Zakażenie szpitalne a odpowiedzialność placówki, jak dochodzić roszczeń po dramatycznym przebiegu leczenia?

Czy szpital ponosi odpowiedzialność za zakażenie? Jakie roszczenia przysługują?

Jeżeli doszło do zakażenia bakterią szpitalną, szpital ponosi odpowiedzialność za powstałą szkodę. Należy wskazać, że odpowiedzialność zakładu opieki zdrowotnej jest ukształtowana na zasadzie winy. Oznacza to, że szpital ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną wskutek zawinionego działania lub zaniechania zarówno własnego (tzw. wina organizacyjna), jak i zatrudnionego w nim personelu (tzw. wina zastępcza).

W pierwszym przypadku odpowiedzialność odszkodowawcza będzie wynikała z niewłaściwej organizacji zakładu leczniczego oraz jego nienależytego funkcjonowania jako całości, w tym np. z zaniedbań w zakresie organizacji, bezpieczeństwa i opieki nad chorym podczas pobytu w placówce. Szpital będzie wówczas ponosił odpowiedzialność na podstawie art. 415 Kodeksu cywilnego (k.c.) lub ewentualnie art. 416 k.c.

W drugim przypadku, tj. gdy szkoda pacjenta wynika z zawinionego zachowania personelu, podstawą odpowiedzialności jest art. 430 k.c., zgodnie z którym ten, kto na własny rachunek powierza wykonanie czynności osobie podlegającej jego kierownictwu i zobowiązanej do stosowania się do jego wskazówek, ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną z winy tej osoby przy wykonywaniu powierzonej jej czynności.

Uwzględnienie roszczeń zależy od wykazania łącznego wystąpienia trzech przesłanek: szkody, zawinionego zachowania pozwanego szpitala oraz adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy tym zachowaniem a szkodą.

Odnośnie winy szpitala i adekwatnego związku przyczynowego należy podkreślić, że w tzw. procesach lekarskich dotyczących zakażeń szpitalnych ścisłe udowodnienie, że do zakażenia doszło w konkretnej placówce, jest bardzo trudne. W sprawach dotyczących zdrowia i życia ludzkiego nie można bowiem mówić o całkowitej pewności, lecz co najwyżej o wysokim stopniu prawdopodobieństwa, że szkoda wynikła z określonego zdarzenia.

Przyjmuje się zatem, że wykazanie znacznego prawdopodobieństwa związku pomiędzy hospitalizacją a zakażeniem pozwala uznać, iż obowiązek dowodowy został spełniony. Nie można bowiem stawiać przed poszkodowanym nierealnego wymogu ścisłego wykazania momentu i drogi przedostania się infekcji do organizmu. Złagodzenie rygorystycznego wymogu dowodowego następuje poprzez zastosowanie domniemania faktycznego z art. 231 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.), zgodnie z którym sąd może uznać za ustalone fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, jeżeli wniosek taki można wyprowadzić z innych ustalonych faktów (tzw. dowód prima facie).

Jeżeli z ustalonego zespołu okoliczności faktycznych wynika adekwatny związek przyczynowy pomiędzy hospitalizacją a zakażeniem bakterią należącą do grupy zakażeń szpitalnych, można domniemywać, że zakażenie było zawinione przez szpital. Wówczas na szpital przechodzi ciężar wykazania, że do zakażenia doszło z przyczyn innych niż jego niedbalstwo. W przypadku odpowiedzialności personelu wystarczające jest wykazanie tzw. winy anonimowej, bez konieczności ustalania konkretnego sprawcy.

Dla wykazania zakażenia konieczne będzie uzyskanie opinii biegłego sądowego z zakresu bakteriologii.

W zakresie roszczeń możliwe jest dochodzenie zarówno zadośćuczynienia, jak i odszkodowania. Zgodnie z art. 445 § 1 k.c. sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, obejmującą zarówno cierpienia fizyczne, jak i psychiczne. Zadośćuczynienie ma charakter całościowy i obejmuje zarówno cierpienia już doznane, jak i te, które z dużym prawdopodobieństwem wystąpią w przyszłości (por. wyrok SN z 3 lutego 2000 r., I CKN 969/98).

Natomiast odszkodowanie obejmuje wszelkie wymierne koszty powstałe w związku z zakażeniem, np. koszty leczenia.

Jakie dowody są konieczne i skąd wiadomo, gdzie doszło do zakażenia?

Niezbędna jest pełna dokumentacja medyczna z hospitalizacji, wyniki badań laboratoryjnych potwierdzających zakażenie oraz prywatna opinia lekarza (najlepiej biegłego sądowego), że dana bakteria stanowi zakażenie szpitalne.

Jak uzyskać pełną dokumentację medyczną?

Należy złożyć do szpitala pisemny wniosek o wydanie pełnej dokumentacji medycznej, w tym historii choroby oraz obserwacji lekarskich i pielęgniarskich, wskazując imię i nazwisko pacjenta, numer PESEL oraz okres, którego dokumentacja dotyczy.

Jakie działania należy podjąć już teraz?

Należy systematycznie gromadzić pełną dokumentację medyczną.

Czy członek rodziny może uzyskać dokumentację medyczną?

Jeżeli brat udzielił wcześniej upoważnienia do dostępu do dokumentacji medycznej (np. w przychodni lub podczas wcześniejszej hospitalizacji), można się na nie powołać. W przeciwnym razie dokumentację może odebrać wyłącznie pacjent. Z uwagi na stan zdrowia konieczne może być zobowiązanie szpitala do wydania dokumentów na drodze sądowej. Alternatywnie możliwe jest zgłoszenie szkody do ubezpieczyciela szpitala, który sam pozyska dokumentację.

Na jakiej podstawie można wystąpić o odszkodowanie i kto je otrzyma po śmierci pacjenta?

Działanie w imieniu brata jest możliwe wyłącznie na podstawie pełnomocnictwa. Ze względu na stan zdrowia należy rozważyć złożenie wniosku o ubezwłasnowolnienie i ustanowienie doradcy tymczasowego, którym może być członek rodziny.

Aby możliwe było uzyskanie odszkodowania po śmierci brata, sprawa musi być już w toku postępowania sądowego. Wówczas spadkobiercy wstępują w jego miejsce. Brak wytoczenia powództwa przed śmiercią uniemożliwia uzyskanie świadczeń.

Opinia biegłego, przedawnienie roszczeń i odpowiedzialność NFZ

W tego rodzaju sprawach konieczne jest uzyskanie opinii biegłego sądowego potwierdzającej, że doszło do zakażenia szpitalnego. Roszczenia z tego tytułu przedawniają się z upływem trzech lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się, że zakażenie miało charakter zakażenia szpitalnego. W postępowaniu nie pozywa się Narodowego Funduszu Zdrowia – podmiotem ponoszącym odpowiedzialność jest szpital, a nie NFZ.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
3. Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - Dz.U. 2009 nr 52 poz. 417
4. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59