Nowa praca na zwolnieniu lekarskim a kontrola ZUS

Czy podpisanie umowy o pracę na zwolnieniu lekarskim oznacza wykonywanie pracy?

Nie w każdym przypadku. Trzeba odróżnić czynność formalną, jak podpisanie umowy o pracę, od faktycznego wykonywania obowiązków pracowniczych. Dla ZUS istotne będzie przede wszystkim to, czy w okresie orzeczonej niezdolności do pracy dana osoba wykonywała czynności zarobkowe albo podejmowała aktywność sprzeczną z celem zwolnienia.

Jeżeli umowa została podpisana w czasie zwolnienia, ale termin rozpoczęcia pracy przypada po zakończeniu L4, a pracownik nie wykonywał żadnych obowiązków, nie odbywał szkolenia, nie pracował zdalnie, nie dyżurował i nie otrzymał wynagrodzenia za okres zwolnienia, samo podpisanie dokumentu nie powinno automatycznie przesądzać o utracie prawa do zasiłku.

Inaczej będzie, gdy podpisanie umowy było tylko początkiem rzeczywistej aktywności zawodowej. Jeżeli osoba na L4 zaczyna wdrożenie, wykonuje zadania, kontaktuje się z klientami, bierze udział w odpłatnym szkoleniu, korzysta z firmowych systemów albo podejmuje czynności, które mają charakter zarobkowy, ZUS może zakwestionować prawo do świadczenia.

Praca zarobkowa na L4 po zmianach od 13 kwietnia 2026 r.

Aktualnie art. 17 ustawy zasiłkowej stanowi, że ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy, jeżeli w okresie orzeczonej niezdolności do pracy wykonuje pracę zarobkową albo podejmuje aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia.

Po zmianach obowiązujących od 13 kwietnia 2026 r. pracą zarobkową jest każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od podstawy prawnej jej wykonania. Może to być więc nie tylko praca na etacie, lecz także zlecenie, dzieło, działalność gospodarcza, płatna współpraca albo inne czynności wykonywane za wynagrodzeniem.

Ustawa przewiduje jednak ważne zastrzeżenie: za pracę zarobkową nie uznaje się czynności incydentalnych, jeżeli ich podjęcia w czasie zwolnienia wymagają istotne okoliczności. Istotną okolicznością nie jest jednak polecenie pracodawcy. Oznacza to, że pracodawca nie może usprawiedliwiać pracy osoby chorej tym, że wydał jej polecenie wykonania zadania.

Aktywność niezgodna z celem zwolnienia to działania, które utrudniają albo wydłużają leczenie lub rekonwalescencję. Nie chodzi o zwykłe czynności życia codziennego, takie jak wizyta u lekarza, wykupienie leków czy podstawowe zakupy, ale o zachowania, które realnie kolidują z powrotem do zdrowia.

Zasiłek chorobowy po ustaniu zatrudnienia a nowa praca

W sprawach po ustaniu zatrudnienia trzeba uwzględnić nie tylko art. 17 ustawy zasiłkowej, lecz także art. 13 tej ustawy. Zasiłek chorobowy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego nie przysługuje m.in. wtedy, gdy osoba niezdolna do pracy kontynuuje działalność zarobkową albo podjęła działalność zarobkową stanowiącą tytuł do ubezpieczenia chorobowego lub zapewniającą prawo do świadczeń za okres choroby.

Oznacza to, że rozpoczęcie nowego zatrudnienia w czasie dalszej niezdolności do pracy może mieć wpływ na prawo do zasiłku wypłacanego po poprzednim zatrudnieniu. Jeżeli nowe zatrudnienie faktycznie rozpoczyna się dopiero po zakończeniu L4 i po odzyskaniu zdolności do pracy, sytuacja jest zasadniczo bezpieczniejsza. Jeżeli jednak nowy tytuł do ubezpieczenia powstaje w okresie choroby, sprawę trzeba ocenić indywidualnie.

W aktualnym stanie prawnym ważny jest także limit czasowy. Za okres niezdolności do pracy przypadający po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego zasiłek chorobowy przysługuje co do zasady nie dłużej niż 91 dni. Limit ten nie dotyczy m.in. niezdolności do pracy w czasie ciąży, gruźlicy oraz szczególnych przypadków dotyczących kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów.

Badania wstępne, szkolenie i formalności przed rozpoczęciem pracy

Badania wstępne przed zatrudnieniem nie są jeszcze typowym wykonywaniem pracy, ale nie zawsze są neutralne z punktu widzenia kontroli ZUS. Jeżeli przypadają w okresie L4, organ może badać, czy taka aktywność była zgodna z celem zwolnienia i zaleceniami lekarskimi. Przy zwolnieniu z adnotacją, że chory powinien leżeć, ryzyko jest większe niż przy zwolnieniu, które pozwala chodzić, ale sama adnotacja nie przesądza automatycznie sprawy.

Szkolenia, wdrożenie, spotkania organizacyjne, odbieranie sprzętu, praca próbna czy wykonywanie zadań przed formalną datą rozpoczęcia zatrudnienia mogą być ocenione surowiej. Im bardziej dana czynność przypomina realne wejście w obowiązki pracownicze, tym większe ryzyko zakwestionowania zasiłku.

Kontrola ZUS w czasie zwolnienia lekarskiego

ZUS może kontrolować zarówno prawidłowość orzekania o czasowej niezdolności do pracy, jak i sposób wykorzystywania zwolnienia. Kontrola może dotyczyć osoby ubezpieczonej oraz osoby pobierającej zasiłek po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego.

W ramach kontroli ZUS może badać dokumentację, wezwać do wyjaśnień, skierować na badanie do lekarza orzecznika lub sprawdzić, czy osoba na zwolnieniu nie wykonuje czynności sprzecznych z celem L4. Po zmianach z 2026 r. przepisy wyraźnie przewidują także zasady kontroli wykorzystywania zwolnień, protokół kontroli i możliwość zgłaszania zastrzeżeń do ustaleń.

Jeżeli ZUS uzna, że doszło do naruszenia art. 17 ustawy zasiłkowej, może wydać decyzję o utracie prawa do zasiłku za cały okres danego zwolnienia. Jeżeli świadczenie zostało już wypłacone, ZUS może żądać jego zwrotu. Od decyzji przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.

Czego nie należy robić przy nowej pracy i kontroli ZUS?

Najgorszym rozwiązaniem jest tworzenie dokumentów, które nie odzwierciedlają rzeczywistości. Nie należy antydatować umowy, przerabiać jej tylko po to, aby ukryć datę podpisania, ani prosić lekarza o korektę zwolnienia, jeżeli dokumentacja medyczna nie zawiera rzeczywistego błędu.

Bezpieczniejsze jest zachowanie pełnej spójności dokumentów i przygotowanie wyjaśnień pokazujących fakty: kiedy zawarto umowę, od kiedy miała być wykonywana praca, czy wypłacono wynagrodzenie, czy były szkolenia, logowania, wiadomości służbowe, badania, spotkania albo inne czynności związane z zatrudnieniem.

Jeżeli stan zdrowia nadal nie pozwala na pracę w dniu planowanego rozpoczęcia zatrudnienia, należy skontaktować się z lekarzem i nowym pracodawcą. Rozpoczęcie pracy mimo aktualnej niezdolności do pracy może narazić pracownika na utratę świadczenia i dodatkowy spór z ZUS.

Jak postąpić praktycznie?

1. Sprawdź daty - datę końca L4, datę podpisania umowy, datę rozpoczęcia pracy i datę badań wstępnych.
2. Ustal, czy w czasie L4 wykonano jakiekolwiek czynności dla pracodawcy - nie tylko pracę na stanowisku, ale też szkolenia, wdrożenie, raporty, dyżury, logowania i służbowe wiadomości.
3. Zabezpiecz dokumenty - umowę, skierowanie na badania, korespondencję z pracodawcą, potwierdzenie daty rozpoczęcia pracy i listę płac.
4. Nie koryguj zwolnienia bez podstaw medycznych - korekta powinna wynikać z rzeczywistego błędu lub zmiany oceny stanu zdrowia, a nie z obawy przed ZUS.
5. W razie decyzji odmownej przygotuj odwołanie - trzeba odnieść się do konkretnych ustaleń ZUS i wykazać, że nie doszło do pracy zarobkowej ani aktywności sprzecznej z celem L4.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, w szczególności art. 7, art. 8, art. 13, art. 17, art. 59 i art. 68 - tekst aktu w ELI.
• Ustawa z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2026 r. poz. 26 - zmiany dotyczące art. 17 ustawy zasiłkowej obowiązujące od 13 kwietnia 2026 r.
• Informacja ZUS: „Zmiany w kontroli i wykorzystywaniu zwolnień od pracy od 13 kwietnia 2026 r.” - zus.pl.
• Informacja ZUS: „Prawo do zasiłku chorobowego i okres przysługiwania” - zus.pl.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 lipca 2001 r., II UKN 494/00 - dotyczący wykonywania pracy zarobkowej w okresie pobierania zasiłku chorobowego.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2018 r., I UK 42/17 - dotyczący wyjątkowej, incydentalnej aktywności zawodowej w okresie zwolnienia lekarskiego.