Wada samochodu zgłoszona po tygodniu od zakupu – kto płaci za naprawę?

Czy wada zgłoszona tydzień po zakupie obciąża sprzedawcę?

Nie zawsze. W opisanej sytuacji najpierw trzeba ustalić, czy była to sprzedaż między osobami prywatnymi, sprzedaż przedsiębiorcy konsumentowi, czy sprzedaż między przedsiębiorcami. Od tego zależą przepisy, ciężar dowodu i możliwe roszczenia kupującego.

Jeżeli sprzedaż samochodu nastąpiła między osobami prywatnymi, zastosowanie mają przepisy o rękojmi z ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Zgodnie z art. 556 Kodeksu cywilnego sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę. Z kolei art. 556¹ § 1 Kodeksu cywilnego wskazuje, kiedy wada ma charakter fizyczny – chodzi w szczególności o niezgodność rzeczy sprzedanej z umową. Osobnym, ale powiązanym problemem jest sprzedaż samochodu a rękojmia.

Nie wystarczy jednak samo twierdzenie kupującego, że „coś jest nie tak z silnikiem”. Z art. 559 Kodeksu cywilnego wynika, że sprzedawca odpowiada z rękojmi za wadę fizyczną, która istniała w chwili przejścia niebezpieczeństwa na kupującego albo wynikła z przyczyny tkwiącej w rzeczy sprzedanej w tej samej chwili. W praktyce oznacza to konieczność ustalenia, czy usterka silnika była już w aucie w dniu sprzedaży, czy powstała dopiero po wydaniu samochodu, np. wskutek sposobu eksploatacji.

Sprzedaż prywatna a sprzedaż konsumencka – najważniejsza różnica

Jeżeli sprzedającym była osoba prywatna, która nie działała jako przedsiębiorca, kupujący nie korzysta z ochrony przewidzianej dla konsumenta w relacji z przedsiębiorcą. Definicja konsumenta znajduje się w art. 22¹ Kodeksu cywilnego i dotyczy osoby fizycznej dokonującej czynności prawnej z przedsiębiorcą, jeżeli czynność ta nie jest bezpośrednio związana z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.

Dlatego w typowej sprzedaży prywatnej samochodu nie działa automatyczne domniemanie, że każda wada ujawniona po tygodniu istniała już w chwili sprzedaży. Kupujący powinien wykazać wadę, jej charakter oraz związek z momentem sprzedaży. Najczęściej wymaga to opinii mechanika, rzeczoznawcy samochodowego, wydruku diagnostycznego, dokumentacji zdjęciowej i faktur.

Inaczej jest wtedy, gdy samochód sprzedaje przedsiębiorca konsumentowi. W takim przypadku od 1 stycznia 2023 r. zasadnicze znaczenie mają art. 43a–43g ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, dotyczące braku zgodności towaru z umową. Zgodnie z art. 43c ust. 1 tej ustawy przedsiębiorca odpowiada za brak zgodności towaru z umową istniejący w chwili dostarczenia i ujawniony w ciągu dwóch lat od tej chwili. Z art. 43c ust. 2 ustawy o prawach konsumenta wynika domniemanie, że brak zgodności ujawniony przed upływem dwóch lat od dostarczenia towaru istniał w chwili dostarczenia, chyba że co innego wynika z charakteru towaru albo charakteru braku zgodności.

Czy oględziny auta i jazda próbna wyłączają rękojmię?

Nie w każdym przypadku. Zgodnie z art. 557 § 1 Kodeksu cywilnego sprzedawca jest zwolniony od odpowiedzialności z tytułu rękojmi, jeżeli kupujący wiedział o wadzie w chwili zawarcia umowy. Chodzi jednak o wiedzę o konkretnej wadzie, a nie ogólną świadomość, że samochód jest używany i może wymagać napraw.

Jeżeli kupujący obejrzał auto, sprawdził komorę silnika i odbył jazdę próbną, może to mieć znaczenie dowodowe. Sprzedający może wskazywać, że samochód działał prawidłowo, nie było objawów awarii, a kupujący zrezygnował z diagnostyki. Nie oznacza to jednak automatycznego wyłączenia odpowiedzialności za wadę ukrytą, której nie dało się zauważyć podczas zwykłych oględzin.

Warto też odróżnić wadę ukrytą od normalnego zużycia eksploatacyjnego. Kilkuletni samochód z dużym przebiegiem nie jest rzeczą nową. Jeżeli awarii uległ element zużywalny, a jego stan odpowiadał wiekowi, przebiegowi i cenie pojazdu, kupujący może mieć trudności z wykazaniem wady w rozumieniu art. 556¹ § 1 Kodeksu cywilnego.

Znaczenie zapisów w umowie sprzedaży samochodu

Sam zapis, że kupujący zna stan techniczny pojazdu, zwykle nie wystarcza do skutecznego wyłączenia rękojmi. Taki zapis może potwierdzać, że kupujący oglądał samochód i akceptował jego widoczny stan, ale nie zawsze obejmuje ukryte wady silnika, skrzyni biegów czy elektroniki.

Rękojmię można natomiast ograniczyć albo wyłączyć na podstawie art. 558 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli strony wprost tak postanowią. W sprzedaży prywatnej często spotyka się zapis, że strony wyłączają odpowiedzialność sprzedającego z tytułu rękojmi za wady rzeczy sprzedanej. Trzeba jednak pamiętać o art. 558 § 2 Kodeksu cywilnego: wyłączenie albo ograniczenie rękojmi jest bezskuteczne, jeżeli sprzedawca podstępnie zataił wadę przed kupującym.

Jeżeli więc sprzedający rzeczywiście nie wiedział o usterce, regularnie serwisował auto i posiada dokumentację napraw, powinien zachować te dokumenty. Mogą one pomóc wykazać, że samochód był utrzymywany prawidłowo i nie było podstaw do przypuszczania, że ma ukrytą wadę silnika.

Jakie roszczenia ma kupujący z rękojmi?

W sprzedaży prywatnej podstawowe uprawnienia kupującego wynikają z art. 560 i art. 561 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 560 Kodeksu cywilnego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę, kupujący może złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy, chyba że sprzedawca niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności dla kupującego wymieni rzecz wadliwą na wolną od wad albo wadę usunie. Kupujący nie może odstąpić od umowy, jeżeli wada jest nieistotna, co wynika z art. 560 § 4 Kodeksu cywilnego.

Na podstawie art. 561 § 1 Kodeksu cywilnego kupujący może żądać wymiany rzeczy na wolną od wad albo usunięcia wady. Przy używanym samochodzie wymiana całego pojazdu zwykle będzie praktycznie nierealna, dlatego w sporach najczęściej pojawia się żądanie naprawy, zwrotu kosztów naprawy, obniżenia ceny albo – przy wadach istotnych – odstąpienia od umowy.

Sprzedający nie powinien jednak automatycznie akceptować każdej faktury z warsztatu. Jeżeli kupujący samodzielnie naprawił samochód bez umożliwienia sprzedającemu sprawdzenia wady, nie przekreśla to jego roszczeń, ale może utrudnić mu udowodnienie, jaka była rzeczywista przyczyna awarii i czy koszt naprawy był zasadny.

Terminy odpowiedzialności przy sprzedaży używanego auta

Z art. 568 § 1 Kodeksu cywilnego wynika, że sprzedawca odpowiada z tytułu rękojmi, jeżeli wada fizyczna zostanie stwierdzona przed upływem dwóch lat od dnia wydania rzeczy kupującemu. Przy rzeczach używanych strony mogą skrócić ten termin, ale nie poniżej roku od dnia wydania rzeczy kupującemu, jeżeli kupującym jest konsument w rozumieniu przepisów właściwych dla danej relacji. W sprzedaży prywatnej kluczowe jest dokładne brzmienie umowy i to, czy rękojmia została skutecznie ograniczona albo wyłączona.

Roszczenie o usunięcie wady albo wymianę rzeczy sprzedanej przedawnia się z upływem roku od dnia stwierdzenia wady, co wynika z art. 568 § 2 Kodeksu cywilnego. Z art. 568 § 3 Kodeksu cywilnego wynika natomiast, że w terminach określonych w § 2 kupujący może złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy albo obniżeniu ceny z powodu wady rzeczy sprzedanej.

Jeżeli sprzedawca wadę podstępnie zataił, upływ terminów nie chroni go w takim samym zakresie. Art. 568 § 6 Kodeksu cywilnego przewiduje, że upływ terminu do stwierdzenia wady nie wyłącza wykonania uprawnień z rękojmi, jeżeli sprzedawca podstępnie zataił wadę.

Co powinien zrobić sprzedający po otrzymaniu zgłoszenia?

Najbezpieczniej odpowiedzieć spokojnie i pisemnie. Warto poprosić kupującego o dokładny opis objawów, datę ich wystąpienia, przebieg auta w chwili ujawnienia usterki, diagnozę warsztatu oraz kosztorys. Jeżeli samochód nie został jeszcze naprawiony, sprzedający powinien zastrzec możliwość obejrzenia auta przez własnego mechanika albo niezależnego rzeczoznawcę.

Jeżeli z opinii wynika, że wada istniała już przy sprzedaży albo wynikała z wcześniejszej przyczyny, sprzedający powinien rozważyć polubowne rozwiązanie sprawy: naprawę, częściowy zwrot kosztów albo obniżenie ceny. Jeżeli natomiast dokumentacja wskazuje na awarię powstałą po sprzedaży, np. wskutek niewłaściwej eksploatacji, braku płynów, przegrzania silnika albo ingerencji osób trzecich, sprzedający może odmówić uznania roszczeń, uzasadniając to na piśmie.

Nie należy ograniczać się do zdania: „auto było sprawne, więc nie płacę”. W razie sporu sąd będzie badał dowody: umowę, ogłoszenie, korespondencję, dokumentację serwisową, przebieg, historię napraw, zeznania świadków i opinię biegłego.

Czy sprzedający musi zapłacić za naprawę silnika?

Jeżeli była to sprzedaż prywatna, odpowiedź brzmi: nie automatycznie. Sprzedający powinien zapłacić albo partycypować w kosztach wtedy, gdy zostanie wykazane, że wada silnika istniała w chwili sprzedaży albo wynikała z przyczyny tkwiącej w samochodzie w chwili sprzedaży, a rękojmia nie została skutecznie wyłączona lub ograniczona.

Jeżeli kupujący nie przedstawia żadnej diagnozy, nie pozwala obejrzeć samochodu, żąda jedynie przelewu na naprawę albo naprawił auto bez dokumentów, sprzedający może odmówić zapłaty do czasu wykazania podstaw roszczenia. Odmowa powinna być rzeczowa i oparta na przepisach oraz dowodach, a nie na samym przekonaniu, że auto było sprawne.

Jeżeli natomiast zgłoszenie jest poparte rzetelną opinią, a usterka ma charakter wady ukrytej istniejącej już wcześniej, spór sądowy może być dla sprzedającego ryzykowny i kosztowny. Wtedy warto rozważyć ugodę, szczególnie gdy koszt naprawy jest niższy niż potencjalne koszty procesu i opinii biegłego.

FAQ

Podsumowanie

Wada samochodu zgłoszona po tygodniu od zakupu nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności sprzedającego. W sprzedaży prywatnej kupujący powinien wykazać, że wada istniała przy sprzedaży albo miała wtedy swoją przyczynę. Sprzedający powinien żądać konkretów, dokumentów i możliwości weryfikacji auta, zanim zapłaci za naprawę.

Jeżeli jednak z dowodów wynika, że była to wada ukryta istniejąca już w chwili sprzedaży, a rękojmia nie została skutecznie wyłączona, sprzedający może odpowiadać na podstawie art. 556 i następnych Kodeksu cywilnego. W sporach o używane samochody decydują szczegóły: umowa, ogłoszenie, korespondencja, dokumentacja serwisowa i opinia techniczna.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.
2. Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta – Dz.U. 2014 poz. 827.