Istota rozdzielności majątkowej

Rozdzielność majątkowa oznacza, że każdy z małżonków posiada swój majątek osobisty, a majątek wspólny nie powstaje. Do majątków osobistych wchodzą zarówno przedmioty nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej, jak i te nabyte w trakcie jej trwania, jeśli stanowiły majątek osobisty. Po ustanowieniu rozdzielności majątkowej do majątków osobistych wchodzą również udziały w majątku, który wcześniej był wspólny, oraz wszelkie przedmioty nabyte już po zawarciu tej umowy.

Możliwość powrotu do wspólności majątkowej

Powrót do ustawowej wspólności majątkowej jest możliwy w każdym momencie małżeństwa. Ustrój majątkowy można zmienić poprzez zawarcie nowej umowy majątkowej małżeńskiej w formie aktu notarialnego.

Zgodnie z art. 47 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:

Art. 47 § 1–2 KRIO
Małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków. Umowa majątkowa może być zmieniona albo rozwiązana. W razie jej rozwiązania powstaje między małżonkami wspólność ustawowa, chyba że strony postanowiły inaczej.

Rodzaje możliwych ustrojów majątkowych

Umowa majątkowa może:

• rozszerzyć wspólność ustawową,

• ograniczyć wspólność ustawową,

• ustanowić rozdzielność majątkową,

• ustanowić rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków.

Możliwa jest też wspólność umowna – czyli wspólność zmodyfikowana, która może być rozszerzona lub ograniczona.

Skutki wprowadzenia nowej wspólności

Co do zasady rozwiązanie rozdzielności majątkowej powoduje powstanie wspólności ustawowej, chyba że małżonkowie postanowią inaczej. Jeżeli chcą Państwo zachować dotychczasowy podział majątku, konieczne jest zawarcie umowy o wspólności majątkowej umownej, która dokładnie określi, jakie składniki majątku pozostają majątkiem osobistym.

Wspólność umowna rozszerzona

Małżonkowie mogą włączyć do majątku wspólnego określone przedmioty należące dotąd do ich majątków osobistych. Nie można jednak rozszerzyć wspólności na przedmioty wymienione w art. 49 KRIO, m.in.:

• przedmioty nabyte w drodze dziedziczenia lub darowizny,

• prawa niezbywalne,

• odszkodowania za szkody na osobie,

• niewymagalne wynagrodzenia za pracę.

Nie ma zakazu objęcia wspólnością udziałów w nieruchomości czy samochodu – o ile umowa wyraźnie to przewiduje.

Wspólność umowna ograniczona

W tym modelu małżonkowie wyłączają z majątku wspólnego określone przedmioty, które pozostają ich majątkiem osobistym. Wymaga to dokładnego wskazania tych składników w umowie notarialnej.

Nie ma przepisu określającego minimalny zakres wspólności, ale nie można wyłączyć z niej wszystkich składników – taka umowa byłaby nieważna jako obejście prawa.

Kluczowy wniosek

Nie jest możliwe, aby przy zniesieniu rozdzielności pozostawić całe majątki osobiste małżonków poza wspólnością, tak aby wspólność była jedynie „pusta”.

Jeżeli chcą Państwo zachować aktualny stan posiadania, w umowie należy dokładnie wskazać konkretne składniki majątku, które mają pozostać osobiste – np.:

• udział każdego z małżonków w nieruchomości,

• samochód przekazany w darowiźnie.

Pozostałe składniki majątku osobistego wejdą natomiast do majątku wspólnego po zawarciu umowy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59