Odwołanie od zasądzonych alimentów – terminy, koszty i argumenty

Czy warto składać odwołanie od zasądzonych alimentów?

Odwołanie od zasądzonych alimentów, czyli apelacja, ma sens wtedy, gdy w wyroku sądu pierwszej instancji można wskazać konkretny błąd: błędne ustalenie kosztów utrzymania dzieci, pominięcie dochodów albo majątku drugiego rodzica, nieuwzględnienie realnych możliwości zarobkowych zobowiązanego, błędną ocenę dowodów albo niewłaściwe zastosowanie przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Nie wystarczy samo przekonanie, że alimenty są zbyt wysokie. W apelacji trzeba pokazać, dlaczego sąd powinien był ustalić inną kwotę. Jeżeli sąd podwyższył alimenty z 800 zł do 1200 zł miesięcznie, a zobowiązany zarabia 2500 zł, istotne będzie zestawienie tej kwoty z jego koniecznymi kosztami utrzymania, zadłużeniem, stanem zdrowia, realnymi dochodami oraz z sytuacją majątkową drugiego rodzica.

Warto też ustalić, czy sąd prawidłowo ocenił osobiste starania ojca o wychowanie dzieci. Jeżeli ojciec regularnie zajmuje się dziećmi, finansuje wyjazdy, zajęcia, ubrania, sprzęt szkolny albo leczenie, nie oznacza to automatycznie, że powinien płacić wyższe alimenty. Może natomiast świadczyć o realnym udziale w wykonywaniu obowiązku alimentacyjnego.

Terminy w sprawie apelacji od alimentów

Pierwszym krokiem po ogłoszeniu wyroku jest złożenie wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem. Co do zasady trzeba to zrobić w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia wyroku. Jeżeli wyrok doręcza się z urzędu, termin liczy się od dnia doręczenia wyroku. We wniosku należy wskazać, czy uzasadnienie ma dotyczyć całości wyroku, czy tylko części, np. punktu dotyczącego alimentów.

Po doręczeniu wyroku z uzasadnieniem apelację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok. Zasadniczy termin wynosi 2 tygodnie. Jeżeli termin na sporządzenie pisemnego uzasadnienia został przedłużony, termin na wniesienie apelacji może wynosić 3 tygodnie, a sąd powinien zawiadomić o tym przy doręczeniu wyroku z uzasadnieniem.

W praktyce nie warto czekać do ostatniego dnia. Apelacja powinna precyzyjnie określać, czy wyrok jest zaskarżany w całości, czy tylko w części, np. ponad kwotę 900 zł miesięcznie. Od tego zależy również wartość przedmiotu zaskarżenia i opłata sądowa.

Co sąd bierze pod uwagę przy alimentach?

Podstawowe znaczenie mają art. 133 i art. 135 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rodzice mają obowiązek alimentacyjny wobec dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, a zakres alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.

Możliwości zarobkowe nie zawsze oznaczają wyłącznie faktycznie uzyskiwaną pensję. Sąd może badać, ile dana osoba mogłaby zarabiać przy wykorzystaniu swoich kwalifikacji, doświadczenia, stanu zdrowia i lokalnego rynku pracy. Z drugiej strony sąd nie powinien pomijać koniecznych kosztów życia zobowiązanego, zwłaszcza gdy alimenty pochłaniają bardzo dużą część jego dochodu. W takich sprawach przydatne może być również omówienie zagadnienia, jak sądy oceniają alimenty od osoby o niskich dochodach.

Drugi rodzic także ma obowiązek przyczyniania się do utrzymania dzieci. Jeżeli matka deklaruje bardzo niskie zarobki, ale posiada majątek, samochód, mieszkanie albo ponosi wydatki nieadekwatne do deklarowanych dochodów, warto to wykazać w apelacji i wnioskach dowodowych. Nie chodzi o ocenę stylu życia drugiego rodzica, lecz o ustalenie jego realnych możliwości majątkowych i zarobkowych.

Zmiana stosunków i podwyższenie alimentów

Podwyższenie albo obniżenie alimentów jest możliwe w razie zmiany stosunków. Wynika to z art. 138 K.r.o.:

„Art. 138. W razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego”.

Zmiana stosunków może polegać między innymi na wzroście kosztów utrzymania dziecka, rozpoczęciu nauki, chorobie, konieczności leczenia, zmianie sytuacji zarobkowej rodziców, utracie pracy, zwiększeniu kosztów mieszkaniowych albo pojawieniu się nowych obowiązków rodzinnych. Nie ma jednak automatycznej zasady, że po 2 czy 3 latach alimenty zawsze muszą zostać podwyższone. Sąd powinien ocenić konkretne dowody.

Zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 26 czerwca 1997 r. (I CZ 71/97, LexPolonica, nr 394324): „Po prawomocnym zasądzeniu alimentów od rodzica na rzecz dziecka nowa sprawa o alimenty między nimi z powództwa dziecka może być tylko sprawą dotyczącą wysokości alimentów”.

Jak stwierdzono w postanowieniu Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 19 lipca 1974 r. (II CO 9/74, LexPolonica, nr 316369), powództwo o zmianę przewidziane w art. 138 K.r.o. wchodzi w grę w razie zmiany stosunków. Przez pojęcie „stosunków” należy rozumieć okoliczności istotne z punktu widzenia ustawowych przesłanek obowiązku alimentacyjnego i jego zakresu, w szczególności art. 133 i art. 135 K.r.o.

Jakie argumenty podnieść w apelacji od alimentów?

W opisanej sytuacji główne argumenty powinny dotyczyć nie samego niezadowolenia z wyroku, lecz błędów w ustaleniach sądu. Najczęściej można rozważyć następujące zarzuty:

1. Kwota alimentów jest nadmierna w stosunku do możliwości zobowiązanego. Jeżeli alimenty w wysokości 1200 zł pochłaniają prawie połowę dochodu netto, trzeba wykazać, jakie koszty utrzymania pozostają po stronie zobowiązanego i czy nowa kwota nie prowadzi do niemożności zaspokojenia jego podstawowych potrzeb. W podobnych sprawach znaczenie ma także obniżenie alimentów ze względu na sytuację majątkową.
2. Potrzeby dzieci nie zostały wystarczająco udowodnione. Sąd powinien opierać się na realnych kosztach: wyżywieniu, mieszkaniu, edukacji, leczeniu, ubraniach, zajęciach dodatkowych i wypoczynku. Jeżeli koszty są ogólne, zawyżone albo nieudokumentowane, warto wskazać konkretne pozycje i zażądać ich weryfikacji. Dodatkowym punktem odniesienia są zawyżone koszty utrzymania dziecka.
3. Sąd pominął udział drugiego rodzica. Alimenty nie powinny w praktyce przerzucać całego ciężaru utrzymania dzieci na jednego rodzica, chyba że uzasadniają to konkretne okoliczności, np. brak możliwości zarobkowych drugiego rodzica albo bardzo szeroki zakres osobistej opieki.
4. Sąd nie uwzględnił osobistego wkładu w wychowanie dzieci. Jeżeli ojciec regularnie sprawuje opiekę, organizuje zajęcia, wyjazdy i ponosi dodatkowe wydatki, należy opisać to konkretnie i poprzeć dowodami.
5. Sąd przyjął niewiarygodne dane o dochodach lub kosztach drugiego rodzica. Jeżeli deklarowane zarobki matki są niskie, a poziom życia wskazuje na wyższe możliwości majątkowe, można wnosić o przeprowadzenie dowodów z dokumentów, historii rachunków, umów, PIT, zaświadczeń albo przesłuchania stron.

Dowody przy odwołaniu od alimentów

Do apelacji warto przygotować dokumenty pokazujące zarówno potrzeby dzieci, jak i możliwości rodziców. Mogą to być zaświadczenia o zarobkach, PIT, umowy, potwierdzenia przelewów, rachunki za mieszkanie, leki, szkołę, zajęcia dodatkowe, koszty dojazdów, wydatki na dzieci oraz dokumenty potwierdzające osobistą opiekę.

Trzeba jednak pamiętać o art. 381 K.p.c. Sąd drugiej instancji może pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli strona mogła powołać je już przed sądem pierwszej instancji, chyba że potrzeba ich powołania wynikła później. Dlatego w apelacji należy wyjaśnić, dlaczego dany dowód nie został przedstawiony wcześniej albo dlaczego stał się potrzebny dopiero po zapoznaniu się z uzasadnieniem wyroku.

Koszty apelacji od alimentów

Opłata od wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem wynosi obecnie 100 zł. Jeżeli strona później wnosi apelację, opłatę uiszczoną od wniosku o uzasadnienie zalicza się na poczet opłaty od apelacji, a ewentualna nadwyżka nie podlega zwrotowi.

Opłata od apelacji zależy od wartości przedmiotu zaskarżenia. Przy świadczeniach powtarzających się, takich jak alimenty, wartość oblicza się zwykle za jeden rok. Jeżeli zobowiązany nie kwestionuje całej kwoty 1200 zł, lecz tylko nadwyżkę ponad 900 zł, wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 300 zł x 12 miesięcy, czyli 3600 zł.

Nie zawsze będzie to po prostu 5% rocznych alimentów. Aktualnie przy wartości przedmiotu sporu lub zaskarżenia do 20 000 zł ustawa przewiduje opłaty stałe w progach, a dopiero powyżej 20 000 zł pobiera się opłatę stosunkową 5%, nie więcej niż 100 000 zł. W przykładzie, przy wartości zaskarżenia 3600 zł, należy sprawdzić próg opłaty właściwy dla tej wartości.

Osoba, której nie stać na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, może złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych wraz z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Sam fakt płacenia alimentów nie oznacza automatycznie zwolnienia z opłat.

Czy apelacja wstrzymuje płacenie podwyższonych alimentów?

Co do zasady apelacja nie wstrzymuje automatycznie wykonalności wyroku. W sprawach o alimenty ma to szczególne znaczenie, ponieważ sąd z urzędu nadaje wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności w zakresie rat alimentacyjnych wskazanym w art. 333 K.p.c. W praktyce może to oznaczać konieczność płacenia podwyższonej kwoty mimo wniesienia apelacji.

Jeżeli sąd drugiej instancji zmieni wyrok i obniży alimenty, dalsze rozliczenia zależą od treści rozstrzygnięcia i od tego, jakie kwoty zostały faktycznie zapłacone. Warto unikać samowolnego płacenia niższej kwoty, bo może to prowadzić do zaległości alimentacyjnych i egzekucji komorniczej.

FAQ

Źródła

• Kodeks rodzinny i opiekuńczy – art. 133, art. 135 i art. 138.
• Kodeks postępowania cywilnego – art. 22, art. 328, art. 333, art. 369 i art. 381.
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych – art. 13, art. 25b i art. 96.
• Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1997 r., I CZ 71/97.
• Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 lipca 1974 r., II CO 9/74.