również decyduje konkretny stan faktyczny i jakość dowodów.

Łączny okres przerw co do zasady nie może przekroczyć 1 roku, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie, m.in. w odniesieniu do kobiet ciężarnych i matek sprawujących opiekę nad dzieckiem, co wynika z art. 153 § 3 i dalszych przepisów Kodeksu karnego wykonawczego.

Jeżeli problem dotyczy zarządzenia wykonania kara pozbawienia wolności – analogie, trzeba odróżnić środki dostępne przed osadzeniem od tych, które można składać dopiero po rozpoczęciu odbywania kary.

Warunkowe przedterminowe zwolnienie

Jeżeli nie uda się uniknąć wykonania kary, kolejnym etapem może być warunkowe przedterminowe zwolnienie.

Podstawę materialną stanowi art. 77 § 1 Kodeksu karnego, zgodnie z którym skazanego można warunkowo zwolnić, jeżeli jego postawa, właściwości i warunki osobiste, okoliczności popełnienia przestępstwa, zachowanie po popełnieniu przestępstwa oraz zachowanie w czasie odbywania kary uzasadniają przekonanie, że po zwolnieniu będzie przestrzegał porządku prawnego i nie popełni ponownie przestępstwa.

Minimalny próg odbycia kary wynika z art. 78 § 1 Kodeksu karnego: co do zasady skazanego można warunkowo zwolnić po odbyciu co najmniej połowy kary, jednak nie wcześniej niż po 6 miesiącach. Dla recydywistów i niektórych innych kategorii skazanych przepisy przewidują wyższe progi.

To oznacza, że nie zawsze wystarczy samo odbycie 6 miesięcy. Jeżeli połowa kary jest wyższa niż 6 miesięcy, trzeba odbyć właśnie połowę kary. Dodatkowo sąd ocenia zachowanie skazanego, wykonywanie obowiązków, opinie z jednostki penitencjarnej i prognozę kryminologiczną.

W sprawach, gdzie pojawia się kolejne odwieszenie – analogie, szczególnie ważna jest analiza, czy nowe zachowanie miało znaczenie dla negatywnej prognozy i jak wpłynie na szanse na wcześniejsze zwolnienie.

Czy można odbywać karę w areszcie śledczym?

W praktyce skazany może zostać osadzony w areszcie śledczym albo zakładzie karnym w zależności od decyzji organów wykonawczych i organizacji Służby Więziennej. Nie jest to jednak uprawnienie skazanego do wyboru dowolnego miejsca odbywania kary w celu uniknięcia jej wykonania.

Zasady klasyfikacji i kierowania do odpowiedniej jednostki wynikają z Kodeksu karnego wykonawczego oraz przepisów wykonawczych dotyczących wykonywania kary pozbawienia wolności. Sam wniosek o osadzenie w konkretnej jednostce nie zastępuje odroczenia, przerwy ani dozoru elektronicznego.

Jak postąpić praktycznie po otrzymaniu wezwania do stawienia się

Jeżeli kara została już zarządzona do wykonania, warto działać według kolejności:

1. ustalić, czy postanowienie o zarządzeniu wykonania kary jest prawomocne i na jakim etapie znajduje się sprawa wykonawcza,
2. sprawdzić termin stawiennictwa do zakładu karnego,
3. ocenić, czy istnieją podstawy do odroczenia z art. 150 albo art. 151 Kodeksu karnego wykonawczego,
4. równolegle przeanalizować warunki systemu dozoru elektronicznego,
5. skompletować dokumenty: medyczne, rodzinne, zawodowe, mieszkaniowe i dotyczące opieki nad bliskimi,
6. po osadzeniu rozważyć przerwę w karze albo przygotowanie do warunkowego przedterminowego zwolnienia.

Najczęstszym błędem jest składanie wniosku bez dowodów albo powoływanie się na argumenty, które z punktu widzenia ustawy nie mają większego znaczenia. Sąd nie opiera się na samych deklaracjach.

FAQ

Czy po odwieszeniu kary można zamienić ją na grzywnę?

Co do zasady nie. Po zarządzeniu wykonania prawomocnej kary pozbawienia wolności przepisy nie przewidują prostego wyboru grzywny zamiast więzienia.

Czy można uniknąć więzienia dzięki kaucji?

Nie. „Kaucja” nie jest środkiem pozwalającym zastąpić wykonanie prawomocnej kary pozbawienia wolności.

Kiedy sąd musi odroczyć wykonanie kary?

Gdy występuje choroba psychiczna albo inna ciężka choroba uniemożliwiająca wykonywanie kary – art. 150 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego.

Czy trudna sytuacja rodzinna wystarczy do odroczenia?

Może wystarczyć, ale tylko gdy natychmiastowe wykonanie kary spowodowałoby zbyt ciężkie skutki dla skazanego lub jego rodziny i da się to udowodnić dokumentami – art. 151 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego.

Czy po osadzeniu nadal można coś zrobić?

Tak. Po rozpoczęciu odbywania kary można rozważyć przerwę w karze na podstawie art. 153 Kodeksu karnego wykonawczego, a później warunkowe przedterminowe zwolnienie na podstawie art. 77 § 1 i art. 78 § 1 Kodeksu karnego.

Po jakim czasie można starać się o warunkowe zwolnienie?

Co do zasady po odbyciu co najmniej połowy kary, jednak nie wcześniej niż po 6 miesiącach – art. 78 § 1 Kodeksu karnego. W niektórych przypadkach próg jest wyższy.

Źródła

• ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 69–75, art. 77 § 1, art. 78 § 1;
• ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy, w szczególności art. 150 § 1, art. 151 § 1, art. 152 § 1, art. 153 § 1–3 oraz przepisy o systemie dozoru elektronicznego, w tym art. 43la i nast.;
• Internetowy System Aktów Prawnych (ISAP) – teksty ujednolicone ustaw.