Zakup mieszkania przy rozdzielności majątkowej małżonków

Rozdzielność majątkowa a pieniądze zgromadzone na wspólnym koncie

Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami wspólność ustawowa, chyba że została wyłączona albo zmieniona umową majątkową małżeńską. Wynika to z art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Do majątku wspólnego należą przede wszystkim przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności przez oboje małżonków albo przez jednego z nich.

Na podstawie art. 31 § 2 pkt 1 i 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do majątku wspólnego należą w szczególności pobrane wynagrodzenie za pracę, dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków oraz dochody z majątku wspólnego i z majątku osobistego każdego z małżonków. Jeżeli więc przed ustanowieniem rozdzielności na rachunek wpływały wynagrodzenia lub inne dochody małżonków, co do zasady były to środki wspólne.

Nie należy jednak utożsamiać współposiadania rachunku bankowego z własnością pieniędzy. Art. 51 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe pozwala prowadzić rachunek bankowy dla kilku osób fizycznych, a art. 51a tej ustawy reguluje uprawnienia współposiadaczy rachunku wobec banku. Te przepisy dotyczą relacji z bankiem, natomiast o tym, czy środki należą do majątku wspólnego, czy osobistego małżonków, rozstrzygają przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Co dzieje się z majątkiem wspólnym po ustanowieniu rozdzielności?

Małżonkowie mogą ustanowić rozdzielność majątkową umową zawartą w formie aktu notarialnego. Wynika to z art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Po ustanowieniu rozdzielności każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później, co wynika z art. 51 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Każdy z małżonków zarządza samodzielnie swoim majątkiem na podstawie art. 51¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli przed rozdzielnością istniał majątek wspólny, to samo zawarcie intercyzy nie powoduje automatycznego fizycznego podziału wszystkich składników tego majątku. Zgodnie z art. 46 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego od chwili ustania wspólności ustawowej do majątku, który był objęty wspólnością, stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności majątku spadkowego i o dziale spadku. Udziały małżonków w majątku wspólnym są co do zasady równe, co wynika z art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Rozdzielność wpływa także na późniejsze rozporządzanie nieruchomością, dlatego osobno omawiamy sprzedaż mieszkania po rozdzielności majątkowej.

Oznacza to, że jeżeli na wspólnym rachunku pozostały środki pochodzące z majątku wspólnego, zasadniczo można przyjmować, że każdemu z małżonków przysługuje udział po 1/2. Jeżeli jednak jedno z Państwa twierdzi, że środki pochodziły w większej części z jego majątku osobistego, spadku, darowizny, sprzedaży rzeczy osobistej albo z wpływów po dacie rozdzielności, trzeba to odrębnie udokumentować. Podstawą kwalifikowania składników majątku osobistego jest art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy potrzebny jest sądowy podział majątku?

Sądowy podział majątku nie zawsze jest konieczny. Jeżeli małżonkowie są zgodni, mogą rozliczyć środki pieniężne umownie. Przy samych pieniądzach przepisy nie wymagają szczególnej formy, ale dla celów dowodowych warto sporządzić pisemne porozumienie wskazujące, jaka kwota pochodzi z dawnego majątku wspólnego, jaka część przypada każdemu małżonkowi i czy dochodzi do rozliczenia tylko konkretnego składnika, czyli środków na rachunku.

Jeżeli w skład majątku wspólnego wchodzi nieruchomość, umowny podział obejmujący przeniesienie własności nieruchomości wymaga aktu notarialnego na podstawie art. 158 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny w związku z art. 1037 § 2 Kodeksu cywilnego stosowanym odpowiednio przez art. 46 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W opisanej sytuacji można więc przyjąć równe udziały w środkach zgromadzonych przed rozdzielnością, o ile nie ma dowodów na inną strukturę pochodzenia pieniędzy. Jednak samo techniczne przelanie pieniędzy z rachunku wspólnego na rachunek żony nie powinno być bezrefleksyjnie opisane jako darowizna w całości. Część odpowiadająca udziałowi żony w dawnym majątku wspólnym nie jest przysporzeniem kosztem majątku męża, lecz realizacją jej własnego prawa do części środków.

Kiedy przelew na rzecz żony będzie darowizną?

Na podstawie art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku. Darowizna wymaga więc przesunięcia majątkowego z majątku darczyńcy do majątku obdarowanego.

Oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego, ale umowa darowizny zawarta bez tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. Wynika to z art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego. W praktyce darowizna pieniędzy między małżonkami jest więc najczęściej skuteczna po wykonaniu przelewu, o ile z okoliczności wynika zgodna wola darczyńcy i obdarowanego.

W opisanym stanie faktycznym darowizną może być ta część pieniędzy, która po rozliczeniu należy do męża, a ma zostać przekazana żonie na zakup mieszkania do jej majątku osobistego. Nie będzie darowizną część odpowiadająca własnemu udziałowi żony w środkach pochodzących z dawnego majątku wspólnego.

Zgłoszenie darowizny między małżonkami do urzędu skarbowego

Małżonek należy do najbliższej rodziny objętej zwolnieniem podatkowym. Zgodnie z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka może być zwolnione z podatku, jeżeli zostaną spełnione warunki z tego przepisu.

Jeżeli darowizna pieniędzy między małżonkami przekracza kwotę wolną określoną dla I grupy podatkowej w art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, obdarowany powinien zgłosić nabycie na formularzu SD-Z2 właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy. Termin ten wynika z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Przy darowiźnie pieniędzy zwolnienie wymaga dodatkowo udokumentowania otrzymania środków dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, jego rachunek w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym. Wynika to z art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Obowiązek podatkowy przy darowiźnie powstaje co do zasady z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a przy darowiźnie bez aktu notarialnego z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia, co przewiduje art. 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy.

Zakup mieszkania do majątku osobistego żony

Umowa sprzedaży nieruchomości wymaga aktu notarialnego na podstawie art. 158 Kodeksu cywilnego. Jeżeli mieszkanie ma wejść wyłącznie do majątku osobistego żony, w akcie notarialnym nabywcą powinna być żona. Przy istniejącej rozdzielności majątkowej notariusz zwykle odnotowuje stan cywilny i ustrój majątkowy oraz podstawę nabycia.

Warto zadbać, aby przed podpisaniem aktu istniały jasne dokumenty potwierdzające źródła finansowania: porozumienie dotyczące środków z dawnego majątku wspólnego, potwierdzenie przelewu darowizny od męża oraz ewentualne zgłoszenie SD-Z2. Jeżeli środki mają pochodzić z darowizny, tytuł przelewu powinien wskazywać, że jest to darowizna na rzecz żony, a nie ogólny przelew techniczny.

Jeżeli małżonkowie chcieliby, aby mieszkanie należało do obojga mimo rozdzielności, mogą kupić je w udziałach, na przykład po 1/2 albo w innych proporcjach. Wtedy nie powstaje majątek wspólny małżeński, lecz zwykła współwłasność ułamkowa według art. 195 Kodeksu cywilnego. Jeżeli natomiast mieszkanie ma należeć tylko do jednego małżonka, drugi małżonek nie powinien występować w akcie jako kupujący.

Jak uporządkować działania krok po kroku?

Najbezpieczniejszy schemat działania wygląda następująco. Najpierw trzeba ustalić, jaka część pieniędzy na rachunku pochodzi z okresu wspólności majątkowej, jaka z okresu po ustanowieniu rozdzielności, a jaka ewentualnie z majątku osobistego jednego z małżonków. Następnie małżonkowie powinni pisemnie potwierdzić rozliczenie środków z dawnego majątku wspólnego. Dopiero kwota, która rzeczywiście należy do męża i ma zostać przekazana żonie, powinna być traktowana jako darowizna.

Po wykonaniu przelewu darowizny żona powinna zachować potwierdzenie przelewu i złożyć SD-Z2 w terminie 6 miesięcy, jeżeli wartość darowizn od męża powoduje obowiązek zgłoszenia. Następnie przy zakupie mieszkania należy przedstawić notariuszowi informację o rozdzielności majątkowej i wskazać, że żona nabywa lokal do majątku osobistego.

FAQ

Podsumowanie

Plan zakupu mieszkania przez żonę przy rozdzielności majątkowej może być prawidłowy, ale wymaga rozróżnienia trzech kategorii pieniędzy: środków należących do żony, środków należących do męża oraz środków z dawnego majątku wspólnego. Nie trzeba automatycznie traktować całej kwoty przekazywanej żonie jako darowizny. Darowizną jest tylko ta część, która pochodzi z majątku męża i ma bezpłatnie zasilić majątek żony.

Dla bezpieczeństwa warto sporządzić pisemne rozliczenie środków, wykonać darowiznę przelewem, prawidłowo zgłosić ją na SD-Z2 i zadbać o jednoznaczne zapisy w akcie notarialnym zakupu mieszkania.

Źródła

• Art. 31, art. 33, art. 43, art. 46, art. 47, art. 51 i art. 51¹ ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 158, art. 195, art. 888 § 1, art. 890 § 1 oraz art. 1037 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 51 i art. 51a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe.
• Art. 4a ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 4 oraz art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.