Gra na skrzypcach a uciążliwy hałas od sąsiada – co można zrobić?

Kiedy gra na skrzypcach staje się problemem prawnym

Nie każda gra na instrumencie oznacza naruszenie prawa. W relacjach sąsiedzkich obowiązuje jednak ograniczenie wynikające z art. 144 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Przepis ten stanowi, że właściciel nieruchomości powinien przy wykonywaniu swego prawa powstrzymywać się od działań, które zakłócałyby korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę, wynikającą ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych.

Hałas pochodzący z sąsiedniego domu lub mieszkania jest klasycznym przykładem tzw. immisji pośrednich. Jeżeli więc wielogodzinna, intensywna gra na skrzypcach utrudnia rozmowę, odpoczynek, pracę zdalną albo zwykłe korzystanie z mieszkania, może dojść do przekroczenia granicy dopuszczalnych oddziaływań sąsiedzkich.

Nie ma przy tym przepisu, który mówiłby, że do godziny 22:00 wolno hałasować bez ograniczeń. To częsty mit. Ani art. 144 Kodeksu cywilnego, ani art. 51 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń nie wprowadzają takiej zasady. Znaczenie ma rzeczywisty poziom uciążliwości, pora, czas trwania, częstotliwość i warunki lokalne.

Jakiej ochrony można żądać od sądu cywilnego

Jeżeli hałas przekracza przeciętną miarę, właścicielowi nieruchomości przysługuje roszczenie negatoryjne z art. 222 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Zgodnie z tym przepisem przeciwko osobie, która narusza własność w inny sposób niż przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą, przysługuje roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń.

W praktyce można więc żądać, aby sąd nakazał sąsiadowi:

• zaniechanie nadmiernie głośnej gry w określonych godzinach,
• ograniczenie czasu ćwiczeń,
• podjęcie działań wygłuszających, jeżeli bez nich nie da się ograniczyć hałasu do dopuszczalnej skali.

Potwierdza to orzecznictwo. W wyroku Sądu Najwyższego z 14 maja 2002 r., sygn. akt V CKN 1021/00, przyjęto, że roszczenie z art. 144 w zw. z art. 222 § 2 Kodeksu cywilnego może prowadzić nie tylko do całkowitego zakazu określonych działań, ale także do nałożenia takich obowiązków, które sprowadzą oddziaływanie do granic przeciętnej miary.

To ważne, bo sąd nie musi zakazać dziecku gry na instrumencie całkowicie. Może natomiast nakazać takie ukształtowanie sposobu korzystania z nieruchomości, aby hałas nie był nadmierny.

Czy można powołać się także na przepisy o wykroczeniach

Tak, ale tylko w odpowiednich sytuacjach. Zgodnie z art. 51 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń, kto krzykiem, hałasem, alarmem lub innym wybrykiem zakłóca spokój, porządek publiczny, spoczynek nocny albo wywołuje zgorszenie w miejscu publicznym, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.

Ten przepis bywa stosowany również w sporach sąsiedzkich, ale nie każda gra na instrumencie będzie „wybrykiem” w rozumieniu art. 51 § 1 Kodeksu wykroczeń. Najczęściej chodzi o sytuacje rażące: bardzo głośne, uporczywe, powtarzające się, zwłaszcza w porze nocnej albo po wyraźnych interwencjach i prośbach. Jeśli ćwiczenia odbywają się w dzień, policja lub straż miejska nie zawsze potraktują sprawę jako wykroczenie, ale mogą sporządzić notatkę z interwencji. Taka notatka później pomaga w procesie cywilnym.

W budynkach wielorodzinnych znaczenie mogą mieć też regulaminy porządku domowego wspólnoty mieszkaniowej albo spółdzielni. Nie zastępują one ustawy, ale mogą stanowić dodatkowy argument dowodowy, że sąsiad narusza zasady współżycia w budynku.

Jak udowodnić, że hałas przekracza przeciętną miarę

W sprawie cywilnej ciężar dowodu spoczywa na osobie, która twierdzi, że jej prawo zostało naruszone. Wynika to z art. 6 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny oraz art. 232 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

W praktyce warto przygotować:

• dziennik zakłóceń z datami, godzinami i opisem natężenia hałasu,
• nagrania audio lub wideo pokazujące skalę problemu,
• zeznania domowników i innych sąsiadów,
• korespondencję z sąsiadami, administracją, wspólnotą albo spółdzielnią,
• wezwanie do zaprzestania naruszeń wysłane listem poleconym,
• notatki z interwencji policji lub straży miejskiej, jeśli były wzywane,
• w uzasadnionych przypadkach opinię biegłego albo pomiary akustyczne.

Nie w każdej sprawie konieczny jest formalny pomiar hałasu. Sąd ocenia przekroczenie „przeciętnej miary” całościowo, a nie wyłącznie przez decybele. Czasem ważniejsze od samego poziomu dźwięku są długość ćwiczeń, ich codzienność, przenikalność ścian oraz charakter zabudowy.

Jak działać przed złożeniem pozwu

Zanim sprawa trafi do sądu, warto przejść kilka etapów. Po pierwsze, dobrze jest skierować do sąsiadów spokojne, ale konkretne wezwanie do ograniczenia hałasu. W piśmie warto opisać, na czym polega problem, wskazać godziny zakłóceń, powołać art. 144 Kodeksu cywilnego i wyznaczyć termin na zmianę sposobu korzystania z nieruchomości.

Po drugie, jeżeli nieruchomość jest objęta wspólnotą mieszkaniową albo zarządem spółdzielni, można złożyć skargę do zarządcy. Zarządca nie zastąpi sądu, ale czasem formalna interwencja wystarcza.

Po trzecie, w razie szczególnie uciążliwych incydentów można wzywać policję lub straż miejską. Nawet jeśli nie zakończy się to mandatem, dokumentacja interwencji może mieć znaczenie dowodowe.

Jeżeli problem dotyczy domu w zabudowie bliźniaczej, jak w opisanej sytuacji, sąd będzie brał pod uwagę to, że budynki mieszkalne służą normalnemu życiu rodzinnemu. Jednak wielogodzinne codzienne ćwiczenia na głośnym instrumencie w pomieszczeniu bez wyciszenia mogą zostać uznane za wyjście poza zwykłe korzystanie z nieruchomości.

Co powinno znaleźć się w pozwie

Pozew powinien precyzyjnie wskazywać, czego Pani żąda. Zamiast bardzo ogólnego wniosku o „zakaz zakłócania ciszy” lepiej sformułować żądanie konkretnie, na przykład przez domaganie się zaniechania gry na skrzypcach w określonych porach albo prowadzenia jej wyłącznie w sposób niepowodujący przekroczenia przeciętnej miary oddziaływania na sąsiednią nieruchomość.

W uzasadnieniu warto powołać:

• art. 144 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny,
• art. 222 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny,
• art. 6 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny,
• art. 232 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

Jeżeli dochodzi Pani wyłącznie zaniechania naruszeń, sprawa ma charakter niemajątkowy. Wysokość opłaty sądowej i sposób sformułowania żądania warto jednak każdorazowo sprawdzić na tle konkretnego stanu faktycznego, bo znaczenie może mieć także to, czy wraz z pozwem dochodzone są dodatkowe roszczenia, np. odszkodowanie.

Czy można żądać odszkodowania lub zadośćuczynienia

Tak, ale nie w każdej sprawie i nie automatycznie. Jeżeli sam hałas spowodował wymierną szkodę majątkową, podstawą może być art. 415 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, czyli odpowiedzialność odszkodowawcza za czyn niedozwolony. Trzeba jednak wykazać wszystkie przesłanki odpowiedzialności, w tym szkodę i związek przyczynowy.

Jeżeli uciążliwości naruszały dobra osobiste, np. mir domowy, prywatność lub prawo do wypoczynku, możliwe bywa także rozważanie ochrony na podstawie art. 23 i art. 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Tego rodzaju roszczenia zależą już jednak mocno od konkretnego stanu faktycznego i jakości materiału dowodowego.

FAQ

Czy sąsiad może twierdzić, że do 22:00 wolno mu hałasować?

Nie. W polskim prawie nie ma ogólnej zasady, że do 22:00 można bez ograniczeń powodować hałas. Ocenia się, czy dochodzi do przekroczenia przeciętnej miary z art. 144 Kodeksu cywilnego albo do zakłócenia spokoju z art. 51 § 1 Kodeksu wykroczeń.

Czy dziecko uczące się gry na instrumencie ma specjalną ochronę?

Sama nauka gry nie wyłącza odpowiedzialności cywilnej. Sąd może uwzględnić wiek dziecka i edukacyjny cel ćwiczeń, ale nadal bada, czy hałas nie przekracza dopuszczalnej miary i czy rodzice odpowiednio organizują warunki ćwiczeń.

Czy bez pomiaru decybeli nie da się wygrać sprawy?

Da się. Pomiar może pomóc, ale nie jest zawsze konieczny. Sąd ocenia także zeznania świadków, nagrania, częstotliwość zakłóceń oraz charakter miejsca.

Czy najpierw trzeba wzywać policję?

Nie ma takiego obowiązku przed wniesieniem pozwu cywilnego. Interwencje policji lub straży miejskiej mogą jednak wzmocnić materiał dowodowy.

Czy można domagać się wyciszenia pokoju sąsiada?

Można żądać zaniechania naruszeń i przywrócenia stanu zgodnego z prawem. Jeżeli w konkretnej sprawie tylko odpowiednie wygłuszenie pozwoli ograniczyć hałas do dopuszczalnej miary, sąd może ukształtować obowiązek właśnie w taki sposób.

Źródła

• art. 144, art. 222 § 2, art. 6, art. 23, art. 24, art. 415 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny,
• art. 232 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego,
• art. 51 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń,
• wyrok Sądu Najwyższego z 14 maja 2002 r., sygn. akt V CKN 1021/00.