Obowiązek ujawnienia złoża w MPZP, kompetencje gminy, możliwość zakazu wydobycia

Ochrona złóż kopalin w świetle przepisów

Na wstępie należy wskazać, że „Złoża kopalin podlegają ochronie polegającej na racjonalnym gospodarowaniu ich zasobami oraz kompleksowym wykorzystaniu kopalin, w tym kopalin towarzyszących. Zasada racjonalnej gospodarki złożami kopalin stanowi jeden z głównych nakazów wymagających uwzględniania w podejmowaniu rozstrzygnięć przez organy administracji geologicznej. Szczegółowe zasady gospodarowania złożami kopalin i związanej z eksploatacją złoża ochrony środowiska określają przepisy ustawy - Prawo geologiczne i górnicze (art. 81 ust. 3 p.o.ś.). Tym samym istotnym kryterium uzgodnienia z organem administracji geologicznym w odniesieniu do udokumentowanych złóż kopalin jest kryterium racjonalnej gospodarki złożami kopalin, w tym możliwości eksploatacji tych złóż w przyszłości.” (wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 stycznia 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 2520/19).

Ponadto „Zagospodarowanie terenów położonych na obszarze złoża powinno uwzględniać istnienie złoża tak, aby możliwa była jego eksploatacja w przyszłości. To koncesja określa bowiem sposób racjonalnego wykorzystania złoża i w tym zakresie art. 95 ust. 1 p.g.g. nie zawiera żadnego wyjątku. Natomiast plan miejscowy ma uwzględniać istnienie udokumentowanego złoża celem jego ochrony i zapewnienia jego eksploatacji w przyszłości.” (wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Ke 271/19).

Obowiązek wprowadzenia złoża do dokumentów planistycznych

Z Prawa geologicznego i górniczego wynika obowiązek wprowadzenia przez radę gminy udokumentowanego złoża kopalin do studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy w terminie do 2 lat od dnia zatwierdzenia dokumentacji geologicznej przez właściwy organ administracji geologicznej. W przypadku niespełnienia tego obowiązku przez radę gminy w wyznaczonym terminie wojewoda wprowadza obszar udokumentowanego złoża kopaliny do studium i wydaje w tej sprawie zarządzenie zastępcze, które wywołuje skutki prawne takie jak studium (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 10 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Bk 62/18).

Jak wskazano w orzecznictwie, „Z art. 95 ust. 2 p.g.g. wynika obowiązek formalnego ujawnienia w studium istnienia określonych złóż geologicznych na terenie gminy (zatwierdzonych wcześniej przez właściwe organy administracji geologicznej), a nie w celu zmiany polityki przestrzennej gminy.” (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 55/18).

Z kolei zgodnie z art. 95 ust. 3 Prawa geologicznego i górniczego zmiany konieczne dla ochrony udokumentowanych złóż kopalin wprowadza się w planach ogólnych gmin, miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego oraz planach zagospodarowania przestrzennego województw w terminie:

1. roku od dnia doręczenia właściwemu organowi wykonawczemu gminy kopii decyzji zatwierdzającej dokumentację geologiczno-inwestycyjną złoża węglowodorów albo dodatek do tej dokumentacji;

2. 2 lat od dnia doręczenia właściwemu organowi wykonawczemu gminy kopii decyzji zatwierdzającej dokumentację geologiczną albo dodatek do tej dokumentacji.

Natomiast zgodnie z art. 96 ust. 1 ustawy:

„Wojewoda wydaje zarządzenie zastępcze wprowadzające do planów ogólnych gmin, miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego oraz planów zagospodarowania przestrzennego województw zmiany konieczne dla ochrony złóż kopalin, kompleksów podziemnego składowania dwutlenku węgla oraz podziemnych bezzbiornikowych magazynów substancji, o których mowa w art. 95 ust. 2, w terminie:

1. 6 miesięcy po bezskutecznym upływie terminu określonego w art. 95 ust. 3 pkt 1 i ust. 4 pkt 1 w przypadku złóż strategicznych lub złóż węglowodorów albo

2. 2 lat po bezskutecznym upływie terminu na uwzględnienie obszarów innych niż wymienione w pkt 1.”.

Złoża strategiczne a możliwość wprowadzenia zakazu

Zgodnie z art. 95a ustawy gmina uwzględnia złoża strategiczne w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, w którym wprowadza zakaz trwałej zabudowy lub innego zagospodarowania obszarów tych złóż w sposób, który wyłączyłby możliwość zagospodarowania złoża strategicznego w przyszłości, z uwzględnieniem warunków, o których mowa w art. 94a ust. 12.

Oznacza to, że w przypadku złóż strategicznych ustawodawca wprost nakazuje wprowadzenie określonych ograniczeń w planie miejscowym. W odniesieniu do złóż innych niż strategiczne przepisy nie nakładają obowiązku bezwzględnego zakazu zagospodarowania terenu w inny sposób, jednak plan miejscowy musi uwzględniać istnienie złoża i nie może prowadzić do jego trwałej utraty lub uniemożliwienia przyszłej eksploatacji.

Kluczowe jest zatem nie samo formalne wpisanie złoża do MPZP, lecz sposób ukształtowania przeznaczenia terenu i zakres ewentualnych ograniczeń. Gmina nie ma kompetencji do „zakazania wydobycia” w sensie koncesyjnym, gdyż wydobycie następuje na podstawie koncesji. Może natomiast tak ukształtować przeznaczenie terenu, aby nie wykluczać racjonalnej eksploatacji w przyszłości.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy gmina ma obowiązek ujawnić złoże w MPZP?
Tak. Jeżeli złoże jest udokumentowane, gmina powinna uwzględnić je w dokumentach planistycznych, w tym w MPZP, w terminach wskazanych w Prawie geologicznym i górniczym.

Czy wystarczy ujęcie złoża w studium lub planie ogólnym?
Nie. Samo ujęcie w studium lub planie ogólnym nie zwalnia z obowiązku wprowadzenia odpowiednich zmian także w MPZP.

Co się stanie, jeśli gmina nie wprowadzi złoża do planu?
Wojewoda może wydać zarządzenie zastępcze i samodzielnie wprowadzić złoże do dokumentów planistycznych.

Czy gmina może zakazać wydobycia kopaliny w MPZP?
Nie wprost. Gmina nie decyduje o wydobyciu – to następuje na podstawie koncesji. Może jednak kształtować przeznaczenie terenu.

Czy gmina może ograniczyć możliwość wydobycia?
Tak, ale tylko w ograniczonym zakresie. Plan nie może uniemożliwiać przyszłej eksploatacji złoża.

Jak wygląda sytuacja złóż strategicznych?
W ich przypadku gmina musi wprowadzić ograniczenia (np. zakaz zabudowy), które zabezpieczą możliwość przyszłego wydobycia.

Czy można przeznaczyć teren złoża pod zabudowę?
Tylko w takim zakresie, który nie prowadzi do trwałej utraty możliwości eksploatacji złoża w przyszłości.