Uciążliwy dym z komina sąsiada – co można zrobić?

Uciążliwy dym z komina sąsiada jako immisja

Dym z komina, sadza, gryzący zapach, pył osiadający na oknach, praniu, elewacji lub roślinach to typowy przykład immisji pośrednich. Nie chodzi o samo to, że sąsiad ogrzewa dom, lecz o to, czy sposób korzystania z instalacji grzewczej zakłóca korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę.

Podstawą cywilnoprawną jest art. 144 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem właściciel nieruchomości powinien przy wykonywaniu swojego prawa powstrzymywać się od działań, które zakłócałyby korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę, wynikającą ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych.

Ocena nie zależy wyłącznie od subiektywnego odczucia osoby skarżącej się na dym. Bierze się pod uwagę m.in. charakter okolicy, częstotliwość zadymienia, porę roku, intensywność zapachu, skład dymu, odległość budynków, kierunek wiatru, rodzaj zabudowy oraz to, czy sąsiad korzysta z instalacji zgodnie z prawem.

W praktyce podobne mechanizmy prawne stosuje się także przy innych sporach sąsiedzkich, takich jak uciążliwi sąsiedzi - głośna muzyka, treningi motocrossowe sąsiada czy oświetlenie sąsiada - canonical immisji.

Co zrobić w pierwszej kolejności?

Najpierw warto ustalić, czy problem wynika z okazjonalnego zadymienia, wadliwej instalacji, palenia złym paliwem, spalania odpadów albo naruszenia lokalnych przepisów antysmogowych. Sama rozmowa z sąsiadem bywa pomocna, ale jeżeli dym jest intensywny lub powtarza się regularnie, trzeba zadbać o dowody.

Praktyczne działania to:

• notowanie dat, godzin i czasu trwania zadymienia,
• wykonywanie zdjęć i nagrań pokazujących kierunek dymu oraz jego wpływ na posesję,
• zebranie oświadczeń innych sąsiadów,
• sprawdzenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i uchwały antysmogowej dla danego województwa lub miasta,
• złożenie pisemnego zgłoszenia do gminy, straży miejskiej albo straży gminnej.

Jeżeli dym ma zapach tworzyw sztucznych, lakierowanego drewna, gumy, tekstyliów albo innych odpadów, nie należy ograniczać się do rozmowy. W takim przypadku warto od razu złożyć zgłoszenie do właściwych służb, prosząc o kontrolę paleniska i ewentualne pobranie próbki popiołu.

Gdzie zgłosić podejrzenie palenia odpadów albo zakazanego paliwa?

Zgłoszenie można skierować do urzędu gminy, urzędu miasta, straży miejskiej lub straży gminnej. Wójt, burmistrz lub prezydent miasta sprawuje kontrolę przestrzegania przepisów o ochronie środowiska w zakresie swojej właściwości i może upoważnić pracowników urzędu albo funkcjonariuszy straży gminnej do przeprowadzenia kontroli.

Na podstawie art. 379 Prawa ochrony środowiska kontrolujący mogą wejść na teren nieruchomości, przeprowadzać badania lub inne niezbędne czynności, żądać informacji oraz okazania dokumentów związanych z kontrolą. Na teren prywatny, na którym nie jest prowadzona działalność gospodarcza, kontrola może wejść co do zasady w godzinach od 6 do 22; przy działalności gospodarczej uprawnienia są szersze.

Spalanie odpadów poza instalacjami do tego przeznaczonymi jest zakazane. Jeżeli kontrola potwierdzi spalanie śmieci, sąsiad może ponieść odpowiedzialność wykroczeniową. Utrudnianie lub udaremnianie kontroli środowiskowej może też rodzić odpowiedzialność karną na podstawie art. 225 Kodeksu karnego.

Jeżeli w danej miejscowości obowiązuje uchwała antysmogowa, trzeba sprawdzić, jakie instalacje i paliwa są zakazane oraz od kiedy. Uchwały różnią się w zależności od województwa i nie zawsze wprowadzają identyczne terminy wymiany kotłów. W wielu sprawach kluczowe jest więc ustalenie dokładnego adresu nieruchomości i rodzaju urządzenia grzewczego.

Czy miejscowy plan zagospodarowania może mieć znaczenie?

Tak. Jeżeli miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego przewiduje na danym terenie ogrzewanie gazowe, olejowe, elektryczne albo zakaz stosowania określonych paliw stałych, jest to ważny argument. Trzeba jednak sprawdzić dokładne brzmienie planu, datę jego uchwalenia, zakres obowiązywania oraz to, czy postanowienia dotyczą nowych budynków, przebudowy instalacji, czy również istniejących źródeł ciepła.

W sprawach dotyczących planu miejscowego można zwrócić się do gminy o wypis i wyrys z planu oraz o informację, czy sposób ogrzewania sąsiada jest zgodny z lokalnymi ustaleniami. Jeżeli instalacja była wykonana wbrew zatwierdzonemu projektowi budowlanemu albo warunkom pozwolenia, możliwe jest również zawiadomienie powiatowego inspektora nadzoru budowlanego.

Nie należy jednak opierać całej sprawy wyłącznie na jednym zdaniu z planu. Jeżeli celem jest szybkie przerwanie uciążliwości, zwykle równolegle trzeba wykorzystać ścieżkę środowiskową, a w razie braku skutku także roszczenia cywilne.

Pozew przeciwko sąsiadowi o zaprzestanie immisji

Jeżeli zgłoszenia do gminy lub straży nie rozwiązują problemu, właściciel nieruchomości narażonej na dym może rozważyć pozew cywilny. Podstawą jest art. 144 Kodeksu cywilnego w związku z art. 222 § 2 Kodeksu cywilnego. Jest to tzw. roszczenie negatoryjne, czyli żądanie przywrócenia stanu zgodnego z prawem i zaniechania naruszeń.

W pozwie nie trzeba ograniczać się do ogólnego żądania, aby sąsiad przestał dymić. Żądanie powinno być możliwie konkretne, np. zakaz spalania określonych paliw, nakaz korzystania z instalacji zgodnej z lokalnymi przepisami, nakaz usunięcia przyczyny nadmiernego zadymienia albo zakaz używania urządzenia grzewczego w sposób powodujący przedostawanie się dymu na nieruchomość powoda ponad przeciętną miarę.

Właściwy rzeczowo i miejscowo sąd zależy od rodzaju roszczenia oraz wartości przedmiotu sporu, ale w sprawach o prawa rzeczowe na nieruchomości istotne znaczenie ma sąd miejsca położenia nieruchomości. W praktyce pozew należy przygotować tak, aby sąd mógł wykonać ewentualny wyrok, dlatego samo żądanie musi być precyzyjne.

Jeżeli wskutek zadymienia powstała szkoda, np. zabrudzenie elewacji, zniszczenie roślin, konieczność czyszczenia elewacji lub rzeczy, można dodatkowo analizować roszczenie odszkodowawcze. Wymaga ono jednak wykazania szkody, winy lub innej podstawy odpowiedzialności, związku przyczynowego oraz wysokości żądanej kwoty.

Jakie dowody są najważniejsze?

W sporze o dym z komina najważniejsze są dowody pokazujące skalę i powtarzalność problemu. Jedno zdjęcie rzadko wystarczy. Lepiej przygotować chronologiczny zestaw: data, godzina, warunki pogodowe, czas trwania zadymienia, opis skutków oraz zdjęcia lub nagrania z tego samego dnia.

Przydatne mogą być także:

• pisemne zgłoszenia do gminy, straży miejskiej lub straży gminnej,
• notatki urzędowe z interwencji, protokoły kontroli i wyniki badania popiołu,
• korespondencja z sąsiadem, w tym wezwanie do zaprzestania naruszeń,
• wypis i wyrys z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego,
• treść uchwały antysmogowej właściwej dla danego obszaru,
• zeznania domowników i innych sąsiadów,
• opinie specjalistyczne, jeżeli spór wymaga ustalenia składu zanieczyszczeń lub wad instalacji.

W sprawie sądowej sąd może dopuścić dowód z opinii biegłego, zwłaszcza gdy trzeba ustalić, czy emisja dymu przekracza przeciętną miarę albo czy pochodzi z konkretnej instalacji.

FAQ

Czy każdy dym z komina sąsiada jest naruszeniem prawa?

Nie. Samo ogrzewanie domu nie jest bezprawne. Naruszenie może wystąpić wtedy, gdy dym, zapach, pył albo sadza zakłócają korzystanie z sąsiedniej nieruchomości ponad przeciętną miarę albo gdy sąsiad łamie przepisy środowiskowe, uchwałę antysmogową lub zakaz spalania odpadów.

Czy można wezwać straż miejską do dymiącego komina?

Tak, zwłaszcza gdy istnieje podejrzenie spalania odpadów, zakazanego paliwa albo naruszenia uchwały antysmogowej. W zgłoszeniu warto wskazać dokładny adres, godziny zadymienia, opis zapachu oraz poprosić o kontrolę paleniska.

Czy gmina może wejść na posesję sąsiada i skontrolować piec?

Tak, kontrola może być prowadzona na podstawie art. 379 Prawa ochrony środowiska. Na prywatnej nieruchomości, na której nie jest prowadzona działalność gospodarcza, wejście kontrolujących jest co do zasady możliwe w godzinach od 6 do 22.

Czy można pozwać sąsiada, jeżeli kontrole nie pomagają?

Tak. Jeżeli uciążliwość jest powtarzalna i przekracza przeciętną miarę, można wnieść pozew o zaniechanie naruszeń i przywrócenie stanu zgodnego z prawem na podstawie art. 144 i art. 222 § 2 Kodeksu cywilnego.

Czy uchwała antysmogowa działa tak samo w całej Polsce?

Nie. Uchwały antysmogowe są przyjmowane na poziomie województw, a czasem dotyczą także konkretnych miast. Różnią się zakresem zakazów, terminami wymiany kotłów i rodzajami paliw. Dlatego zawsze trzeba sprawdzić przepisy właściwe dla miejsca położenia nieruchomości.

Czy można żądać odszkodowania za sadzę i zabrudzenia?

Można, ale trzeba wykazać konkretną szkodę, jej wysokość oraz związek z działaniem sąsiada. W praktyce pomocne są zdjęcia, rachunki za czyszczenie, opinie specjalistów i protokoły interwencji.

Podsumowanie

W sprawie uciążliwego dymu z komina sąsiada nie warto poprzestawać na ogólnej skardze. Najpierw trzeba ustalić, czy problem dotyczy spalania odpadów, paliwa zakazanego uchwałą antysmogową, naruszenia miejscowego planu albo nadmiernych immisji w rozumieniu Kodeksu cywilnego. Następnie należy zebrać dowody, złożyć zgłoszenie do gminy lub straży miejskiej i rozważyć pisemne wezwanie sąsiada do zaprzestania naruszeń.

Jeżeli działania administracyjne nie przynoszą skutku, pozostaje droga sądowa. Dobrze przygotowany pozew powinien konkretnie określać, czego domaga się właściciel nieruchomości narażonej na dym, i opierać się na dowodach pokazujących, że zakłócenia przekraczają przeciętną miarę.

Źródła

• Art. 144 i art. 222 § 2 Kodeksu cywilnego.
• Art. 379 ustawy Prawo ochrony środowiska.
• Art. 155 i art. 191 ustawy o odpadach.
• Art. 225 Kodeksu karnego.
• Uchwały antysmogowe właściwe dla danego województwa lub miasta.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 22 listopada 1985 r., sygn. akt II CR 149/85.