Odstąpienie od umowy kupna towaru na fakturę VAT

Czy zakup na fakturę VAT wyklucza odstąpienie od umowy?

Nie zawsze. Samo wystawienie faktury VAT nie rozstrzyga jeszcze, czy kupujący działał jako konsument, osoba fizyczna z ochroną podobną do konsumenckiej, czy jako przedsiębiorca bez prawa do 14-dniowego odstąpienia. Status kupującego należy oceniać według celu zakupu, treści umowy, danych podanych sprzedawcy oraz tego, czy zakup był bezpośrednio związany z działalnością gospodarczą lub zawodową.

Zgodnie z art. 22¹ ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny konsumentem jest osoba fizyczna dokonująca z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Jeżeli więc osoba fizyczna kupuje odkurzacz prywatnie do domu, może być konsumentem nawet wtedy, gdy poprosiła o fakturę imienną. Jeżeli jednak zakup został dokonany na gospodarstwo rolne i ma służyć tej działalności, sprzedawca może twierdzić, że nie była to czynność konsumencka.

Od 1 stycznia 2021 r. trzeba dodatkowo uwzględniać art. 7aa ustawy z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta. Przepis ten przewiduje, że przepisy o odstąpieniu od umowy zawartej na odległość albo poza lokalem przedsiębiorstwa stosuje się także do osoby fizycznej zawierającej umowę bezpośrednio związaną z jej działalnością gospodarczą, jeżeli z treści tej umowy wynika, że nie ma ona dla tej osoby charakteru zawodowego. Charakter zawodowy ocenia się w szczególności według przedmiotu wykonywanej działalności, w tym danych dostępnych w CEIDG, jeżeli dana osoba jest w niej wpisana.

W przypadku rolnika będącego czynnym podatnikiem VAT sytuacja wymaga analizy konkretów. Bycie podatnikiem VAT i zakup na gospodarstwo są mocnymi argumentami sprzedawcy, że zakup był związany z działalnością. Nie wyklucza to jednak z góry ochrony z art. 7aa ustawy z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, jeżeli kupującym jest osoba fizyczna, a zakup odkurzacza nie miał charakteru zawodowego w rozumieniu tego przepisu.

Kiedy przysługuje 14-dniowe odstąpienie od umowy?

Prawo odstąpienia bez podania przyczyny wynika z art. 27 ust. 1 ustawy z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta. Dotyczy ono umów zawieranych na odległość oraz poza lokalem przedsiębiorstwa. Umowa zawarta podczas prezentacji, pokazu w hotelu, w domu klienta albo w innym miejscu, które nie jest zwykłym lokalem przedsiębiorcy, może być umową zawartą poza lokalem przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 pkt 2 tej ustawy.

Jeżeli kupujący jest konsumentem albo osobą fizyczną objętą art. 7aa ustawy z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, może co do zasady odstąpić od takiej umowy w terminie 14 dni. Termin ten liczy się według art. 28 pkt 1 ustawy z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta od objęcia towaru w posiadanie przez kupującego albo wskazaną przez niego osobę trzecią inną niż przewoźnik.

Jeżeli przedsiębiorca nie poinformował kupującego o prawie odstąpienia, termin nie kończy się po 14 dniach. Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta prawo odstąpienia wygasa wtedy dopiero po upływie 12 miesięcy od dnia upływu podstawowego terminu. Jeżeli informacja zostanie przekazana później, termin 14 dni biegnie od jej otrzymania, zgodnie z art. 29 ust. 2 tej ustawy.

Jak odstąpić od umowy zawartej na prezentacji?

Oświadczenie o odstąpieniu należy złożyć sprzedawcy przed upływem terminu. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta można złożyć je na formularzu stanowiącym załącznik nr 2 do tej ustawy albo przez inne jednoznaczne oświadczenie. Dla celów dowodowych najlepiej wysłać je listem poleconym, e-mailem z potwierdzeniem doręczenia albo przez formularz udostępniony przez sprzedawcę.

Po odstąpieniu umowę uważa się za niezawartą. Zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta przedsiębiorca ma obowiązek zwrócić wszystkie dokonane przez kupującego płatności, w tym koszty dostarczenia rzeczy, z wyjątkiem dodatkowych kosztów wynikających z wybranego przez kupującego sposobu dostarczenia innego niż najtańszy zwykły sposób oferowany przez przedsiębiorcę. Kupujący powinien odesłać rzecz niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni od dnia odstąpienia, zgodnie z art. 34 ust. 1 tej ustawy.

Sprzedawca może wstrzymać się ze zwrotem płatności do chwili otrzymania rzeczy z powrotem albo dostarczenia przez kupującego dowodu jej odesłania, zależnie od tego, które zdarzenie nastąpi wcześniej. Wynika to z art. 32 ust. 3 ustawy z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta.

Kiedy 14-dniowe odstąpienie nie przysługuje?

Prawo do zwrotu bez podania przyczyny nie przysługuje przy każdej umowie. Po pierwsze, art. 27 ust. 1 ustawy z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta dotyczy umów zawartych na odległość albo poza lokalem przedsiębiorstwa. Jeżeli kupujący nabył towar w zwykłym sklepie stacjonarnym, ustawowe prawo odstąpienia co do zasady nie powstaje. Zwrot jest wtedy możliwy tylko wtedy, gdy przewiduje go umowa, regulamin sklepu albo dobra wola sprzedawcy.

Po drugie, prawo odstąpienia może być wyłączone przez jeden z wyjątków wskazanych w art. 38 ustawy z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta. Przykładowo art. 38 ust. 1 pkt 5 tej ustawy wyłącza odstąpienie przy rzeczach dostarczanych w zapieczętowanym opakowaniu, których po otwarciu nie można zwrócić ze względu na ochronę zdrowia lub względy higieniczne, jeżeli opakowanie zostało otwarte po dostarczeniu. Zwykły odkurzacz co do zasady nie mieści się automatycznie w tym wyjątku, ale trzeba sprawdzić konkretny towar i sposób jego zapakowania.

Po trzecie, jeżeli kupujący działał jako przedsiębiorca albo w ramach zawodowej działalności rolniczej i nie może skorzystać z art. 7aa ustawy z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, nie ma ustawowego prawa 14-dniowego odstąpienia. Wtedy trzeba szukać podstawy w umowie, regulaminie sprzedaży albo w przepisach o odpowiedzialności za wady.

Co można zrobić, gdy nie ma prawa do 14-dniowego zwrotu?

Jeżeli zakup nie daje prawa do odstąpienia bez podania przyczyny, należy sprawdzić, czy towar jest wadliwy albo niezgodny z zapewnieniami sprzedawcy. Przy sprzedaży, do której stosuje się Kodeks cywilny, podstawą odpowiedzialności sprzedawcy za wadę rzeczy jest art. 556 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny. Wada fizyczna została opisana w art. 556¹ § 1 Kodeksu cywilnego i polega w szczególności na niezgodności rzeczy sprzedanej z umową.

Na podstawie art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego kupujący może złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę. Sprzedawca może jednak uniknąć skutków odstąpienia albo obniżenia ceny, jeżeli niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności dla kupującego wymieni rzecz wadliwą na wolną od wad albo wadę usunie. Ograniczenie to nie działa, gdy rzecz była już wymieniana lub naprawiana przez sprzedawcę albo sprzedawca nie wykonał obowiązku wymiany lub naprawy.

Kupujący może też żądać wymiany rzeczy na wolną od wad albo usunięcia wady na podstawie art. 561 § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli jednak zakup był dokonany między przedsiębiorcami, trzeba pamiętać o art. 563 § 1 Kodeksu cywilnego. Przepis ten przewiduje utratę uprawnień z rękojmi, jeżeli kupujący będący przedsiębiorcą nie zbadał rzeczy w czasie i w sposób przyjęty przy rzeczach tego rodzaju oraz nie zawiadomił sprzedawcy niezwłocznie o wadzie. Jeżeli wada wyszła na jaw później, zawiadomienie powinno nastąpić niezwłocznie po jej stwierdzeniu.

W relacjach między przedsiębiorcami sprzedawca może ograniczyć lub wyłączyć rękojmię na podstawie art. 558 § 1 Kodeksu cywilnego. Wyłączenie rękojmi nie jest jednak skuteczne, jeżeli sprzedawca wadę podstępnie zataił, co wynika z art. 558 § 2 Kodeksu cywilnego.

Faktura korygująca i rozliczenie VAT po zwrocie

Jeżeli odstąpienie od umowy jest skuteczne albo strony zgodnie rozwiązują umowę i dochodzi do zwrotu towaru oraz ceny, sprzedawca powinien odpowiednio skorygować rozliczenie sprzedaży. Podstawą wystawienia faktury korygującej jest art. 106j ust. 1 pkt 3 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, który obejmuje zwrot podatnikowi towarów i opakowań.

Kupujący będący podatnikiem VAT powinien zachować dokumenty potwierdzające zwrot towaru i otrzymanie korekty. Konsekwencje w deklaracjach podatkowych zależą od tego, czy i kiedy odliczono VAT naliczony oraz kiedy otrzymano fakturę korygującą. W razie sporu ze sprzedawcą samo wystąpienie o korektę VAT nie zastępuje jednak oświadczenia o odstąpieniu ani reklamacji.

Co powinien zrobić kupujący odkurzacz z prezentacji?

Najpierw należy ustalić, kiedy i gdzie zawarto umowę. Jeżeli podpisano ją na prezentacji poza lokalem przedsiębiorcy, trzeba sprawdzić, czy nie upłynął termin odstąpienia oraz czy sprzedawca prawidłowo poinformował o tym prawie. Następnie trzeba ocenić status kupującego: czy zakup był prywatny, bezpośrednio związany z gospodarstwem, czy miał charakter zawodowy.

Jeżeli istnieją argumenty za statusem konsumenta albo osoby objętej art. 7aa ustawy z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, warto niezwłocznie wysłać oświadczenie o odstąpieniu od umowy. W piśmie dobrze wskazać datę zawarcia umowy, miejsce prezentacji, numer faktury, dane towaru oraz żądanie zwrotu zapłaconej ceny.

Jeżeli sprzedawca odrzuca odstąpienie, należy poprosić o pisemne uzasadnienie. Gdy towar ma wady, niezależnie od sporu o 14-dniowy zwrot można złożyć reklamację z rękojmi, wskazując konkretne wady i żądanie: naprawy, wymiany, obniżenia ceny albo odstąpienia od umowy, jeżeli wada jest istotna. Jeżeli przedmiotem sprzedaży jest samochód, samo odstąpienie wywołuje też dalsze skutki dotyczące pojazdu; omawiamy je w materiale o odstąpieniu od umowy kupna samochodu, OC i rejestracji.

FAQ

Czy faktura VAT zawsze oznacza zakup firmowy?

Nie. Faktura jest ważnym dowodem, ale nie przesądza samodzielnie o statusie kupującego. Ocenia się przede wszystkim cel zakupu i jego związek z działalnością gospodarczą lub zawodową, zgodnie z art. 22¹ Kodeksu cywilnego oraz art. 7aa ustawy z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta.

Czy rolnik VAT może odstąpić od umowy zawartej na prezentacji?

Może, jeżeli w konkretnej sprawie działał jako konsument albo jako osoba fizyczna objęta ochroną z art. 7aa ustawy z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta. Jeżeli zakup miał charakter typowo zawodowy lub gospodarczy, ustawowe 14-dniowe odstąpienie może nie przysługiwać.

Ile dni jest na odstąpienie od umowy zawartej poza lokalem?

Co do zasady 14 dni. Przy sprzedaży towaru termin biegnie od objęcia rzeczy w posiadanie, zgodnie z art. 28 pkt 1 ustawy z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta. Jeżeli sprzedawca nie poinformował o prawie odstąpienia, termin może wydłużyć się na zasadach z art. 29 tej ustawy.

Czy można odstąpić od umowy, gdy towar jest wadliwy?

Tak, ale jest to inna podstawa niż 14-dniowy zwrot bez przyczyny. Przy wadzie rzeczy kupujący może korzystać z rękojmi, w tym z art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego. Odstąpienie jest zwykle możliwe, gdy wada jest istotna, a sprzedawca nie usunie jej skutecznie albo nie wymieni rzeczy na wolną od wad.

Czy sprzedawca może wyłączyć rękojmię przy sprzedaży na firmę?

Tak. W relacji między przedsiębiorcami art. 558 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala rozszerzyć, ograniczyć albo wyłączyć odpowiedzialność z tytułu rękojmi. Wyłączenie nie działa jednak, jeżeli sprzedawca podstępnie zataił wadę, zgodnie z art. 558 § 2 Kodeksu cywilnego.

Podsumowanie

Przy zakupie towaru na fakturę VAT nie można automatycznie zakładać, że 14-dniowe odstąpienie jest wyłączone. Decydują okoliczności zawarcia umowy i status kupującego. Jeżeli umowa była zawarta na prezentacji poza lokalem przedsiębiorcy, a kupujący jest konsumentem albo osobą fizyczną objętą art. 7aa ustawy o prawach konsumenta, powinien jak najszybciej złożyć oświadczenie o odstąpieniu.

Jeżeli natomiast zakup miał charakter zawodowy albo sprzedawca skutecznie kwestionuje prawo do zwrotu, należy sprawdzić umowę, regulamin i stan towaru. W przypadku wad podstawą działania mogą być przepisy o rękojmi z art. 556 i następnych Kodeksu cywilnego, z uwzględnieniem ograniczeń właściwych dla sprzedaży między przedsiębiorcami.

Źródła

• art. 22¹, art. 43¹, art. 556, art. 556¹, art. 558, art. 560, art. 561, art. 563 i art. 568 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny
• art. 2 pkt 2, art. 7aa, art. 27, art. 28, art. 29, art. 30, art. 31, art. 32, art. 34 i art. 38 ustawy z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta
• art. 106j ust. 1 pkt 3 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług