Odpowiedzialność adwokata za błąd i szkodę klienta

Odpowiedzialność adwokata za szkodę klienta

Relacja klienta z adwokatem ma zwykle charakter umowny. Adwokat nie gwarantuje wygranej, ale ma obowiązek prowadzić sprawę z należytą starannością wymaganą od profesjonalisty. Odpowiedzialność cywilna może powstać zwłaszcza wtedy, gdy pełnomocnik przegapi termin, wniesie pismo w wadliwy sposób, nie uzupełni braków formalnych, nie poinformuje klienta o istotnym orzeczeniu, nie rozliczy pieniędzy albo podejmie ważną decyzję procesową bez uzgodnienia z mocodawcą.

Podstawą roszczenia jest najczęściej art. 471 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym dłużnik ma obowiązek naprawienia szkody wynikłej z niewykonania albo nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że wykaże, iż nastąpiło to z przyczyn, za które nie odpowiada. Przy ocenie działania adwokata znaczenie ma także zawodowy miernik staranności z art. 355 § 2 Kodeksu cywilnego oraz zasady ustalania szkody i normalnego związku przyczynowego z art. 361 Kodeksu cywilnego.

W praktyce oznacza to, że klient musi udowodnić trzy elementy: błąd lub zaniedbanie adwokata, konkretną szkodę oraz związek między tym błędem a szkodą. Jeżeli problem dotyczy przegranej sprawy, sąd bada zwykle także hipotetyczny przebieg tamtego postępowania — czyli czy przy prawidłowym działaniu pełnomocnika klient miał realną szansę na korzystniejszy wynik.

Błąd pełnomocnika a sama przegrana sprawa

Nie każde niekorzystne orzeczenie oznacza odpowiedzialność adwokata. Sprawę można przegrać mimo prawidłowego prowadzenia, jeżeli materiał dowodowy był słaby, przepisy nie sprzyjały roszczeniu albo sąd ocenił dowody inaczej, niż oczekiwała strona. Odpowiedzialność odszkodowawcza pojawia się dopiero wtedy, gdy można wskazać konkretne uchybienie profesjonalnego pełnomocnika.

Przykładowo podstawą roszczenia może być błędne wniesienie pisma, niezachowanie terminu do dokonania czynności, niewykonanie wyraźnych instrukcji klienta, niepoinformowanie o kosztach albo brak reakcji na wezwanie sądu. Podobne zagadnienia omawiamy także w materiale: adwokat popełnił błąd - odszkodowanie.

Szczególnie poważne skutki może mieć brak reakcji na wezwanie sądu do poprawienia pisma albo uiszczenia opłaty. W takiej sytuacji warto porównać treść zarządzenia sądu, datę doręczenia, zakres pełnomocnictwa oraz korespondencję z adwokatem. Przydatny może być również artykuł o sytuacji, gdy doszło do problemu takiego jak nieuzupełnienie braków formalnych.

Cofnięcie pozwu przez adwokata bez zgody klienta

Pełnomocnictwo procesowe daje adwokatowi szerokie umocowanie do działania przed sądem. Nie oznacza to jednak, że w relacji z klientem pełnomocnik może dowolnie podejmować decyzje sprzeczne z interesem mocodawcy albo bez poinformowania go o istotnych konsekwencjach finansowych. Cofnięcie pozwu, zwłaszcza gdy wiąże się z utratą opłaty, kosztami na rzecz przeciwnika albo dalszą egzekucją, powinno być poprzedzone wyjaśnieniem skutków i uzyskaniem stanowiska klienta.

Jeżeli adwokat cofnął pozew bez konsultacji, należy ustalić, czy miał do tego umocowanie procesowe, czy klient wydał mu jakiekolwiek instrukcje, czy czynność była zgodna z interesem klienta oraz jakie koszty powstały wskutek cofnięcia. Sam fakt, że sąd uznał czynność pełnomocnika za skuteczną, nie wyklucza odpowiedzialności adwokata wobec klienta za nienależyte wykonanie umowy.

Jeżeli problem polega na braku działania, porzuceniu sprawy, niewykonaniu zlecenia albo braku rozliczenia, warto porównać sytuację z materiałem: adwokat nie wykonał zlecenia.

Jak dochodzić odszkodowania od adwokata?

Pierwszym krokiem powinno być zebranie dokumentów i pisemne wezwanie adwokata do zapłaty. W wezwaniu należy opisać zarzucane uchybienia, wskazać wysokość szkody, wyznaczyć termin zapłaty i zażądać podania danych ubezpieczyciela OC, jeżeli nie są znane. Pismo najlepiej wysłać listem poleconym za potwierdzeniem nadania albo w inny sposób pozwalający wykazać doręczenie.

W wezwaniu można żądać w szczególności zwrotu niepotrzebnie poniesionych kosztów, opłat sądowych utraconych wskutek wadliwej czynności, kosztów egzekucyjnych, odsetek, kosztów zastępstwa procesowego albo innych wydatków, które pozostają w normalnym związku z błędem pełnomocnika. Trzeba jednak pamiętać, że nie każda zapłacona adwokatowi kwota automatycznie podlega zwrotowi. Jeżeli część pracy została wykonana prawidłowo, roszczenie może dotyczyć tylko tej szkody, którą da się powiązać z konkretnym uchybieniem.

Jeżeli adwokat odmawia zapłaty, klient może skierować roszczenie do sądu. Pozew o odszkodowanie powinien precyzyjnie wykazywać, na czym polegało nienależyte wykonanie zobowiązania, jakie koszty powstały i dlaczego przy prawidłowym działaniu pełnomocnika szkoda by nie wystąpiła.

Ubezpieczenie OC adwokata

Adwokat wykonujący zawód ma obowiązek posiadania ubezpieczenia OC za szkody wyrządzone przy wykonywaniu czynności zawodowych. Minimalna suma gwarancyjna obowiązkowego OC adwokatów wynosi równowartość 50 000 euro dla jednego zdarzenia, chyba że adwokat ma szerszą ochronę wynikającą z dodatkowej polisy.

W praktyce warto w wezwaniu do zapłaty zażądać wskazania numeru polisy i zakładu ubezpieczeń. Znając dane ubezpieczyciela, można zgłosić roszczenie bezpośrednio do niego, opisując błąd adwokata i przedstawiając dowody szkody. Ubezpieczyciel będzie badał odpowiedzialność adwokata, zakres polisy i związek przyczynowy między działaniem pełnomocnika a szkodą.

Skarga dyscyplinarna na adwokata

Niezależnie od roszczeń finansowych można złożyć skargę do organów samorządu adwokackiego — co do zasady do rzecznika dyscyplinarnego właściwej izby adwokackiej albo za pośrednictwem okręgowej rady adwokackiej. W skardze należy opisać naruszenia, dołączyć kopie dokumentów i wskazać, czego dotyczy zarzut: braku informacji, zaniedbania terminu, cofnięcia pozwu bez uzgodnienia, nierozliczenia pieniędzy albo innego działania sprzecznego z obowiązkami zawodowymi. Jeżeli zarzut dotyczy przede wszystkim braku informacji lub odmowy wykonania czynności, zobacz także, gdzie złożyć skargę na adwokata.

Postępowanie dyscyplinarne ma inny cel niż sprawa o zapłatę. Może prowadzić do odpowiedzialności zawodowej adwokata, ale nie jest prostym sposobem zasądzenia odszkodowania. Dlatego w sprawach o zwrot kosztów i naprawienie szkody zwykle trzeba równolegle rozważyć wezwanie do zapłaty, zgłoszenie szkody z OC oraz pozew cywilny.

Czy można przywrócić termin z powodu błędu adwokata?

Zgodnie z art. 168 Kodeksu postępowania cywilnego przywrócenie terminu jest możliwe, gdy strona nie dokonała czynności procesowej bez swojej winy. Wniosek składa się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, zasadniczo w terminie tygodnia od ustania przyczyny uchybienia. Równocześnie trzeba dokonać czynności procesowej, której termin został przekroczony, np. wnieść apelację albo uiścić brakującą opłatę, jeżeli to ona była przyczyną odrzucenia pisma.

W sprawach, w których strona działa przez profesjonalnego pełnomocnika, problem jest jednak trudny. Orzecznictwo Sądu Najwyższego przyjmuje, że błąd procesowy pełnomocnika co do zasady obciąża stronę. Oznacza to, że sam argument „adwokat zaniedbał termin” zwykle nie wystarcza do jego przywrócenia. Nie wyklucza to analizy konkretnej sprawy, ale szanse zależą od szczegółów: dat doręczeń, treści pouczeń, zakresu pełnomocnictwa, działań klienta oraz tego, kiedy klient realnie dowiedział się o uchybieniu.

Jeżeli termin do wniesienia apelacji albo opłacenia środka zaskarżenia upłynął z winy pełnomocnika, trzeba działać natychmiast. Nawet gdy przywrócenie terminu okaże się nierealne, dokumenty z tej próby mogą być ważnym dowodem w późniejszym roszczeniu odszkodowawczym wobec adwokata.

Jakie dowody przygotować?

W sprawie o odszkodowanie przeciwko adwokatowi najważniejsze są dowody z dokumentów. Warto zabezpieczyć:

• umowę z adwokatem, potwierdzenia zapłaty wynagrodzenia i ustalenia dotyczące zakresu zlecenia,
• pełnomocnictwa i ewentualne wypowiedzenia pełnomocnictw,
• korespondencję e-mail, SMS-y, pisma wysyłane do kancelarii i odpowiedzi adwokata,
• pisma sądowe, zarządzenia, postanowienia, dowody doręczeń i pouczenia z sądu,
• dowody szkody: opłaty sądowe, koszty egzekucyjne, koszty zastępstwa, odmowę kredytu, odsetki, zajęcia komornicze,
• notatkę chronologiczną z datami: kiedy adwokat otrzymał pismo, kiedy minął termin i kiedy klient dowiedział się o problemie.

Przed wytoczeniem powództwa warto uzyskać wgląd do akt sprawy albo zamówić odpisy najważniejszych dokumentów. To pozwala zweryfikować, czy przyczyną szkody rzeczywiście był błąd pełnomocnika, czy też inna okoliczność, np. brak opłaty, niekorzystna treść pouczenia albo samodzielna decyzja sądu.

Przedawnienie roszczeń wobec adwokata

Roszczenia wobec adwokata nie powinny być odkładane. W zależności od podstawy prawnej i charakteru sprawy mogą mieć zastosowanie terminy z art. 118 Kodeksu cywilnego, w szczególności 6 lat dla roszczeń majątkowych albo 3 lata dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Przy roszczeniach deliktowych znaczenie może mieć art. 442¹ Kodeksu cywilnego. Ocena terminu przedawnienia zależy od tego, kto jest klientem, z czego wynika szkoda i kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie oraz osobie zobowiązanej do jej naprawienia.

Wysłanie wezwania do zapłaty zwykle nie przerywa biegu przedawnienia. Jeżeli sprawa jest blisko granicznej daty, trzeba rozważyć czynność skutecznie przerywającą albo zabezpieczającą roszczenie, np. wniesienie pozwu.

FAQ

Czy adwokat odpowiada za każdą przegraną sprawę?

Nie. Adwokat odpowiada za brak należytej staranności, a nie za sam wynik sprawy. Trzeba wykazać konkretny błąd, szkodę i związek przyczynowy między tym błędem a niekorzystnym skutkiem.

Czy mogę żądać zwrotu całego wynagrodzenia zapłaconego adwokatowi?

To zależy od zakresu wykonanej pracy i skutków uchybienia. Jeżeli adwokat wykonał część czynności prawidłowo, zwrot całego honorarium może być trudny. Można natomiast dochodzić zwrotu tej szkody, która wynika z nienależytego wykonania umowy.

Czy skarga do izby adwokackiej da mi odszkodowanie?

Co do zasady nie. Skarga dyscyplinarna służy ocenie odpowiedzialności zawodowej adwokata. Odszkodowania dochodzi się przez wezwanie do zapłaty, zgłoszenie szkody z OC, a w razie sporu przez pozew cywilny.

Czy mogę pozwać ubezpieczyciela adwokata?

Jeżeli szkoda mieści się w zakresie obowiązkowego ubezpieczenia OC, można zgłosić roszczenie do ubezpieczyciela. W praktyce warto najpierw ustalić numer polisy i zakład ubezpieczeń, a następnie przedstawić dokumenty potwierdzające błąd oraz wysokość szkody.

Czy sąd przywróci termin, jeśli zawinił adwokat?

Nie ma takiej gwarancji. W postępowaniu cywilnym błąd profesjonalnego pełnomocnika zazwyczaj obciąża stronę. Wniosek o przywrócenie terminu trzeba ocenić indywidualnie, ale w takich sprawach szanse często są ograniczone.

Co zrobić po wypowiedzeniu pełnomocnictwa adwokatowi?

Należy zawiadomić sąd o wypowiedzeniu pełnomocnictwa, zażądać od adwokata zwrotu dokumentów i rozliczenia sprawy, ustalić najbliższe terminy procesowe oraz wskazać sądowi nowy adres do doręczeń albo nowego pełnomocnika.

Czy brak informacji o kosztach może być podstawą roszczenia?

Tak, jeżeli przez brak informacji klient poniósł konkretną szkodę, np. koszty egzekucyjne, odsetki albo inne opłaty, których mógł uniknąć. Trzeba jednak wykazać, że klient zapłaciłby należność w terminie, gdyby został prawidłowo poinformowany.

Źródła

• Kodeks cywilny, w szczególności art. 6, art. 118, art. 355, art. 361, art. 471 i art. 472: ISAP
• Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 91, art. 94, art. 168 i art. 169: ISAP
• Ustawa Prawo o adwokaturze, w szczególności art. 8a i art. 80: ISAP
• Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 grudnia 2003 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej adwokatów: ELI
• Wyrok Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2012 r., II CSK 219/12: Sąd Najwyższy
• Postanowienie Sądu Najwyższego z 30 maja 2007 r., II CSK 167/07: Sąd Najwyższy