Sprzedaż monet bez złota i srebra a VAT – kiedy podatek występuje

Monety są rzeczami, a więc towarami w rozumieniu art. 2 pkt 6 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. Ich sprzedaż jest co do zasady odpłatną dostawą towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 oraz art. 7 ust. 1 tej ustawy. To jednak nie oznacza jeszcze, że w każdej sytuacji trzeba doliczyć VAT do ceny.

Kluczowe znaczenie ma to, jakie monety są sprzedawane, czy są używane jako prawny środek płatniczy, czy mają charakter kolekcjonerski, a także czy sprzedawca działa jako podatnik VAT w ramach działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o VAT.

Kiedy sprzedaż monet jest objęta VAT?

Nie każda jednorazowa sprzedaż przez osobę prywatną oznacza automatycznie opodatkowanie VAT. Podatnikiem jest podmiot wykonujący samodzielnie działalność gospodarczą, a działalność gospodarcza obejmuje m.in. czynności wykonywane w sposób ciągły dla celów zarobkowych – art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o VAT.

Jeżeli więc ktoś sprzedaje własną kolekcję prywatnie, incydentalnie i bez cech profesjonalnego handlu, może w ogóle nie działać jako podatnik VAT w tej konkretnej czynności. Inaczej będzie, gdy sprzedaż monet ma charakter zorganizowany, powtarzalny i zarobkowy.

Ocena zawsze zależy od stanu faktycznego: liczby transakcji, sposobu nabycia monet, celu odsprzedaży, skali działalności oraz tego, czy sprzedawca występuje jak handlowiec.

Zwolnienie dla monet będących prawnym środkiem płatniczym

Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 7 ustawy o VAT zwolnione od podatku są transakcje, łącznie z pośrednictwem, dotyczące walut, banknotów i monet używanych jako prawny środek płatniczy. Przepis ten wyłącza jednak banknoty i monety będące przedmiotami kolekcjonerskimi.

Ten sam przepis doprecyzowuje, że za przedmioty kolekcjonerskie uważa się monety ze złota, srebra lub innego metalu oraz banknoty, które nie są zwykle używane jako prawny środek płatniczy albo które mają wartość numizmatyczną.

W praktyce oznacza to, że:

• monety obiegowe, rzeczywiście używane jako prawny środek płatniczy, mogą korzystać ze zwolnienia z VAT,
• monety sprzedawane ze względu na wartość kolekcjonerską lub numizmatyczną co do zasady nie korzystają z tego zwolnienia, nawet jeśli formalnie kiedyś były środkiem płatniczym,
• sam brak złota i srebra nie przesądza jeszcze o zwolnieniu – liczy się przede wszystkim funkcja monety i jej charakter rynkowy.

Jeżeli sprzedawane są np. stare monety obiegowe oferowane kolekcjonerom po cenach znacząco wyższych od nominalnych, organy podatkowe mogą uznać je za przedmioty kolekcjonerskie, a nie zwykły środek płatniczy.

Monety bez złota i srebra a zwolnienie podmiotowe z VAT

Jeżeli sprzedaż nie korzysta ze zwolnienia przedmiotowego z art. 43 ust. 1 pkt 7 ustawy o VAT, trzeba jeszcze sprawdzić, czy sprzedawca może korzystać ze zwolnienia podmiotowego.

Obecnie zwolnienie podmiotowe reguluje art. 113 ust. 1 ustawy o VAT. Co do zasady zwalnia się od podatku sprzedaż dokonywaną przez podatników, u których wartość sprzedaży nie przekroczyła w poprzednim roku podatkowym kwoty 200 000 zł. Dla podatnika rozpoczynającego działalność w trakcie roku limit ustala się proporcjonalnie – art. 113 ust. 9 ustawy o VAT.

W stosunku do starszych publikacji ważna jest więc aktualizacja: dawny limit 150 000 zł już nie obowiązuje.

Sama sprzedaż monet bez dodatku złota i srebra nie powoduje automatycznie utraty zwolnienia podmiotowego. Trzeba jednak każdorazowo zbadać, czy nie zachodzi wyłączenie ze zwolnienia określone w art. 113 ust. 13 ustawy o VAT oraz czy nie został przekroczony limit sprzedaży.

W praktyce istotne jest również to, czy sprzedawca handluje towarami kwalifikowanymi jako wyroby z metali szlachetnych albo z udziałem tych metali. Przy obrocie złotem lub podobnych towarach ocena zasad zwolnienia może być odmienna niż przy sprzedaży zwykłych monet bez dodatku złota.

Kiedy stosuje się stawkę podstawową VAT?

Jeżeli:

• sprzedawca działa jako podatnik VAT,
• sprzedaż monet nie korzysta ze zwolnienia przedmiotowego z art. 43 ust. 1 pkt 7 ustawy o VAT,
• i jednocześnie sprzedawca nie korzysta ze zwolnienia podmiotowego z art. 113 ustawy o VAT,

wówczas sprzedaż podlega opodatkowaniu według stawki podstawowej. Na dziś podstawowa stawka VAT wynosi 23% – art. 41 ust. 1 w zw. z art. 146ef ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT.

Tak będzie najczęściej przy profesjonalnej sprzedaży monet kolekcjonerskich lub numizmatycznych, które nie spełniają warunków zwolnienia.

Procedura marży przy sprzedaży monet kolekcjonerskich

W niektórych przypadkach sprzedaż monet może być rozliczana w procedurze VAT marża. Zasady te wynikają z art. 120 ustawy o VAT.

Zgodnie z art. 120 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT przez przedmioty kolekcjonerskie rozumie się m.in. towary wymienione w załączniku nr 12 do ustawy. W załączniku tym znajdują się również określone monety kolekcjonerskie i numizmatyczne.

Z kolei art. 120 ust. 4 ustawy o VAT pozwala opodatkować marżę, czyli różnicę między kwotą sprzedaży a kwotą nabycia, jeżeli podatnik dokonuje dostawy towarów używanych, dzieł sztuki, przedmiotów kolekcjonerskich lub antyków nabytych w sposób wskazany w ustawie, np. od osoby niebędącej podatnikiem VAT albo od podatnika stosującego marżę.

Szersze zasady dotyczące różnych kategorii takich towarów omawia materiał o VAT przy przedmiotach kolekcjonerskich.

Nie każda sprzedaż monet kolekcjonerskich daje więc prawo do marży. Trzeba ustalić łącznie:

• czy moneta mieści się w kategorii przedmiotów kolekcjonerskich z art. 120 ustawy o VAT,
• w jaki sposób została nabyta,
• czy sprzedawca prowadzi działalność jako podatnik-handlarz w rozumieniu art. 120 ust. 1 pkt 4 ustawy o VAT.

Jak praktycznie ocenić sprzedaż monet bez złota i srebra?

Poniższa tabela porządkuje najczęstsze sytuacje:

Obowiązki dokumentacyjne

Jeżeli sprzedaż podlega VAT i sprzedawca działa jako podatnik, zastosowanie mają zwykłe obowiązki ewidencyjne i dokumentacyjne wynikające z ustawy o VAT, w tym m.in. zasady wystawiania faktur z działu XI ustawy o VAT oraz prowadzenia ewidencji dla potrzeb JPK_V7.

Jeżeli sprzedaż korzysta ze zwolnienia podmiotowego, podatnik co do zasady nie wykazuje VAT należnego, ale nadal powinien pilnować limitu sprzedaży i prawidłowo dokumentować transakcje. Sposób dokumentowania może zależeć od tego, czy nabywcą jest konsument, czy przedsiębiorca i czy zażąda faktury.

FAQ

Czy każda sprzedaż monet podlega VAT?

Nie. Najpierw trzeba ustalić, czy sprzedawca działa jako podatnik VAT w rozumieniu art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o VAT. Jednorazowa sprzedaż majątku prywatnego może pozostawać poza VAT.

Czy monety bez złota i srebra są automatycznie zwolnione z VAT?

Nie. Brak metalu szlachetnego nie rozstrzyga sprawy. Trzeba sprawdzić, czy monety są używane jako prawny środek płatniczy i czy nie mają wartości numizmatycznej w rozumieniu art. 43 ust. 1 pkt 7 ustawy o VAT.

Jaki jest obecny limit zwolnienia podmiotowego z VAT?

Obecnie jest to 200 000 zł rocznie na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy o VAT. Dla rozpoczynających działalność limit liczy się proporcjonalnie zgodnie z art. 113 ust. 9 ustawy o VAT.

Czy sprzedaż monet kolekcjonerskich można rozliczać w marży?

Tak, ale tylko po spełnieniu warunków z art. 120 ustawy o VAT, w szczególności co do rodzaju towaru i sposobu jego nabycia.

Czy trzeba wystawić fakturę przy sprzedaży monet?

Jeżeli sprzedawca działa jako podatnik VAT, obowiązki fakturowania zależą od rodzaju nabywcy i okoliczności transakcji. Zasady te wynikają z działu XI ustawy o VAT.

Źródła

• Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, w szczególności: art. 2 pkt 6, art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 7 ust. 1, art. 15 ust. 1 i 2, art. 41 ust. 1, art. 43 ust. 1 pkt 7, art. 113 ust. 1, ust. 9 i ust. 13, art. 120 ust. 1 pkt 2 i pkt 4 oraz ust. 4, art. 146ef ust. 1 pkt 1.
• Załącznik nr 12 do ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.