Wniosek o zmianę imienia dziecka – kiedy jest możliwy?

Zmiana imienia dziecka – kiedy w ogóle jest dopuszczalna?

Zmianę imienia lub nazwiska reguluje ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska. Zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy zmiany można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy chodzi o zmianę imienia ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka, na imię używane albo na imię bezprawnie zmienione.

Jest to katalog otwarty. To znaczy, że ważny powód może wynikać także z innych okoliczności, ale musi być obiektywnie przekonujący. Samo stwierdzenie, że dane imię źle się kojarzy jednemu z rodziców, zwykle nie wystarcza.

W praktyce organ ocenia nie tylko odczucia rodzica, lecz także to, czy istnieje realny i rozsądny interes dziecka. W sprawie małoletniego punkt ciężkości powinien być położony właśnie na dobru dziecka, a nie na konflikcie między rodzicami.

Czy można po prostu usunąć drugie imię dziecka?

Co do zasady ustawa posługuje się pojęciem zmiany imienia. Zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska zmiana imienia oznacza zmianę na inne imię lub zmianę pisowni imienia. W praktyce spraw dotyczących dwóch imion chodzi więc nie tyle o techniczne „wykreślenie” jednego z nich z aktu urodzenia, ile o zmianę danych w trybie przewidzianym ustawą.

Jeżeli dziecko ma obecnie dwa imiona, a docelowo ma pozostać przy jednym, wniosek powinien być sformułowany w sposób odpowiadający konstrukcji ustawowej i jasno wskazywać, jak ma brzmieć imię lub imiona dziecka po zmianie.

To ważne, bo kierownik urzędu stanu cywilnego wydaje decyzję administracyjną co do konkretnej zmiany, a nie dokonuje swobodnej korekty wpisu wyłącznie dlatego, że rodzic chce usunąć jeden element danych osobowych.

Czy potrzebna jest zgoda drugiego rodzica?

Tak, jeżeli oboje rodzice mają pełnię władzy rodzicielskiej, zmiana imienia dziecka jest co do zasady istotną sprawą dziecka. Zgodnie z art. 97 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie, a w razie braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Dodatkowo art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska stanowi, że zmiana imienia lub nazwiska małoletniego dziecka wymaga zgody obojga rodziców, chyba że jedno z nich nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, nie żyje albo nie przysługuje mu władza rodzicielska.

Z kolei art. 8 ust. 4 tej ustawy przewiduje, że zgodę drugiego rodzica wyraża się osobiście przed organem właściwym do przyjęcia wniosku albo w formie pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym. Osoba przebywająca za granicą może złożyć taką zgodę za pośrednictwem konsula.

Jeżeli więc ojciec dziecka ma władzę rodzicielską i jego miejsce pobytu jest znane, sprawy nie da się skutecznie przeprowadzić bez jego udziału albo bez zastępującego jego zgodę rozstrzygnięcia sądu.

Brak zgody rodziców – co wtedy?

Jeżeli nie ma porozumienia między rodzicami, najpierw trzeba rozwiązać spór co do istotnej sprawy dziecka przed sądem opiekuńczym. Podstawą jest art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Dopiero takie orzeczenie może zastąpić brak zgody drugiego rodzica w dalszej procedurze administracyjnej.

W praktyce oznacza to dwa etapy:

1. postępowanie przed sądem rejonowym, wydziałem rodzinnym i nieletnich, o rozstrzygnięcie w istotnej sprawie dziecka,
2. następnie złożenie wniosku o zmianę imienia dziecka do kierownika USC.

Wniosek do sądu powinien opisywać konkretną propozycję zmiany oraz wskazywać, dlaczego obecne brzmienie imienia lub zestawu imion jest problematyczne z punktu widzenia dobra dziecka. Sam konflikt z byłym partnerem nie jest wystarczającą podstawą.

Jeśli interesuje Cię pokrewna problematyka danych dziecka po rozstaniu rodziców, zobacz również: zmiana nazwiska dziecka.

Czy można załatwić sprawę bez informowania ojca dziecka?

Co do zasady – nie, jeżeli ojciec ma władzę rodzicielską i znane jest jego miejsce pobytu. Zarówno postępowanie sądowe, jak i administracyjne musi respektować jego prawa procesowe. Oznacza to, że powinien zostać zawiadomiony i mieć możliwość zajęcia stanowiska.

Inaczej może być tylko wtedy, gdy zachodzą szczególne okoliczności, np. miejsce pobytu rodzica jest nieznane. Wówczas sąd może podjąć działania przewidziane przez przepisy proceduralne, w tym ustanowić kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, jeżeli spełnione są warunki ustawowe. Nie jest to jednak sposób na „ominięcie” drugiego rodzica, lecz rozwiązanie stosowane wtedy, gdy rzeczywiście nie można mu doręczyć pism.

Jeżeli ojciec został pozbawiony władzy rodzicielskiej, sytuacja może wyglądać inaczej, bo wtedy nie obowiązuje wymóg jego zgody wynikający z art. 8 ust. 2 ustawy o zmianie imienia i nazwiska. W sprawach pokrewnych warto porównać również temat: zmiana nazwiska dziecka.

Jak złożyć wniosek o zmianę imienia dziecka?

Zgodnie z art. 9 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska zmiana następuje na pisemny wniosek, a w przypadku małoletniego dziecka wniosek składa jego przedstawiciel ustawowy.

Organem właściwym jest kierownik urzędu stanu cywilnego. Obecnie wniosek można złożyć do wybranego kierownika USC, a decyzja jest wydawana w trybie administracyjnym na podstawie przepisów ustawy o zmianie imienia i nazwiska oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.

W praktyce do wniosku warto dołączyć:

• odpis aktu urodzenia dziecka, jeśli urząd nie może go samodzielnie pozyskać z rejestru,
• zgodę drugiego rodzica albo prawomocne orzeczenie sądu zastępujące tę zgodę,
• uzasadnienie wskazujące ważny powód zmiany,
• inne dokumenty potwierdzające okoliczności podane we wniosku.

Jeżeli dziecko ukończyło 13 lat, potrzebna jest również jego zgoda. Wynika to z art. 8 ust. 3 ustawy o zmianie imienia i nazwiska.

Jakie argumenty mogą zwiększyć szanse na zmianę imienia?

Największe znaczenie ma wykazanie, że zmiana służy dobru dziecka i ma obiektywne uzasadnienie. Przykładowo istotne mogą być sytuacje, gdy:

• imię jest faktycznie nieużywane, a dziecko od dawna funkcjonuje pod innym imieniem,
• drugie imię zostało nadane wbrew wcześniejszym wspólnym ustaleniom rodziców, co znajduje potwierdzenie w wiadomościach, zeznaniach lub innych dowodach,
• zestaw imion wywołuje realne problemy praktyczne albo społeczne,
• istnieje utrwalona identyfikacja dziecka tylko z jednym imieniem.

Nie ma natomiast gwarancji sukcesu, jeżeli jedynym argumentem jest to, że imię źle kojarzy się jednemu z rodziców po rozpadzie związku.

W orzecznictwie sądów administracyjnych konsekwentnie podkreśla się, że „ważne powody” nie mogą wynikać wyłącznie z subiektywnego przekonania wnioskodawcy. Takie podejście pojawiało się od lat w judykaturze i pozostaje aktualne także dziś.

Opłata i decyzja USC

Zmiana imienia w trybie ustawy o zmianie imienia i nazwiska podlega opłacie skarbowej. Wysokość opłaty wynika z części I ust. 53 załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej i obecnie wynosi 37 zł za decyzję w sprawie zmiany imienia lub nazwiska.

Jeżeli kierownik USC odmówi zmiany, wydaje decyzję administracyjną. Od takiej decyzji przysługuje odwołanie na zasadach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego, a następnie możliwa jest kontrola sądowoadministracyjna.

Tabela: kiedy potrzebna jest zgoda drugiego rodzica?

FAQ

Czy urząd stanu cywilnego sam zdecyduje mimo sprzeciwu ojca?

Nie, jeśli ojciec ma władzę rodzicielską i sprzeciwia się zmianie, najpierw trzeba uzyskać rozstrzygnięcie sądu opiekuńczego na podstawie art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy można zmienić imię dziecka bez ważnego powodu?

Nie. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska zmiana jest dopuszczalna wyłącznie z ważnych powodów.

Czy dziecko musi wyrazić zgodę na zmianę?

Tak, jeżeli ukończyło 13 lat. Wynika to z art. 8 ust. 3 ustawy o zmianie imienia i nazwiska.

Czy pozbawienie ojca władzy rodzicielskiej zmienia sytuację?

Tak. Jeżeli drugiemu rodzicowi nie przysługuje władza rodzicielska, jego zgoda nie jest wymagana na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy o zmianie imienia i nazwiska.

Czy temat nazwiska dziecka podlega podobnym zasadom?

Tak, w praktyce podobnie istotna jest zgoda rodziców i dobro dziecka. W pokrewnych sprawach bywa też analizowane żądanie zmiany nazwiska żony, choć dotyczy ono innego stanu faktycznego.

Źródła

• art. 3 pkt 1, art. 4 ust. 1, art. 8 ust. 2-4, art. 9 ust. 1-2 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska
• art. 97 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego
• część I ust. 53 załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej
• orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące wykładni pojęcia „ważne powody” przy zmianie imienia i nazwiska