Odszkodowanie za błąd ortodonty – kiedy przysługuje?

Kiedy można żądać odszkodowania po leczeniu ortodontycznym?

W opisanej sytuacji roszczenia mogą wchodzić w grę, ale tylko wtedy, gdy da się wykazać, że uszkodzenie zęba albo pogorszenie stanu uzębienia pozostaje w związku z nieprawidłowym leczeniem, zaniechaniem kontroli, błędną decyzją terapeutyczną lub innym zawinionym działaniem albo zaniedbaniem lekarza czy placówki.

Podstawą roszczeń odszkodowawczych i o zadośćuczynienie są przede wszystkim art. 415, art. 430, art. 444 § 1 oraz art. 445 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. W praktyce oznacza to, że można dochodzić naprawienia szkody na osobie, jeżeli doszło do uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, a między działaniem personelu medycznego a szkodą istnieje adekwatny związek przyczynowy w rozumieniu art. 361 § 1 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli leczenie było wykonywane w placówce, odpowiedzialność często ponosi nie tylko sam lekarz, lecz również podmiot leczniczy lub przedsiębiorca prowadzący gabinet – na podstawie art. 430 Kodeksu cywilnego.

Co trzeba udowodnić w sprawie o błąd ortodonty?

W sprawie cywilnej trzeba zwykle wykazać łącznie:

• powstanie szkody lub krzywdy,
• bezprawność i winę działania albo zaniechania,
• związek przyczynowy między leczeniem a szkodą.

W praktyce nie wystarczy samo stwierdzenie, że po wizycie odłamał się fragment zęba. Trzeba ustalić, czy było to skutkiem nieprawidłowo prowadzonego leczenia ortodontycznego, zbyt długiej przerwy w kontrolach, niewłaściwego założenia lub utrzymania aparatu, błędnej reakcji na objawy albo innego uchybienia. Taka ocena niemal zawsze wymaga opinii biegłego z zakresu stomatologii lub ortodoncji.

Jeżeli problem dotyczy dziecka, formalnie roszczeń dochodzi małoletni reprezentowany przez rodziców lub opiekunów. To ważne także przy ustalaniu terminu przedawnienia.

Jakich roszczeń można dochodzić?

Zakres żądań zależy od skutków leczenia i dowodów. Najczęściej wchodzą w grę:

Jeżeli szkoda wymaga dalszego leczenia, można żądać także przyszłych kosztów leczenia, o ile są realne i dają się wykazać. Wynika to z art. 444 § 1 zdanie drugie Kodeksu cywilnego.

Dokumentacja medyczna – od tego trzeba zacząć

Najważniejszym pierwszym krokiem jest wystąpienie o pełną dokumentację medyczną dziecka: kartę leczenia, plan leczenia, zgody, opisy wizyt, zlecenia, zdjęcia RTG, dokumentację fotograficzną, informacje o przekładanych terminach, zalecenia po wizytach i historię rozliczeń.

Prawo dostępu do dokumentacji wynika z art. 23 ust. 1, art. 24 ust. 1 oraz art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Pacjent, a w przypadku małoletniego jego przedstawiciel ustawowy, może żądać udostępnienia dokumentacji do wglądu, w kopii, odpisie, wydruku albo w postaci elektronicznej. Zasady opłat za kolejne kopie określa art. 28 tej ustawy.

Warto też samodzielnie zabezpieczyć:

• zdjęcia uszkodzonego zęba,
• wiadomości SMS i e-maile dotyczące przekładania wizyt,
• rachunki za leczenie naprawcze,
• pisemną opinię innego stomatologa lub ortodonty, jeśli została sporządzona.

Zobacz również:

reklamacja leczenia stomatologicznego

Czy można złożyć reklamację do gabinetu?

Tak. Przepisy nie przewidują osobnej, szczególnej procedury „reklamacji” leczenia medycznego na wzór typowej reklamacji towaru, ale nic nie stoi na przeszkodzie, aby złożyć do gabinetu albo placówki pisemne zgłoszenie szkody i wezwanie do dobrowolnego naprawienia szkody. W takim piśmie warto:

• opisać przebieg leczenia i zdarzenie,
• wskazać daty wizyt i odwołań,
• zażądać zwrotu konkretnych kosztów lub pokrycia leczenia naprawczego,
• wezwać do przekazania sprawy ubezpieczycielowi OC placówki albo lekarza,
• wyznaczyć termin odpowiedzi, np. 14 dni.

Placówka wykonująca działalność leczniczą co do zasady podlega obowiązkowi posiadania ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej oraz przepisów wykonawczych dotyczących obowiązkowego ubezpieczenia OC podmiotu wykonującego działalność leczniczą.

Jeżeli gabinet odmawia polubownego załatwienia sprawy, kolejnym krokiem może być zgłoszenie roszczenia bezpośrednio do ubezpieczyciela albo pozew cywilny.

Naruszenie praw pacjenta – kiedy wchodzi w grę?

Oprócz klasycznego błędu medycznego można rozważyć naruszenie praw pacjenta. W opisanym stanie faktycznym może to dotyczyć zwłaszcza:

• prawa do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej – art. 6 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta,
• prawa do należytej staranności przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych – art. 8 tej ustawy,
• prawa do informacji o stanie zdrowia i proponowanym leczeniu – art. 9 ust. 1 i 2 tej ustawy,
• prawa do dokumentacji medycznej – art. 23 i następne tej ustawy.

Jeżeli doszło do zawinionego naruszenia praw pacjenta, sąd może przyznać zadośćuczynienie na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w zw. z art. 448 Kodeksu cywilnego. To roszczenie jest odrębne od zadośćuczynienia z art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego.

Oznacza to, że nawet gdy trudno jeszcze precyzyjnie wykazać pełen rozmiar szkody na zdrowiu, nadal można badać, czy nie doszło do naruszenia praw pacjenta, np. przez brak rzetelnej informacji, lekceważące potraktowanie albo organizację leczenia sprzeczną z należytą starannością.

Zobacz również:

dochodzenie roszczeń medycznych

Skarga do Rzecznika Praw Pacjenta

Rzecznik Praw Pacjenta działa na podstawie art. 41 i następnych ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zgodnie z art. 42 ust. 1 tej ustawy jest centralnym organem administracji rządowej właściwym w sprawach ochrony praw pacjenta.

W postępowaniu wyjaśniającym Rzecznik może m.in. badać sprawę i kierować wystąpienia do podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych – art. 47 ust. 1 pkt 7 oraz art. 53 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Podmiot, do którego skierowano wystąpienie, powinien poinformować Rzecznika o podjętych działaniach lub stanowisku niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni – art. 53 ust. 5 tej ustawy.

Trzeba jednak jasno zaznaczyć: Rzecznik Praw Pacjenta nie zasądza odszkodowania ani zadośćuczynienia. Może natomiast zgromadzić materiał, zająć stanowisko i pomóc w wykazaniu naruszenia praw pacjenta, co później bywa przydatne w sporze z placówką lub przed sądem.

Czy można iść do wojewódzkiej komisji?

Nie. Od 6 września 2023 r. nie funkcjonuje już postępowanie przed wojewódzkimi komisjami do spraw orzekania o zdarzeniach medycznych w dotychczasowej formule. Zastąpił je model oparty na świadczeniu kompensacyjnym prowadzonym przez Rzecznika Praw Pacjenta, ale dotyczy on wyłącznie zdarzeń medycznych zaistniałych w szpitalu w rozumieniu ustawy o działalności leczniczej, a nie standardowego leczenia w prywatnym gabinecie ortodontycznym.

Podstawę stanowi rozdział 13a ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, w szczególności art. 67q i następne. W sprawie leczenia ortodontycznego w gabinecie dentystycznym ten tryb najczęściej nie będzie miał zastosowania.

Przedawnienie roszczeń

W sprawach o naprawienie szkody na osobie zastosowanie ma art. 442¹ Kodeksu cywilnego. Co do zasady roszczenie przedawnia się z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, nie później jednak niż z upływem 10 lat od dnia zdarzenia wywołującego szkodę – art. 442¹ § 1 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli szkoda dotyczy małoletniego, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem 2 lat od uzyskania pełnoletności – art. 442¹ § 4 Kodeksu cywilnego. To istotna ochrona, ale nie warto zwlekać, bo z biegiem czasu trudniej zdobyć dowody i opinię medyczną.

Jak działać krok po kroku?

1. Wystąpić o pełną dokumentację medyczną dziecka.
2. Zabezpieczyć zdjęcia, rachunki, korespondencję i dane świadków.
3. Uzyskać ocenę innego specjalisty, czy uszkodzenie zęba mogło wynikać z nieprawidłowego leczenia.
4. Złożyć do placówki pisemne zgłoszenie szkody i wezwanie do wskazania ubezpieczyciela OC.
5. Rozważyć skargę do Rzecznika Praw Pacjenta.
6. Jeżeli placówka odmawia zapłaty – skierować sprawę do ubezpieczyciela albo do sądu.

W sprawie dziecka przy większych kwotach lub przy zawieraniu ugody może być potrzebna dodatkowa analiza, czy nie zachodzi konieczność uzyskania zgody sądu opiekuńczego. Zależy to od treści ugody i zakresu rozporządzenia prawami małoletniego.

FAQ

Czy po ukruszeniu zęba w trakcie leczenia ortodontycznego zawsze przysługuje odszkodowanie?

Nie. Trzeba wykazać, że uszkodzenie zęba pozostaje w związku z nieprawidłowym leczeniem albo zaniedbaniem. Samo wystąpienie szkody nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności gabinetu.

Czy gabinet ma obowiązek wydać dokumentację medyczną dziecka?

Tak. Wynika to z art. 26 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Dokumentację udostępnia się przedstawicielowi ustawowemu małoletniego pacjenta.

Czy skarga do Rzecznika Praw Pacjenta daje pieniądze?

Nie bezpośrednio. Rzecznik nie zasądza odszkodowania. Może jednak stwierdzić naruszenia i zgromadzić materiał pomocny później w sporze cywilnym.

Czy trzeba mieć opinię biegłego przed złożeniem pozwu?

Nie zawsze przed samym pozwem, ale w praktyce bez opinii specjalistycznej takie sprawy są trudne. W sądzie najczęściej i tak konieczna będzie opinia biegłego.

Czy można żądać zwrotu kosztów leczenia w innym gabinecie?

Tak, jeżeli te koszty pozostają w związku ze szkodą i są uzasadnione. Podstawą jest art. 444 § 1 Kodeksu cywilnego. Trzeba zachować rachunki i dokumentację.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.

2. Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta – Dz.U. 2009 nr 52 poz. 417.

3. Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej – Dz.U. 2011 nr 112 poz. 654.

4. Postanowienie Sądu Najwyższego z 9 października 2020 r., sygn. akt II CSK 51/20.

5. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 10 marca 2021 r., sygn. akt I ACa 1009/19.