Czy mam prawo do odszkodowania za błąd medyczny ortodonty?

Zadośćuczynienie za doznaną krzywdę

W pierwszej kolejności wskazać należy, że kwestie związane z dochodzeniem roszczeń z tytułu błędu medycznego oraz z tytułu naruszenia prawa pacjenta to tak naprawdę dwa odrębne reżimy prawne. W opisanym przez Panią przypadku jest możliwość skorzystania z obu tych trybów.

Najpierw omówię kwestie związane z dochodzeniem zadośćuczynienia (tj. roszczenie za krzywdę niematerialną, za ból i cierpienie) oraz odszkodowania (roszczenie za krzywdę materialną, np. poniesione koszty wizyt naprawczych, wykupione leki). Podstawą prawną dochodzenia wyżej wskazanych roszczeń jest ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

Zgodnie z art. 444 § 1 Kodeksu cywilnego „W razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu”. Nadto na podstawie art. 445 Kodeksu cywilnego „w wypadkach przewidzianych w artykule poprzedzającym sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę”.

W celu dochodzenia wyżej wskazanych roszczeń, tj. odszkodowania i zadośćuczynienia, należy udowodnić następujące przesłanki:

1) szkodę,

2) winę,

3) związek przyczynowy pomiędzy wystąpieniem szkody a działaniem.

Wszystkie te przesłanki musi udowodnić Pani syn jako osoba, która dochodzi roszczeń w postaci zadośćuczynienia i odszkodowania. Szkoda w omawianej sytuacji, tj. zdarzenie, które Pani syna dotyczy, to nieprawidłowo zastosowane leczenie, które spowodowało ból i cierpienie, a także ukruszenie się zęba. Jeżeli chodzi o przesłankę winy, to w sprawach o tzw. błędy medyczne wystarczające jest ustalenie, że do błędu medycznego doszło na skutek nienależytego wykonania zobowiązania polegającego na udzieleniu świadczeń zdrowotnych. Natomiast przesłanka związku przyczynowego nie musi być wykazana jako tzw. adekwatny związek przyczynowy, czyli pewny związek przyczynowy. Wystarczające jest wykazanie, że z dużym prawdopodobieństwem do powstania szkody nie doszłoby, gdyby leczenie zostało zastosowane w sposób prawidłowy.

Zgromadzenie odpowiednich dowodów

Jeżeli chodzi o to, w jaki sposób można dochodzić tych roszczeń, to w pierwszej kolejności należy zgromadzić całą dokumentację medyczną. W tym celu należy wystąpić do tej kliniki o udostępnienie dokumentacji. Jest to bowiem kluczowy element przy dochodzeniu tego typu roszczeń. Następnym dowodem, który może być wykorzystany, to zeznania świadków, np. Pani. Niestety najważniejszym dowodem w procesie jest dowód z opinii biegłego sądowego, w tym przypadku z zakresu stomatologii, który powinien być zawnioskowany na okoliczność tego, czy leczenie Pani syna było prawidłowe, a jeśli nie – to do wykazania nieprawidłowości tego leczenia, a także wpływu opóźnienia leczenia na stan zdrowia. W przypadku, gdy opinia biegłego potwierdzi, że doszło do błędu medycznego, to wówczas sąd przyzna odszkodowanie i zadośćuczynienie. W przypadku, gdy biegły sądowy wskaże, że leczenie było prawidłowe, to sąd nie uzna, że doszło do błędu medycznego, i powództwo oddali. Roszczenie z tytułu odszkodowania i zadośćuczynienia należy zgłosić do placówki medycznej, która przeprowadzała leczenie. Należy w tym zgłoszeniu określić swoje roszczenia, tj. wskazać, czego się Pani domaga, oraz opisać, z czego wynikają roszczenia. Po otrzymaniu zgłoszenia szkody placówka powinna przekazać je do ubezpieczyciela, który następnie będzie prowadził postępowanie likwidacyjne, tj. takie, w którego następstwie szkoda będzie rozpoznawana.

Naruszenie praw pacjenta

Przechodząc do kwestii naruszenia praw pacjenta, to zasadne jest wskazanie naruszenie prawa do informacji o stanie zdrowia, prawa do świadczeń medycznych udzielanych zgodnie z aktualną wiedzą medyczną. Naruszenie praw pacjenta zgłasza się do Rzecznika Praw Pacjenta, który w tym przedmiocie prowadzi postępowanie. W przypadku uznania, że doszło do naruszenia praw pacjenta, to Rzecznik wydaje stanowisko, w którym to stwierdza i nakazuje podmiotowi leczniczemu podjąć czynności naprawcze, aby zapobiec podobnym sytuacjom na przyszłość. Jeżeli dysponują Państwo stanowiskiem Rzecznika Praw Pacjenta, to niewątpliwie łatwiej jest dochodzić tych roszczeń na drodze sądowej. Niestety ubezpieczyciele ostatnio nawet przy posiadanej decyzji Rzecznika Praw Pacjenta stwierdzającej, że doszło do naruszenia praw pacjenta, odmawiają wypłaty zadośćuczynienia (gdyż o to można wnosić w przypadku naruszenia praw pacjenta) na drodze postępowania likwidacyjnego i czekają na rozstrzygnięcie sądu. Zgodnie z art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta „Rzecznik jest centralnym organem administracji rządowej właściwym w sprawach ochrony praw pacjentów określonych w niniejszej ustawie oraz w przepisach odrębnych”. „Rzecznik Praw Pacjenta może przeprowadzić postępowanie wyjaśniające i skierować wystąpienie do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, organu, organizacji lub instytucji, w których działalności stwierdził naruszenie praw pacjenta; wystąpienie takie nie może naruszać niezawisłości sędziowskiej (art. 53 ust. 1 pkt 2 ustawy). W wystąpieniu tym Rzecznik formułuje opinie lub wnioski co do sposobu załatwiania sprawy, a także może żądać wszczęcia postępowania dyscyplinarnego lub zastosowania sankcji służbowych (art. 53 ust. 4). Podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych, organ, organizacja lub instytucja, do których zostało skierowane wystąpienie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, są obowiązane niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 30 dni, poinformować Rzecznika o podjętych działaniach lub zajętym stanowisku. W przypadku gdy Rzecznik nie podziela tego stanowiska, może zwrócić się do właściwego organu nadrzędnego z wnioskiem o zastosowanie środków przewidzianych w przepisach prawa” (art. 53 ust. 5 ustawy).

Zgodnie z art. 4 ust. 1 wyżej powołanej ustawy „w razie zawinionego naruszenia praw pacjenta sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę na podstawie art. 448 Kodeksu cywilnego”. Roszczenie o zadośćuczynienie na podstawie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, będące następstwem naruszenia praw pacjenta, stanowi odrębny charakter od roszczenia o zadośćuczynienie przyznawane na podstawie art. 445 K.c. w zw. z art. 444 K.c.

W przypadku roszczenia z Kodeksu cywilnego mamy do czynienia z przypadkiem czynu bezprawnego polegającym na zawinionym spowodowaniu uszkodzenia ciała lub wywołaniu rozstroju zdrowia przez wadliwe leczenie i doznanej z tego tytułu krzywdy o charakterze niematerialnym, w drugim zaś na naruszeniu praw pacjenta, szczegółowo wymienionych w samej ustawie (np. prawa do świadczeń zdrowotnych, prawa do informacji), niezależnie od ostatecznej skuteczności przeprowadzonego zabiegu (tak: postanowienie SN z 9 października 2020 r., sygn. akt II CSK 51/20). Oznacza to w praktyce, że do przyznania zadośćuczynienia za naruszenie praw pacjenta nie jest koniecznie spełnienie przesłanki wystąpienia szkody na osobie (odmiennie niż w przypadku roszczeń z art. 445 K.c. w zw. z art. 444 K.c.) i może zostać ono przyznane za sam fakt tego naruszenia (tj. wystąpienia zdarzenia stanowiącego naruszenie prawa pacjenta) bez konieczności jednoczesnego wystąpienia szkody.

Stwierdzenie odpowiedzialności podmiotu świadczącego usługi medyczne

Do stwierdzenia odpowiedzialności podmiotu, który świadczy usługi medyczne, wystarczające jest więc naruszenie wskazanych w ustawie praw pacjenta i zawinienie (tak: wyrok SA w Katowicach z 10 marca 2021 r., sygn. akt I ACa 1009/19). Co istotne, w art. 4 ust. 1 ustawy mowa jest o „naruszeniu praw pacjenta”, z czego należy logicznie wywnioskować, iż mowa jest o prawach, które stanowi sama ustawa. Z kolei pod koniec tego przepisu wskazano, że przyznanie zadośćuczynienia za doznaną krzywdę ma nastąpić na podstawie art. 448 K.c. Oznacza to w istocie, że każde naruszenie prawa pacjenta określonego w ustawie stanowi naruszenie dobra osobistego. W związku z powyższym pokrzywdzony nie musi w toku postępowania udowadniać, że doszło do naruszenia dobra osobistego prawnie chronionego. Powinien za to wskazać konkretnie, do jakiego naruszenia jego prawa jako pacjenta doszło w wyniku zdarzenia (tak: wyrok SA w Katowicach z 10 marca 2021 r., sygn. akt I ACa 1009/19). Posiadanie stanowiska Rzecznika Praw Pacjenta, w którym stwierdza on, że doszło do naruszenia praw pacjenta, będzie zatem dobrym dowodem w sprawie. Dlatego też zalecam skorzystanie z tej drogi.

Zatem podsumowując – w przypadku Pani syna uważam za zasadne wystąpienie o naruszenie prawa pacjenta oraz zgłoszenie szkody do placówki.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

2. Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - Dz.U. 2009 nr 52 poz. 417