Jak ustalić spadkobierców po pradziadku i zdobyć akty USC

Od czego zacząć sprawę spadkową po pradziadku

Jeżeli w dokumentach dotyczących nieruchomości jako właściciele figurują spadkobiercy pradziadka, a krąg tych osób nie jest ustalony, praktycznym pierwszym krokiem jest przeprowadzenie postępowań o stwierdzenie nabycia spadku po tych osobach, po których dziedziczenie prowadzi do Pana. Chodzi o odtworzenie kolejnych ogniw dziedziczenia: od pradziadka, przez jego dzieci, następnie wnuki, aż do osób żyjących obecnie.

Podstawą jest art. 1025 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którym sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. Z kolei zgodnie z art. 669 i art. 670 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego sąd spadku bada z urzędu, kto jest spadkobiercą, a w szczególności ustala, czy spadkodawca pozostawił testament.

W sprawach wielopokoleniowych bardzo często nie da się od razu zakończyć jednej sprawy po pradziadku bez wcześniejszego lub równoległego ustalenia następstwa prawnego po zmarłych dzieciach albo wnukach pradziadka. To zależy od konkretnego stanu faktycznego: liczby zgonów, ewentualnych testamentów, odrzuceń spadku i tego, czy ktoś pozostawił dzieci.

Jaki sąd jest właściwy i ile kosztuje wniosek

Zgodnie z art. 628 Kodeksu postępowania cywilnego do spraw spadkowych właściwy jest sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, a jeżeli tego miejsca w Polsce nie da się ustalić – sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część. W praktyce wniosek składa się do sądu rejonowego.

Opłata stała od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi 100 zł na podstawie art. 49 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Dodatkowo pobiera się 5 zł za wpis do Rejestru Spadkowego na podstawie art. 95i ust. 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie w związku z przepisami wykonawczymi dotyczącymi rejestru oraz utrwaloną praktyką sądową. W praktyce przyjmuje się więc łącznie 105 zł od jednego wniosku dotyczącego jednego spadkodawcy.

Jeżeli trzeba przeprowadzić kilka spraw po kolejnych zmarłych członkach rodziny, opłaty liczy się odrębnie dla każdego spadkodawcy.

Jakie dokumenty są potrzebne do ustalenia spadkobierców

W typowej sprawie potrzebne są przede wszystkim:

Jeżeli chodzi o nieruchomość, warto też dołączyć odpis księgi wieczystej, wypis z rejestru gruntów, dawne decyzje administracyjne albo dokumenty ze starostwa. Nie służą one same w sobie do ustalenia kręgu spadkobierców, ale pomagają wykazać interes prawny i znaczenie sprawy.

Czy urząd stanu cywilnego wyda akty dalszej rodziny

Nie zawsze od razu. Zasady wydawania odpisów aktów stanu cywilnego reguluje ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego. Zgodnie z art. 45 ust. 1 tej ustawy odpis aktu stanu cywilnego wydaje się m.in. osobie, której akt dotyczy, jej małżonkowi, wstępnemu, zstępnemu, rodzeństwu, przedstawicielowi ustawowemu, opiekunowi, prokuratorowi oraz innym podmiotom wskazanym w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 45 ust. 2 tej samej ustawy odpis może być wydany także innej osobie, która wykaże interes prawny.

To oznacza, że przy dalszych krewnych urząd może żądać wykazania interesu prawnego, a nie tylko interesu faktycznego. Samo twierdzenie, że „chcę sprawdzić drzewo genealogiczne” zwykle nie wystarczy. Natomiast toczące się lub przygotowywane postępowanie spadkowe może taki interes prawny uzasadniać.

W praktyce pomocne są:

• wezwanie sądu do przedłożenia konkretnego aktu,
• zarządzenie sądu wskazujące, jakie dokumenty trzeba uzupełnić,
• odpis złożonego już wniosku spadkowego wraz z sygnaturą sprawy,
• postanowienie o zawieszeniu sprawy do czasu dostarczenia aktów, jeśli sąd uzna to za konieczne.

Czy sąd może sam zażądać dokumentów z USC

Tak, i w sprawach spadkowych jest to częsta praktyka. Zgodnie z art. 670 Kodeksu postępowania cywilnego sąd bada z urzędu, kto jest spadkobiercą. Jeżeli więc dla prawidłowego ustalenia kręgu spadkobierców potrzebne są akty USC, sąd może wezwać wnioskodawcę do ich przedłożenia albo sam zwrócić się o dokumenty do właściwego urzędu, gdy uzna to za potrzebne. Jeżeli problemem jest wykazanie samej więzi rodzinnej dokumentem urzędowym, zobacz także zaświadczenie o pokrewieństwie babci i wnuków.

Warto zatem już we wniosku napisać, że nie ma Pan możliwości samodzielnego uzyskania wszystkich aktów i wnieść o zobowiązanie właściwych urzędów stanu cywilnego do nadesłania odpisów albo o zwrócenie się przez sąd do konkretnych USC o nadesłanie dokumentów. Należy podać możliwie dokładne dane: imię, nazwisko, nazwisko rodowe, przybliżoną datę urodzenia lub zgonu, miejscowość oraz stopień pokrewieństwa.

Jak ustalić osoby żyjące, ich dzieci i adresy

To najtrudniejsza część spraw wielopokoleniowych. Samo postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku nie służy prowadzeniu szerokiego „śledztwa genealogicznego”, ale sąd musi ustalić wszystkich zainteresowanych, jeżeli mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy. Wynika to z art. 510 § 1 i 2 Kodeksu postępowania cywilnego oraz z art. 670 tej ustawy.

W praktyce pomocne mogą być:

• akty stanu cywilnego kolejnych osób z linii rodzinnej,
• dane z ksiąg wieczystych i dawnych akt własności ziemi,
• informacje z rejestru PESEL udostępniane po wykazaniu interesu prawnego,
• akta wcześniejszych spraw spadkowych, jeśli takie były prowadzone,
• dokumenty meldunkowe lub archiwalne, jeżeli są dostępne zgodnie z przepisami szczególnymi.

Jeżeli nie zna Pan aktualnych adresów uczestników, można wskazać to sądowi we wniosku i opisać, jakie osoby powinny być uczestnikami oraz dlaczego nie dało się ustalić ich miejsca pobytu. W niektórych sytuacjach może pojawić się potrzeba ustanowienia kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, ale to zależy od konkretnego przebiegu sprawy i materiału dowodowego.

Czy trzeba najpierw mieć potwierdzenie, że jest się spadkobiercą

Nie. Wystarczy, że wykaże Pan interes prawny w złożeniu wniosku. Zgodnie z art. 1025 § 1 Kodeksu cywilnego wniosek może złożyć osoba mająca w tym interes. Nie trzeba więc wcześniej dysponować prawomocnym postanowieniem stwierdzającym nabycie spadku, bo właśnie celem sprawy jest ustalenie, kto i w jakim udziale dziedziczy.

W praktyce sąd oczekuje jednak, że wnioskodawca uprawdopodobni swoje powiązanie rodzinne ze spadkodawcą. Dlatego warto zacząć od dokumentów, które może Pan zdobyć bez większych problemów, czyli np. własnego aktu urodzenia, aktu urodzenia lub zgonu ojca, aktu zgonu dziadka, jeżeli jest dostępny, a następnie na tej podstawie wnosić o dalsze czynności.

Jak napisać wniosek do sądu

We wniosku warto zawrzeć:

• oznaczenie spadkodawcy i datę jego śmierci,
• wskazanie, czy dziedziczenie ma być ustawowe czy testamentowe,
• opis znanych członków rodziny i kolejnych zgonów,
• informację, jakich dokumentów brakuje i dlaczego nie może ich Pan uzyskać samodzielnie,
• wniosek o zwrócenie się przez sąd do odpowiednich USC o nadesłanie aktów,
• wniosek o wezwanie do udziału w sprawie wszystkich ustalonych uczestników.

Jeżeli sprawa dotyczy także wpisów w księdze wieczystej, po uzyskaniu prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo aktu poświadczenia dziedziczenia można przejść do aktualizacji stanu prawnego nieruchomości.

Stwierdzenie nabycia spadku czy akt poświadczenia dziedziczenia

W opisanej sytuacji właściwsze jest zwykle postępowanie sądowe, a nie notarialny akt poświadczenia dziedziczenia. Akt poświadczenia dziedziczenia może być sporządzony przez notariusza tylko wtedy, gdy nie ma sporu, obecne są wymagane osoby i możliwe jest jednoznaczne ustalenie kręgu spadkobierców. Wynika to z art. 95a–95p ustawy – Prawo o notariacie.

Przy wieloosobowej, dawnej sprawie po pradziadku, zwłaszcza gdy nie zna Pan wszystkich spadkobierców, ich dzieci, miejsc zgonu czy aktualnych adresów, sądowe stwierdzenie nabycia spadku jest zazwyczaj jedyną realną drogą.

FAQ

Czy mogę złożyć jeden wniosek dotyczący wszystkich zmarłych z rodziny?

Zwykle nie. Co do zasady postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku dotyczy jednego spadkodawcy. Jeżeli dla ustalenia obecnych udziałów trzeba przeprowadzić kilka spraw po kolejnych zmarłych, składa się odrębne wnioski.

Czy sąd ustala też skład majątku spadkowego?

Nie w tym postępowaniu. Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku służy przede wszystkim ustaleniu, kto dziedziczy i w jakim udziale. Wynika to z art. 1025 § 1 Kodeksu cywilnego oraz z charakteru postępowania określonego w art. 669–679 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy mogę uzyskać akty zgonu osób, które zmarły w różnych miejscach Polski?

Tak, ale trzeba znać co najmniej podstawowe dane identyfikujące osobę i wykazać uprawnienie albo interes prawny. W praktyce często najskuteczniej jest oprzeć się na toczącej się sprawie sądowej.

Czy brak wiedzy o dzieciach któregoś z rodzeństwa pradziadka blokuje sprawę?

Może ją znacząco utrudnić, ale nie zamyka drogi. Trzeba wtedy możliwie dokładnie opisać sądowi, co już ustalono, jakich informacji brakuje i jakie działania zostały podjęte. Dalsze kroki zależą od tego, czy da się ustalić następców prawnych z dokumentów urzędowych.

Czy po postanowieniu spadkowym od razu stanę się właścicielem udziału w nieruchomości?

Spadek nabywa się z chwilą śmierci spadkodawcy zgodnie z art. 924 i art. 925 Kodeksu cywilnego, a postanowienie sądu to potwierdza. Jednak dla uporządkowania stanu prawnego nieruchomości zwykle trzeba jeszcze ujawnić prawa w księdze wieczystej, a czasem przeprowadzić dział spadku.

Źródła

• art. 924, art. 925, art. 1025 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 510 § 1 i 2, art. 628, art. 669, art. 670, art. 677 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 49 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
• art. 45 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego
• art. 95a–95p ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie