Działalność artystyczna a firma – kiedy opłaca się założyć działalność?

Od czego naprawdę zależy, czy artysta powinien założyć firmę?

W Pani sytuacji nie ma jednej odpowiedzi dobrej dla każdego twórcy. Kluczowe jest ustalenie, co dokładnie jest sprzedawane, w jaki sposób i jak regularnie. Inaczej ocenia się jednorazową lub okazjonalną sprzedaż autorskich obrazów, inaczej systematyczną sprzedaż przez internet, a jeszcze inaczej sprzedaż wydruków, plakatów, reprodukcji czy innych produktów powielanych.

Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły. Jeżeli więc sprzedaż ma charakter powtarzalny, jest przygotowana organizacyjnie, nastawiona na zarobek i prowadzona stale, to rośnie ryzyko uznania jej za działalność gospodarczą.

Sama okoliczność, że jest Pani twórcą, nie wyłącza automatycznie stosowania przepisów o działalności gospodarczej. W praktyce decyduje rzeczywisty model działania.

Sprzedaż obrazu a prawa autorskie – to nie jest to samo

To najważniejsze rozróżnienie. Sprzedaż fizycznego obrazu oznacza zwykle przeniesienie własności egzemplarza, ale nie oznacza automatycznie przeniesienia autorskich praw majątkowych. Wynika to z art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, zgodnie z którym, jeżeli umowa nie stanowi inaczej, przeniesienie własności egzemplarza utworu nie powoduje przejścia autorskich praw majątkowych do utworu.

Ma to duże znaczenie podatkowe. 50% kosztów uzyskania przychodu, o których mowa w art. 22 ust. 9 pkt 1–3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, stosuje się co do zasady do przychodów uzyskiwanych z tytułu korzystania przez twórców z praw autorskich albo rozporządzania tymi prawami. Nie każda sprzedaż obrazu spełnia ten warunek.

Jeżeli więc sprzedaje Pani wyłącznie gotowe obrazy jako rzeczy, bez odrębnego wynagrodzenia za przeniesienie praw autorskich lub udzielenie licencji, to samo powołanie się na status twórcy nie wystarcza jeszcze do bezpiecznego stosowania 50% kosztów.

Kiedy sprzedaż dzieł artysty może być działalnością gospodarczą?

W praktyce za działalnością gospodarczą przemawiają zwłaszcza takie okoliczności jak:

• stałe oferowanie prac do sprzedaży,
• prowadzenie sklepu internetowego lub stałych kanałów sprzedaży,
• powtarzalna produkcja i sprzedaż wydruków, plakatów, reprodukcji,
• reklamowanie oferty, obsługa zamówień, cennik, regulamin, wysyłki,
• działanie w celu osiągania regularnego dochodu.

Przy wydrukach obrazów ryzyko uznania aktywności za działalność gospodarczą jest zwykle większe niż przy sporadycznej sprzedaży pojedynczych oryginałów. Wydruk to często już nie tylko korzystanie z praw autorskich, ale też zorganizowana sprzedaż towaru. Podobne problemy pojawiają się przy tematach takich jak sprzedaż obrazów przez internet lub sprzedaż książki na platformach sprzedażowych.

Jeżeli więc chce Pani rozszerzyć działalność o wydruki, sprzedaż bezpośrednią i być może własny kanał internetowy, to założenie firmy może być rozwiązaniem bezpieczniejszym formalnie.

Czy można działać bez firmy – działalność nierejestrowana

Tak, ale tylko przy spełnieniu warunków z art. 5 ust. 1 ustawy – Prawo przedsiębiorców. Działalność wykonywana przez osobę fizyczną nie stanowi działalności gospodarczej, jeżeli:

• przychód należny z tej działalności nie przekracza w żadnym miesiącu 75% kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę,
• osoba ta w okresie ostatnich 60 miesięcy nie wykonywała działalności gospodarczej.

Limit jest liczony od przychodu należnego, a więc nie tylko faktycznie otrzymanych wpłat, lecz także kwot należnych za dany miesiąc. Jeżeli w danym miesiącu limit zostanie przekroczony, zgodnie z art. 5 ust. 4 ustawy – Prawo przedsiębiorców działalność staje się działalnością gospodarczą od dnia przekroczenia limitu, a zgodnie z art. 5 ust. 5 wniosek o wpis do CEIDG trzeba złożyć w terminie 7 dni.

To rozwiązanie może być dobre na start, jeżeli sprzedaż jest naprawdę niewielka. Szerzej o warunkach tej formy przeczyta Pani w materiale: nierejestrowana.

Firma a ZUS i ubezpieczenie zdrowotne

Jeżeli głównym powodem założenia firmy jest dostęp do ubezpieczenia zdrowotnego, działalność gospodarcza rzeczywiście porządkuje ten obszar, ale trzeba liczyć się z pełnymi obowiązkami przedsiębiorcy.

Osoba prowadząca pozarolniczą działalność podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust. 1 oraz art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Ubezpieczenie chorobowe dla przedsiębiorcy jest dobrowolne – art. 11 ust. 2 tej ustawy.

Z kolei obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego wynika z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Dla osoby rozpoczynającej działalność po raz pierwszy albo ponownie po spełnieniu warunków ustawowych dostępna może być:

• ulga na start – art. 18 ust. 1 ustawy – Prawo przedsiębiorców, czyli 6 pełnych miesięcy bez obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne,
• preferencyjna podstawa składek – art. 18a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,
• mały ZUS plus – art. 18c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jeżeli są spełnione warunki przychodowe i pozostałe wymogi.

Trzeba jednak pamiętać, że w okresie ulgi na start przedsiębiorca nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, co ogranicza ochronę w zakresie świadczeń z tych ubezpieczeń. Pozostaje natomiast składka zdrowotna.

Czy artysta bez firmy ma dostęp do ubezpieczenia zdrowotnego?

Tak, ale nie zawsze w taki sposób, jak osoba prowadząca działalność gospodarczą. To zależy od tytułu do ubezpieczenia. Jeżeli ktoś nie ma innego tytułu obowiązkowego, może rozważyć dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne w NFZ na zasadach określonych w ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. W praktyce wymaga to zawarcia umowy z NFZ i opłacania składki zdrowotnej.

Dlatego z czysto praktycznego punktu widzenia firma bywa wybierana nie dlatego, że zawsze jest podatkowo najkorzystniejsza, ale dlatego, że daje prostszy i stabilniejszy tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego.

Co z podatkiem – kiedy 50% kosztów, a kiedy rozliczenie jak przedsiębiorca?

Jeżeli wynagrodzenie dotyczy korzystania z praw autorskich albo rozporządzania nimi, możliwe jest stosowanie 50% kosztów uzyskania przychodu na podstawie art. 22 ust. 9 pkt 1–3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, z uwzględnieniem rocznego limitu określonego w art. 22 ust. 9a tej ustawy.

Natomiast przy działalności gospodarczej opodatkowanie zależy od wybranej formy – skali podatkowej, podatku liniowego albo ryczałtu, o ile dana działalność może być w tej formie opodatkowana. Wtedy koszty nie działają już na zasadzie „50% dla twórców”, lecz zgodnie z regułami właściwymi dla przedsiębiorców.

W praktyce oznacza to:

Co w Pani sytuacji wydaje się najbezpieczniejsze?

Jeżeli obecnie sprzedaje Pani obrazy przez galerię na podstawie umów komisowych i skala sprzedaży nie jest duża, a dodatkowo nie planuje Pani jeszcze szerokiej, regularnej sprzedaży wydruków, to można rozważyć pozostanie poza działalnością gospodarczą – ale tylko po przeanalizowaniu, czy przychody rzeczywiście mają charakter przychodów z praw autorskich albo z innego źródła, a nie faktycznie działalności gospodarczej.

Jeżeli natomiast chce Pani:

• sprzedawać regularnie obrazy i wydruki,
• prowadzić własny sklep lub sprzedaż internetową,
• mieć stały tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego,
• uporządkować rozliczenia wobec klientów i urzędów,

to założenie działalności gospodarczej zwykle jest rozwiązaniem bardziej przewidywalnym i bezpieczniejszym praktycznie.

Nie można natomiast przyjąć automatycznie, że „jeśli wcześniej osiągałam dochody jako twórca, to nie przysługują mi ulgi”. O ulgach ZUS dla przedsiębiorcy decydują konkretne przesłanki ustawowe, np. przy uldze na start art. 18 ust. 1 ustawy – Prawo przedsiębiorców oraz wyłączenia z art. 18 ust. 2 tej ustawy. Sam fakt wcześniejszego uzyskiwania przychodów twórczych nie przekreśla jeszcze każdej ulgi – znaczenie ma to, czy wykonywała Pani wcześniej działalność gospodarczą i czy nie zachodzą ustawowe wyłączenia.

FAQ

Czy artysta sprzedający własne obrazy zawsze musi mieć firmę?

Nie. Sam fakt bycia twórcą nie oznacza jeszcze obowiązku rejestracji. Firma staje się potrzebna przede wszystkim wtedy, gdy sprzedaż jest zorganizowana, zarobkowa i ciągła w rozumieniu art. 3 ustawy – Prawo przedsiębiorców.

Czy 50% kosztów uzyskania przychodu przysługuje przy każdej sprzedaży obrazu?

Nie. Co do zasady 50% kosztów dotyczą wynagrodzenia za korzystanie z praw autorskich albo rozporządzanie nimi, zgodnie z art. 22 ust. 9 pkt 1–3 ustawy o PIT. Sama sprzedaż egzemplarza obrazu nie zawsze to oznacza.

Czy sprzedaż wydruków obrazów zwiększa ryzyko, że trzeba założyć firmę?

Tak. Sprzedaż wydruków, reprodukcji i innych powielanych produktów częściej jest traktowana jako zorganizowana sprzedaż towarów, a więc model bliższy działalności gospodarczej.

Jaki jest limit działalności nierejestrowanej?

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy – Prawo przedsiębiorców miesięczny przychód należny nie może przekroczyć 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę. Ponieważ minimalne wynagrodzenie może się zmieniać, limit trzeba zawsze sprawdzić dla konkretnego okresu.

Czy założenie firmy daje prawo do ubezpieczenia zdrowotnego?

Tak, prowadzenie działalności gospodarczej stanowi tytuł do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, w szczególności art. 3, art. 5 i art. 18.

2. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 11 ust. 2, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 4, art. 18a i art. 18c.

3. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w szczególności art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c.

4. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, w szczególności art. 22 ust. 9 pkt 1–3 oraz art. 22 ust. 9a.

5. Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, w szczególności art. 52 ust. 1.