Producent mebli a GPSR, co naprawdę podlega ocenie bezpieczeństwa?

GPSR – co naprawdę oznacza „bezpieczny produkt”?

Zgodnie z art. 5 ust. 1 dyrektywy 2023/988 (GPSR), produkty udostępniane na rynku muszą być bezpieczne, to znaczy nie stwarzają żadnego zagrożenia lub jedynie minimalne zagrożenia związane z ich użytkowaniem oraz są zgodne z wysokim poziomem ochrony zdrowia i bezpieczeństwa osób.

Zgodnie z art. 6:

1. Podczas oceny, czy produkt jest produktem bezpiecznym, uwzględnia się w szczególności następujące aspekty:
a) właściwości produktu, w tym jego projekt, właściwości techniczne, skład, opakowanie, instrukcję montażu oraz, w stosownych przypadkach, instrukcję dotyczącą instalacji, używania i konserwacji;
b) oddziaływanie na inne produkty, w przypadku gdy można racjonalnie przewidzieć, że będzie on używany wraz z innymi produktami, w tym wzajemne połączenie tych produktów;
c) oddziaływanie, jakie inne produkty mogą mieć na produkt poddawany ocenie, w przypadku gdy można racjonalnie przewidzieć, że inne produkty będą używane wraz z tym produktem, w tym oddziaływanie przedmiotów niezintegrowanych, które mają determinować, zmieniać lub uzupełniać sposób działania produktu poddawanego ocenie, co musi zostać uwzględnione przy ocenie bezpieczeństwa produktu poddawanego ocenie;
d) sposób prezentacji produktu, oznakowania na produkcie, w tym oznakowania informujące, czy produkt jest odpowiedni dla dzieci w określonym wieku, ostrzeżenia i instrukcje jego bezpiecznego używania i utylizacji, a także inne wskazówki lub informacje na temat produktu;
e) kategorie konsumentów używających produktu, w szczególności poprzez ocenę ryzyka dla konsumentów podatnych na zagrożenia, takich jak dzieci, osoby starsze i osoby z niepełnosprawnościami, a także wpływ różnic wynikających z płci na zdrowie i bezpieczeństwo;
f) wygląd produktu, jeżeli mógłby on skłonić konsumentów do używania produktu w sposób inny niż ten, dla którego został on zaprojektowany, a w szczególności w przypadku, gdy:
(i) produkt, który nie jest żywnością, przypomina ją, i można by go z nią pomylić ze względu na kształt, zapach, kolor, wygląd, opakowanie, oznakowanie, objętość, wielkość lub inne właściwości, w związku z czym istnieje możliwość wzięcia go do ust, ssania lub połknięcia przez konsumentów, zwłaszcza przez dzieci;
(ii) produkt, choć nie został zaprojektowany ani nie jest przeznaczony do użytku przez dzieci, mógłby być używany przez dzieci lub przypomina przedmiot powszechnie uznawany za atrakcyjny dla dzieci lub przeznaczony do użytku przez dzieci ze względu na sposób jego zaprojektowania, opakowanie lub właściwości;
g) gdy wymaga tego charakter produktu – odpowiednie właściwości cyberbezpieczeństwa niezbędne do ochrony produktu przed wpływami zewnętrznymi, w tym działających w złej wierze osób trzecich, w przypadku gdy taki wpływ mógłby oddziaływać na bezpieczeństwo produktu, w tym możliwość utraty połączenia;
h) gdy wymaga tego charakter produktu – ewoluujące, uczące się i predykcyjne funkcje produktu.

2. Wykonalność osiągnięcia wyższego poziomu bezpieczeństwa lub dostępność innych produktów o niższym stopniu ryzyka nie może stanowić podstaw do uznania danego produktu za produkt niebezpieczny.

Normy nie są obowiązkowe… ale potrafią ratować producentów

Dyrektywa GPSR nie nakłada obowiązku stosowania norm zharmonizowanych. Można wykazać spełnienie wymogu bezpieczeństwa także innymi środkami. Jednakże:

• zastosowanie normy daje domniemanie zgodności z wymogami bezpieczeństwa;
• brak zastosowania normy nie jest automatycznie naruszeniem prawa, ale oznacza, że producent musi samodzielnie wykazać, że jego produkt jest równie bezpieczny, co produkt zgodny z normą.

Wszak art. 7 stanowi, iż:

1. Do celów niniejszego rozporządzenia produkt uznaje się za zgodny z ogólnym wymaganiem bezpieczeństwa określonym w art. 5 niniejszego rozporządzenia w następujących przypadkach:

a) produkt jest zgodny z odpowiednimi normami europejskimi lub ich częściami, do których odniesienia opublikowano w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej zgodnie z art. 10 ust. 7 rozporządzenia (UE) nr 1025/2012, w zakresie ryzyk i kategorii ryzyk objętych tymi normami; lub
b) w przypadku braku odpowiednich norm europejskich, o których mowa w lit. a) niniejszego ustępu, produkt spełnia wymagania krajowe w odniesieniu do ryzyk i kategorii ryzyka objętych wymaganiami w zakresie zdrowia i bezpieczeństwa określonymi w prawie krajowym państwa członkowskiego, w którym produkt jest udostępniany na rynku, pod warunkiem że prawo to jest zgodne z prawem Unii.

2. Komisja przyjmuje akty wykonawcze określające szczegółowe wymagania bezpieczeństwa, które mają być objęte normami europejskimi, aby produkty zgodne z tymi normami europejskimi spełniały ogólne wymaganie bezpieczeństwa określone w art. 5. Te akty wykonawcze przyjmuje się zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 46 ust. 3.

3. Domniemanie zgodności z ogólnym wymaganiem bezpieczeństwa określonym w ust. 1 nie uniemożliwia jednak organom nadzoru rynku podejmowania jakichkolwiek odpowiednich środków na podstawie niniejszego rozporządzenia w przypadku gdy istnieją dowody na to, że pomimo takiego domniemania produkt jest niebezpieczny.

Jakie normy dotyczą luster w meblach? Przegląd najważniejszych

Dla luster stosowanych w meblach istnieją m.in. następujące normy:

• PN-EN 14749:2016 – meble do przechowywania i meble kuchenne – wymagania bezpieczeństwa i metody badań,
• PN-EN 1036-1:2008 – szkło w budownictwie – lustra z powłoką srebrną – część 1: wymagania,
• PN-EN 12150-1:2015-03 – szkło hartowane termicznie bezpieczne.

W szczególności szkło hartowane lub laminowane jest zalecane w sytuacjach, gdy lustro mogłoby ulec rozbiciu w warunkach przewidywanego (choć niekoniecznie normalnego) użytkowania.

Lustro a analiza ryzyka: co musi ocenić producent?

Zgodnie z art. 9 GPSR producent ma obowiązek przeprowadzić analizę ryzyka. Lustro w szafie przesuwnej co do zasady nie stwarza zagrożenia w normalnym użytkowaniu (brak ostrych krawędzi, bezpieczny montaż), a ryzyko powstaje dopiero w przypadku rozbicia (ostre fragmenty, ryzyko skaleczenia). Nie jestem technologiem, dlatego ocena ta w praktyce powinna zostać wykonana przez konstruktora/technologa.

Należy zatem:

• ująć powyższe zagrożenie w dokumentacji technicznej,
• wykazać, że ryzyko jest zminimalizowane, np. poprzez:
  – właściwe mocowanie,
  – oznakowania ostrzegawcze,
  – wskazanie w instrukcji montażu konieczności ostrożnego obchodzenia się z lustrem i zakazu stosowania uszkodzonego elementu,
  – opcjonalnie zastosowanie folii lub innego rozwiązania ograniczającego rozprysk szkła (nie jest to obowiązek, ale bywa rozwiązaniem pośrednim wobec hartowania — z zastrzeżeniem, że ocena należy do specjalisty).

Inni tak robią” to nie argument. Każdy producent odpowiada sam

Fakt, że inni producenci stosują zwykłe lustra, nie przesądza o legalności tej praktyki. Każdy producent odpowiada za własną ocenę ryzyka i musi być gotowy ją wykazać. Moi klienci niekiedy zlecają sporządzenie takiej analizy firmie zewnętrznej wyspecjalizowanej w ocenie bezpieczeństwa.

Minimalne działania zabezpieczające — co warto mieć w dokumentacji?

Dla bezpieczeństwa prawnego producenta:

• w dokumentacji technicznej należy uwzględnić ryzyko skaleczenia przy rozbiciu lustra oraz wskazać zastosowane środki ograniczające to ryzyko;
• w instrukcji montażu i użytkowania należy zamieścić stosowne ostrzeżenie.

Źródła:

1. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/988 z dnia 10 maja 2023 r. w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów, zmieniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1025/2012 i dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/1828 oraz uchylające dyrektywę 2001/95/WE Parlamentu Europejskiego i Rady i dyrektywę Rady 87/357/EWG (Tekst mający znaczenie dla EOG)
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93