Studia dzienne a alimenty od rodziców

Czy pełnoletni student może żądać alimentów od rodziców?

Tak. Zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

Przepis ten nie uzależnia alimentów od wieku dziecka. Oznacza to, że ukończenie 18 lat samo w sobie nie kończy obowiązku alimentacyjnego. Decydujące jest to, czy pełnoletnie dziecko może realnie utrzymać się samodzielnie. Student studiów dziennych często ma ograniczone możliwości pracy w pełnym wymiarze, dlatego w wielu sprawach alimenty są nadal zasadne.

Nie oznacza to jednak automatycznego prawa do alimentów przez cały okres dowolnie długo trwającej nauki. Sąd sprawdza, czy nauka jest rzeczywista, celowa i prowadzona z należytą starannością, a także czy kierunek i tryb studiów uzasadniają brak pełnej samodzielności finansowej.

Studia dzienne a brak możliwości samodzielnego utrzymania

Jeżeli student uczy się w trybie dziennym, regularnie uczestniczy w zajęciach, zalicza semestry i nie ma realnej możliwości podjęcia pracy pozwalającej na pełne utrzymanie, może dochodzić alimentów od rodziców. Podstawą jest art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W praktyce sąd analizuje m.in. plan zajęć, wyniki w nauce, koszty utrzymania, koszty mieszkania, dojazdów, wyżywienia, leczenia, materiałów edukacyjnych oraz możliwości podjęcia pracy dorywczej. Sama deklaracja, że studia są dzienne, nie wystarcza. Trzeba wykazać konkretne potrzeby i brak pełnej samodzielności finansowej.

Jeżeli student może podjąć pracę sezonową lub częściową, nie zawsze pozbawia go to alimentów. Może jednak wpłynąć na ich wysokość, zwłaszcza gdy dochody są stałe i istotnie zmniejszają zakres potrzeb finansowanych przez rodziców.

Kiedy rodzice mogą odmówić alimentów pełnoletniemu dziecku?

Art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje dwa ważne wyjątki. Rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli:

• alimenty są połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem, albo
• pełnoletnie dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.

Wystarczy wystąpienie jednej z tych przesłanek. Jeżeli więc student pozornie studiuje, wielokrotnie powtarza rok bez usprawiedliwionych przyczyn, porzuca kolejne kierunki, nie zdaje egzaminów z powodu własnych zaniedbań albo odmawia jakiejkolwiek pracy mimo realnej możliwości jej podjęcia, rodzice mogą bronić się przed roszczeniem.

Rodzice mogą powołać się także na art. 144¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Przepis ten nie dotyczy obowiązku rodziców wobec małoletniego dziecka, ale może mieć znaczenie przy roszczeniach pełnoletniego studenta, np. w skrajnych sytuacjach rażąco nagannego zachowania wobec rodziców.

Od czego zależy wysokość alimentów dla studenta?

Zgodnie z art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od dwóch elementów: usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.

Usprawiedliwione potrzeby studenta to nie tylko minimum egzystencji. Mogą obejmować m.in. udział w kosztach mieszkania, wyżywienie, środki higieny, odzież, leczenie, telefon, Internet, dojazdy, bilety komunikacji, podręczniki, materiały dydaktyczne, opłaty uczelniane, sprzęt potrzebny do nauki oraz rozsądne koszty życia studenckiego.

Możliwości rodziców sąd ocenia szerzej niż tylko przez pryzmat aktualnej pensji. Liczą się możliwości zarobkowe i majątkowe, czyli to, ile rodzic mógłby zarabiać przy wykorzystaniu swoich kwalifikacji, doświadczenia, wieku, stanu zdrowia i sytuacji na rynku pracy. Jeżeli rodzice razem zarabiają ponad 6 tys. zł miesięcznie, nie przesądza to automatycznie o konkretnej kwocie alimentów, ale jest istotnym elementem oceny ich możliwości.

Czy rodzice mogą wyrzucić pełnoletniego studenta z domu?

Jeżeli student mieszka u rodziców, konflikt rodzinny nie daje rodzicom prawa do samowolnego usunięcia go z mieszkania siłą, wymiany zamków czy wyrzucenia rzeczy. Ocena sytuacji zależy jednak od tego, kto jest właścicielem lokalu, czy student ma jakikolwiek tytuł do zamieszkiwania oraz jak wygląda dotychczasowy sposób korzystania z mieszkania.

Jeżeli rodzice chcą, aby pełnoletnie dziecko opuściło lokal, co do zasady powinni korzystać z legalnych środków, a nie z samopomocy. W sprawie alimentacyjnej sąd może jednak brać pod uwagę, czy rodzice zapewniają dziecku mieszkanie i utrzymanie w naturze. Art. 135 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazuje, że wykonanie obowiązku alimentacyjnego może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o utrzymanie lub wychowanie uprawnionego, choć przy pełnoletnim studencie najczęściej chodzi o świadczenia pieniężne albo realne ponoszenie kosztów utrzymania.

Jak złożyć pozew o alimenty przeciwko rodzicom?

Pozew o alimenty składa się do sądu rejonowego, najczęściej do wydziału rodzinnego i nieletnich. Właściwość sądu rejonowego wynika z art. 16 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, ponieważ sprawy o alimenty nie należą do katalogu spraw zastrzeżonych dla sądu okręgowego w art. 17 Kodeksu postępowania cywilnego.

Powództwo można wytoczyć według miejsca zamieszkania pozwanego rodzica na podstawie art. 27 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego albo według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej do alimentów na podstawie art. 32 Kodeksu postępowania cywilnego. Student może więc zwykle wybrać sąd swojego miejsca zamieszkania.

Jeżeli student pozywa oboje rodziców, powinien przygotować pozew dla sądu oraz odpisy pozwu z załącznikami dla każdego z pozwanych. W typowej sprawie przeciwko matce i ojcu oznacza to jeden egzemplarz dla sądu i po jednym dla każdego rodzica.

Wartość przedmiotu sporu przy alimentach oblicza się według art. 22 Kodeksu postępowania cywilnego. Przy świadczeniach powtarzających się jest to suma świadczeń za jeden rok, a jeżeli alimenty mają trwać krócej niż rok — suma za cały okres. Przykładowo przy żądaniu 1200 zł miesięcznie wartość przedmiotu sporu wynosi 14 400 zł.

Student dochodzący alimentów nie ma obowiązku uiszczenia opłaty sądowej od pozwu. Wynika to z art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, zgodnie z którym nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strony dochodzące roszczeń alimentacyjnych.

Co powinno znaleźć się w pozwie?

W pozwie należy wskazać:

• sąd, do którego kierowany jest pozew,
• dane studenta jako powoda oraz dane rodziców jako pozwanych,
• żądaną kwotę alimentów miesięcznie od każdego rodzica albo łącznie z podziałem na rodziców,
• dzień, od którego alimenty mają być zasądzone, np. od dnia wniesienia pozwu,
• wniosek o zabezpieczenie alimentów na czas procesu, jeżeli student potrzebuje środków od razu,
• uzasadnienie potrzeb studenta i możliwości finansowych rodziców,
• wnioski dowodowe, np. dokumenty, zeznania świadków, przesłuchanie stron.

Wniosek o zabezpieczenie jest szczególnie praktyczny. Na podstawie art. 730 § 1, art. 730¹ § 1 oraz art. 753 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego sąd może zobowiązać rodzica do płacenia określonej kwoty już na czas trwania procesu, jeżeli roszczenie zostanie uprawdopodobnione. W sprawach alimentacyjnych ma to duże znaczenie, bo postępowanie może trwać kilka miesięcy.

Czy praca, stypendium albo staż wykluczają alimenty?

Nie zawsze. Dochody studenta trzeba uwzględnić, ale ich uzyskiwanie nie oznacza automatycznie końca alimentów. Jeżeli student zarabia dorywczo, pracuje tylko w wakacje albo otrzymuje stypendium, sąd oceni, czy te środki wystarczają na pełne samodzielne utrzymanie. Jeżeli nie wystarczają, alimenty mogą być nadal zasadne, choć ich wysokość może być niższa.

Inaczej może wyglądać sytuacja, gdy pełnoletnie dziecko ma stałe, wystarczające dochody, nie zalicza studiów albo wybiera naukę wyłącznie po to, aby przedłużyć obowiązek alimentacyjny. Wtedy rodzice mogą powoływać się na art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

FAQ

Czy alimenty kończą się automatycznie po ukończeniu 18 lat?

Nie. Art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wiąże obowiązek rodziców z brakiem samodzielności dziecka, a nie z samą pełnoletnością. Rodzic, który chce zakończyć alimenty zasądzone wyrokiem, powinien co do zasady wystąpić o uchylenie obowiązku alimentacyjnego.

Czy student dzienny musi udowodnić, że nie może pracować?

Powinien wykazać, że z powodu trybu studiów, planu zajęć, nauki i innych okoliczności nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie. Nie zawsze musi udowadniać całkowitą niemożność pracy, ale musi wyjaśnić, dlaczego ewentualna praca dorywcza nie pokryje jego usprawiedliwionych potrzeb.

Czy można żądać alimentów od obojga rodziców?

Tak. Oboje rodzice są zobowiązani do alimentacji dziecka na podstawie art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sąd może rozłożyć obowiązek między rodziców z uwzględnieniem ich możliwości zarobkowych i majątkowych oraz tego, czy któreś z nich faktycznie ponosi już część kosztów utrzymania dziecka.

Czy pozew o alimenty jest płatny?

Nie dla osoby dochodzącej alimentów. Zwolnienie z kosztów sądowych wynika z art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Od kiedy można żądać alimentów?

Najczęściej żąda się alimentów od dnia wniesienia pozwu albo od konkretnej wcześniejszej daty, jeżeli istnieją podstawy do wykazania niezaspokojonych potrzeb. Trzeba pamiętać o art. 137 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się z upływem trzech lat.

Czy słabe relacje z rodzicami mają znaczenie?

Sam konflikt rodzinny nie przekreśla prawa do alimentów. Może jednak mieć znaczenie dla oceny dowodów, sposobu wykonywania obowiązku alimentacyjnego i ewentualnego zarzutu z art. 144¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli żądanie alimentów byłoby w szczególnych okolicznościach sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Źródła

• Art. 133 § 1 i § 3, art. 135 § 1 i § 2, art. 137 § 1 oraz art. 144¹ ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 16 § 1, art. 17, art. 22, art. 27 § 1, art. 32, art. 730 § 1, art. 730¹ § 1 oraz art. 753 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.