Kontakty ojca z niemowlęciem – zasady i ograniczenia

Pani Helena zapytała, czy istnieją przepisy regulujące kontakty ojca z bardzo małym dzieckiem. Jej dziecko miało 3 miesiące. Matka uważała, że ojciec nie powinien zabierać niemowlęcia poza miejsce stałego pobytu, a spotkania powinny odbywać się tylko w jej obecności. W takiej sprawie nie wystarczy odwołać się do wieku dziecka. Trzeba ocenić konkretną sytuację: sposób karmienia, stan zdrowia dziecka, dotychczasowy udział ojca w opiece, warunki po stronie ojca i poziom konfliktu między rodzicami.

Prawo ojca do kontaktów z niemowlęciem

Zgodnie z art. 113 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice oraz dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Kontakty są niezależne od władzy rodzicielskiej, dlatego samo rozstanie rodziców albo fakt, że dziecko mieszka z matką, nie odbiera ojcu prawa do widywania dziecka.

Kontakty obejmują w szczególności przebywanie z dzieckiem, odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu, bezpośrednie porozumiewanie się, korespondencję oraz korzystanie z komunikacji na odległość. W przypadku niemowlęcia praktyczne znaczenie mają przede wszystkim osobiste spotkania, ponieważ tak małe dziecko nie korzysta jeszcze realnie z kontaktu telefonicznego czy internetowego.

Jeżeli dziecko stale przebywa u jednego z rodziców, sposób kontaktów z drugim rodzicem rodzice powinni ustalić wspólnie, kierując się dobrem dziecka i uwzględniając jego rozsądne życzenia, o ile wiek dziecka pozwala je ustalić. Przy niemowlęciu życzenia dziecka nie będą jeszcze możliwe do uwzględnienia wprost, ale znaczenie mają jego potrzeby rozwojowe, zdrowotne i emocjonalne. Przy rozstaniu lub rozwodzie trzeba odrębnie ustalić, komu sąd powierzy bieżącą pieczę nad dzieckiem; zobacz opiekę nad małym dzieckiem po rozwodzie.

Czy ojciec może zabierać bardzo małe dziecko poza dom?

Polskie przepisy nie przewidują ogólnej zasady, że ojciec nie może zabrać niemowlęcia na spacer, do swojego mieszkania czy do innego bezpiecznego miejsca. Przepis o kontaktach wprost wymienia możliwość zabierania dziecka poza miejsce jego stałego pobytu. Sam art. 113 K.r.o. nie daje jednak żadnemu z rodziców prawa do jednostronnego narzucenia godzin, miejsca i sposobu kontaktów. Zgodnie z art. 113¹ § 1 K.r.o. rodzice powinni ustalić te zasady wspólnie, a w braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Przy bardzo małym dziecku sąd i rodzice powinni brać pod uwagę przede wszystkim:

• wiek dziecka i jego rytm dnia,
• sposób karmienia, w tym karmienie piersią i przerwy między karmieniami,
• stan zdrowia dziecka, ewentualne zalecenia lekarskie i szczególne potrzeby opiekuńcze,
• dotychczasową więź dziecka z ojcem i faktyczny udział ojca w opiece,
• warunki mieszkaniowe oraz bezpieczeństwo podczas kontaktu,
• poziom konfliktu między rodzicami i ryzyko wykorzystywania kontaktów do presji na drugiego rodzica.

W praktyce przy 3-miesięcznym dziecku często uzasadnione są kontakty krótsze, ale regularne, na przykład spotkania w domu dziecka, spacer w pobliżu miejsca zamieszkania albo stopniowe wydłużanie czasu przebywania dziecka z ojcem. Nocowanie niemowlęcia u ojca lub zabieranie dziecka na weekend może być przedwczesne, zwłaszcza gdy dziecko jest karmione piersią, ojciec nie uczestniczył wcześniej w codziennej opiece albo dziecko wymaga szczególnej troski. Nie jest to jednak zakaz ustawowy, lecz wniosek wynikający z oceny dobra dziecka.

Czy kontakty z niemowlęciem muszą odbywać się w obecności matki?

Nie ma przepisu, który automatycznie nakazuje obecność matki przy kontaktach ojca z niemowlęciem. Obecność matki, opiekuna, kuratora albo innej osoby wskazanej przez sąd może zostać ustalona wtedy, gdy wymaga tego dobro dziecka. Podstawą może być na przykład brak wcześniejszej relacji dziecka z ojcem, obawa o bezpieczeństwo dziecka, konflikt uniemożliwiający spokojne przekazanie dziecka albo potrzeba stopniowego przyzwyczajenia niemowlęcia do dłuższej opieki drugiego rodzica.

Jeżeli rodzice potrafią współpracować, mogą umówić się, że przez pierwszy okres ojciec spotyka się z dzieckiem w mieszkaniu matki albo w jej pobliżu, a następnie kontakty są stopniowo rozszerzane. Jeżeli natomiast między rodzicami trwa spór, jedno z nich może złożyć do sądu wniosek o ustalenie kontaktów, a w pilnych przypadkach także wniosek o zabezpieczenie kontaktów na czas postępowania.

Matka nie powinna samowolnie odmawiać wszystkich kontaktów tylko dlatego, że dziecko jest małe. Ojciec nie powinien natomiast traktować kontaktów jak uprawnienia oderwanego od potrzeb niemowlęcia. W sprawach o kontakty najważniejsze jest nie to, czy rację ma matka albo ojciec, lecz czy zaproponowany model spotkań jest bezpieczny i korzystny dla dziecka.

Jak sąd może uregulować kontakty ojca z małym dzieckiem?

Jeżeli rodzice nie dojdą do porozumienia, sprawę rozstrzyga sąd opiekuńczy. Sąd może bardzo szczegółowo określić kontakty, na przykład dni tygodnia, godziny, miejsce odbioru i odprowadzenia dziecka, obecność osoby trzeciej, możliwość spacerów, sposób przekazywania informacji o chorobie dziecka oraz zasady kontaktu w święta lub wakacje, gdy dziecko podrośnie.

Jeżeli dobro dziecka tego wymaga, sąd może ograniczyć utrzymywanie kontaktów. W szczególności może:

1. zakazać spotykania się z dzieckiem,
2. zakazać zabierania dziecka poza miejsce jego stałego pobytu,
3. zezwolić na spotykanie się z dzieckiem tylko w obecności drugiego rodzica, opiekuna, kuratora sądowego albo innej osoby wskazanej przez sąd,
4. ograniczyć kontakty do określonych sposobów porozumiewania się na odległość,
5. zakazać porozumiewania się na odległość.

Najdalej idącym środkiem jest zakaz utrzymywania kontaktów, ale sąd stosuje go tylko wtedy, gdy kontakty poważnie zagrażają dobru dziecka albo je naruszają. Sam wiek niemowlęcy zwykle nie wystarczy do całkowitego zakazu kontaktów. Może natomiast uzasadniać ostrożny, etapowy model spotkań.

Co powinien zawierać wniosek o ustalenie kontaktów?

Wniosek o ustalenie kontaktów składa się co do zasady do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, właściwego według miejsca zamieszkania dziecka, a jeżeli dziecko nie ma miejsca zamieszkania – według miejsca jego pobytu. We wniosku trzeba wskazać uczestników postępowania, opisać sytuację dziecka, zaproponować konkretny harmonogram kontaktów i wyjaśnić, dlaczego taki model jest zgodny z dobrem dziecka.

Wniosek o ustalenie albo zmianę kontaktów podlega co do zasady opłacie stałej 100 zł. Do pisma warto dołączyć dokumenty, na które powołuje się wnioskodawca, na przykład dokumentację medyczną dziecka, jeżeli jego stan zdrowia ma znaczenie dla sposobu kontaktów, oraz odpis wniosku i załączników dla uczestnika postępowania.

W sprawie dotyczącej niemowlęcia warto opisać między innymi:

• czy dziecko jest karmione piersią lub wymaga szczególnego sposobu karmienia,
• jaki jest rytm snu, karmienia i pielęgnacji,
• czy dziecko choruje albo pozostaje pod stałą opieką lekarza,
• jak często ojciec dotychczas widywał dziecko i czy wykonywał czynności opiekuńcze,
• czy rodzice potrafią spokojnie przekazywać dziecko,
• jaki model kontaktów można wprowadzić teraz, a jaki po kilku miesiącach.

Dobrym rozwiązaniem bywa model etapowy, na przykład krótsze spotkania w pierwszym okresie, następnie spacery lub kontakty poza mieszkaniem, a po osiągnięciu przez dziecko większej samodzielności stopniowe wydłużanie spotkań. Taki harmonogram jest często bardziej przekonujący niż żądanie całkowitego zakazu kontaktów albo natychmiastowych wielogodzinnych wyjazdów.

Co grozi za utrudnianie kontaktów?

Jeżeli kontakty zostały ustalone w orzeczeniu sądu albo w ugodzie zawartej przed sądem lub mediatorem, ich naruszanie może prowadzić do postępowania o wykonanie kontaktów. Na podstawie art. 598¹⁵ i nast. Kodeksu postępowania cywilnego sąd może najpierw zagrozić nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie, a następnie nakazać zapłatę, jeżeli po takim zagrożeniu obowiązki nadal nie są wykonywane.

Sankcja może dotyczyć zarówno rodzica, który utrudnia kontakty, jak i rodzica uprawnionego do kontaktów, jeżeli sam narusza ustalone zasady, na przykład nie odprowadza dziecka o czasie albo zabiera je wbrew zakazowi poza określone miejsce. Przy ustalaniu sumy pieniężnej sąd uwzględnia sytuację majątkową osoby naruszającej obowiązki oraz okoliczności sprawy.

W odniesieniu do osoby, pod której pieczą dziecko pozostaje, mechanizmu tego nie można stosować automatycznie, gdy niewykonanie lub niewłaściwe wykonanie kontaktu wynika z zachowania dziecka, którego ta osoba nie wywołała. W wyroku z 22 czerwca 2022 r., SK 3/20, Trybunał Konstytucyjny uznał art. 598¹⁶ § 1 w związku z art. 598¹⁵ § 1 K.p.c. za niezgodne z Konstytucją właśnie w takim zakresie. Sąd powinien więc ustalić, czy zachowanie dziecka było samodzielne, czy zostało wywołane przez osobę sprawującą nad nim pieczę.

Jak praktycznie ustalić kontakty z niemowlęciem?

W przypadku bardzo małego dziecka często dobrym rozwiązaniem jest zacząć od realnego planu, który uwzględnia potrzeby dziecka, ale nie wyklucza drugiego rodzica z życia niemowlęcia. W wielu sprawach rozsądne są częste, krótkie spotkania, ponieważ pozwalają budować więź bez nadmiernego obciążania dziecka. Z czasem można wydłużać kontakty, a następnie wprowadzać samodzielne pobyty u ojca, jeżeli dziecko dobrze reaguje, a ojciec zapewnia właściwą opiekę.

Rodzice powinni unikać sformułowań typu: zawsze, nigdy, tylko u mnie albo wyłącznie na moich warunkach. Często lepiej sprawdzają się rozwiązania stopniowe i mierzalne: konkretne dni, konkretne godziny, jasne miejsce przekazania dziecka, zasady odwołania kontaktu z powodu choroby oraz sposób ustalenia ewentualnego terminu zastępczego.

FAQ

Czy ojciec ma prawo widywać 3-miesięczne dziecko?

Tak. Ojciec ma prawo i obowiązek utrzymywania kontaktów z dzieckiem także wtedy, gdy dziecko jest niemowlęciem i stale mieszka z matką. Sposób kontaktów musi jednak uwzględniać dobro dziecka, jego wiek, zdrowie i codzienny rytm opieki.

Czy matka może żądać, aby kontakty odbywały się tylko w jej obecności?

Może proponować takie rozwiązanie, jeżeli przemawiają za tym konkretne okoliczności, na przykład wiek dziecka, karmienie, brak wcześniejszej więzi z ojcem albo obawy o bezpieczeństwo. Nie jest to jednak automatyczna zasada wynikająca z przepisów. W razie sporu decyduje sąd.

Czy ojciec może zabrać niemowlę na spacer?

Co do zasady tak, jeżeli spacer jest bezpieczny i dostosowany do potrzeb dziecka oraz zgodny z uzgodnionym albo sądowo ustalonym sposobem kontaktów. Przy bardzo małym dziecku znaczenie ma długość spaceru, pogoda, karmienie, stan zdrowia dziecka i to, czy ojciec potrafi zapewnić właściwą opiekę.

Czy sąd może zakazać ojcu zabierania dziecka poza miejsce zamieszkania?

Tak, ale tylko wtedy, gdy wymaga tego dobro dziecka. Sąd może ograniczyć kontakty, w tym zakazać zabierania dziecka poza miejsce stałego pobytu, nakazać obecność drugiego rodzica albo określić inne bezpieczne warunki kontaktów.

Czy kontakty z niemowlęciem można ustalić tymczasowo na czas sprawy?

Tak. W sprawie o kontakty można złożyć wniosek o zabezpieczenie, czyli tymczasowe ustalenie zasad spotkań na czas trwania postępowania. Jest to przydatne, gdy rodzice nie potrafią osiągnąć porozumienia, a na prawomocne zakończenie sprawy trzeba czekać.

Podsumowanie

Kontakty ojca z niemowlęciem nie są wyłączone przez sam wiek dziecka. Przepisy nie przyznają matce automatycznego prawa do decydowania, że każde spotkanie ma odbywać się tylko w jej obecności. Jednocześnie ojciec nie może jednostronnie narzucić sposobu kontaktów ani oczekiwać, że potrzeby bardzo małego dziecka zostaną pominięte. Najważniejsze jest dobro dziecka, a więc bezpieczny, spokojny i dostosowany do wieku model spotkań.

W wielu sytuacjach sprawdza się rozwiązanie stopniowe: krótsze i częstsze kontakty na początku, a następnie ich wydłużanie wraz z wiekiem dziecka i rozwojem więzi z ojcem. Jeżeli rodzice nie są w stanie uzgodnić zasad, można wystąpić do sądu o uregulowanie kontaktów, a w pilnych przypadkach także o zabezpieczenie kontaktów na czas postępowania.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 236 – tekst aktu w systemie ELI/Sejm oraz karta aktu w ISAP.

2. Art. 113–113⁶ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – przepisy o kontaktach z dzieckiem, w tym art. 113 K.r.o..

3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 468, z późn. zm. – tekst aktu w systemie ELI/Sejm, w szczególności art. 569 § 1 oraz art. 598¹⁵–598²².

4. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 1228, z późn. zm. – karta aktu w ISAP, w szczególności art. 23 pkt 1.

5. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22 czerwca 2022 r., sygn. SK 3/20, Dz.U. 2022 poz. 1371 – informacja i treść orzeczenia w serwisie Trybunału Konstytucyjnego.