Wydziedziczenie zstępnych a zachowek dla nieletnich w linii dziedziczenia

Wydziedziczenie w testamencie

Najlepiej swój majątek zabezpieczyć poprzez sporządzenie testamentu. Aby doszło do wydziedziczenia, muszą zostać wykazane określone okoliczności. Zgodnie z art. 1008 ustawy Kodeks cywilny „spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:

1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;

3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych”.

Zatem, aby mówić o wydziedziczeniu i aby do niego faktyczne doszło, muszą zostać spełnione ww. przesłanki.

Dodatkowo, zgodnie z art. 1009: „przyczyna wydziedziczenia uprawnionego do zachowku powinna wynikać z treści testamentu”. Następnie, wskazuję, że zgodnie z art. 1011: „zstępni wydziedziczonego zstępnego są uprawnieni do zachowku, chociażby przeżył on spadkodawcę”.

Dziedziczenie przez małoletniego

Mając na uwadze powyższe, wnuki (zstępni wydziedziczonego) są uprawnione do zachowku, chociażby wydziedziczony zstępny przeżył spadkodawcę. Zatem dzieci jeżeli również nie zostały wydziedziczone, mają prawo do żądania zapłaty zachowku.

Kolejno, zgodnie z orzecznictwem, nieletnie dziecko nie może zostać wydziedziczone. Uzasadniając te twierdzenia sądy wskazują, że małoletni nie może być do końca świadomy swoich poczynań, co więcej – może nie rozumieć ich szkodliwości. Trudno jest udowodnić, że małoletni działa z premedytacją i na szkodę spadkodawcy i zasługuje na wydziedziczenie. 

Przy czym, zgodnie z art. 991: „Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek)”.

Ponadto, wskazuje, że żeby uniknąć żądania zachowku, dobrze byłoby dokonać formalnie darowizny z dodatkowym zapisem w jej treści, że nie podlega ona zaliczeniu do obliczania zachowku. Zgodnie bowiem z art. 1039: „Jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn oraz zapisów windykacyjnych, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna lub zapis windykacyjny zostały dokonane ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia”.

W taki sposób można przekazać określonej, wybranej przez nas osobie, nasz majątek, właśnie poprzez dokonanie darowizny z odpowiednim zapisem, iż darowizna ta nie podlega zaliczeniu. W ten sposób unikamy zachowku.

Źródła:

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93