Fałszywy profil na Facebooku i oczernianie firmy

Fałszywy profil firmy na Facebooku – co zrobić w pierwszej kolejności?

Jeżeli ktoś założył fałszywy profil restauracji, posługuje się nazwą firmy, logo, zdjęciami lokalu albo publikuje nieprawdziwe informacje, pierwszym krokiem powinno być zgłoszenie profilu bezpośrednio do Facebooka. Aktualne instrukcje zgłaszania podszywania się pod osobę, firmę albo stronę są dostępne w centrum pomocy Meta: zgłaszanie fałszywych kont na Facebooku.

Przed wysłaniem zgłoszenia należy jednak zabezpieczyć dowody. Usunięcie profilu przez platformę jest korzystne biznesowo, ale może utrudnić późniejsze dochodzenie roszczeń, jeżeli nie ma kopii treści. W praktyce warto zapisać:

• pełny adres URL fałszywego profilu lub strony,
• zrzuty ekranu obejmujące nazwę profilu, zdjęcia, daty publikacji i komentarze,
• linki do konkretnych postów, opinii lub relacji,
• informacje o spadku rezerwacji, odwołanych zamówieniach albo reklamacjach klientów, jeżeli wpisy wywołały realną szkodę,
• korespondencję z platformą oraz odpowiedzi administratora serwisu.

Jeżeli profil podszywa się pod właściciela restauracji, używa jego imienia, nazwiska, zdjęcia lub danych kontaktowych, warto dodatkowo sprawdzić, czy sprawa nie dotyczy także przestępstwa z art. 190a § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Szerzej omawiamy to w materiale: fałszywy profil a kradzież tożsamości.

Czy Facebook musi usuwać bezprawne treści?

Od 17 lutego 2024 r. do platform internetowych w Unii Europejskiej stosuje się rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2065 z dnia 19 października 2022 r., czyli Akt o usługach cyfrowych. Zgodnie z art. 16 ust. 1 tego rozporządzenia dostawcy usług hostingu mają obowiązek udostępniać mechanizmy zgłaszania treści, które użytkownik uważa za nielegalne. Zgłoszenie powinno być wystarczająco precyzyjne i odpowiednio uzasadnione.

W praktyce zgłoszenie do Facebooka powinno zawierać konkretne wskazanie, że profil jest fałszywy, narusza prawa do nazwy firmy, dobrego imienia, wizerunku, znaku towarowego albo publikuje nieprawdziwe informacje. Warto wskazać, które posty są nieprawdziwe, dlaczego są szkodliwe i jakie prawa naruszają. Zgodnie z art. 17 ust. 1 rozporządzenia 2022/2065 platforma powinna przekazać użytkownikowi uzasadnienie decyzji o ograniczeniu widoczności, usunięciu treści albo odmowie usunięcia.

Jeżeli zgłoszenie dotyczy szkodliwych opinii, wpisów w wyszukiwarkach albo danych firmy, która faktycznie nie działa lub jest błędnie oznaczona, przydatny może być także poradnik dotyczący procedur takich jak usuwanie wpisów i opinii.

Naruszenie dóbr osobistych firmy i przedsiębiorcy

Podstawą cywilnoprawnej ochrony dobrego imienia są art. 23 i art. 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Art. 23 Kodeksu cywilnego wymienia dobra osobiste człowieka, takie jak cześć, nazwisko, wizerunek i twórczość, a art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala żądać zaniechania naruszeń, usunięcia ich skutków oraz złożenia odpowiedniego oświadczenia.

W przypadku przedsiębiorcy istotny jest także art. 43 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym przepisy o ochronie dóbr osobistych osób fizycznych stosuje się odpowiednio do osób prawnych. Ochrona może więc obejmować renomę spółki, dobre imię firmy, nazwę przedsiębiorstwa i zaufanie klientów. Jeżeli restaurację prowadzi osoba fizyczna, naruszone mogą być jednocześnie dobra osobiste właściciela i dobra związane z prowadzoną działalnością.

Na podstawie art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego można żądać w szczególności:

• usunięcia fałszywego profilu albo konkretnych wpisów,
• zakazania dalszego publikowania nieprawdziwych treści,
• opublikowania przeprosin lub sprostowania,
• zaprzestania posługiwania się nazwą, zdjęciami, logo lub oznaczeniem restauracji,
• usunięcia skutków naruszenia, np. sprostowania na profilu, na którym pojawiły się wpisy.

Jeżeli naruszenie wywołało krzywdę, art. 448 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala żądać zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny. Jeżeli powstała szkoda majątkowa, np. utrata rezerwacji, kontraktów albo spadek obrotów pozostający w związku z wpisami, można rozważyć roszczenie odszkodowawcze na podstawie art. 24 § 2 Kodeksu cywilnego w związku z art. 415, art. 361 § 1 i § 2 oraz art. 363 § 1 Kodeksu cywilnego.

Kiedy negatywny wpis jest bezprawny?

Nie każda krytyczna opinia o restauracji jest bezprawna. Klient może opisać swoje rzeczywiste doświadczenie, jeżeli robi to rzetelnie i nie przypisuje przedsiębiorcy nieprawdziwych faktów. Bezprawne będą natomiast treści, które:

• zawierają nieprawdziwe informacje o zatruciach, brudzie, nielegalnym zatrudnieniu albo oszustwach, jeżeli autor nie ma na to dowodów,
• podszywają się pod firmę lub właściciela,
• używają obraźliwych określeń wykraczających poza dopuszczalną krytykę,
• mają na celu zniechęcenie klientów przez rozpowszechnianie fałszywych faktów,
• zostały opublikowane przez konkurenta w celu zaszkodzenia działalności.

Jeżeli sprawcą jest konkurent albo osoba działająca na jego rzecz, zastosowanie może mieć również art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, zgodnie z którym czynem nieuczciwej konkurencji jest działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, jeżeli zagraża albo narusza interes innego przedsiębiorcy lub klienta. W określonych przypadkach znaczenie może mieć także art. 14 ust. 1 tej ustawy, który dotyczy rozpowszechniania nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd wiadomości o przedsiębiorcy, jeżeli służy to przysporzeniu korzyści albo wyrządzeniu szkody.

Odpowiedzialność karna za oczernianie firmy w internecie

Jeżeli wpisy zawierają nieprawdziwe zarzuty mogące poniżyć przedsiębiorcę albo narazić go na utratę zaufania potrzebnego do prowadzenia restauracji, w grę może wchodzić zniesławienie. Zgodnie z art. 212 § 1 Kodeksu karnego odpowiedzialności podlega ten, kto pomawia inną osobę, grupę osób, instytucję, osobę prawną albo jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej albo narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności. Jeżeli czyn popełniono za pomocą środków masowego komunikowania, art. 212 § 2 Kodeksu karnego przewiduje surowszą odpowiedzialność, w tym grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Jeżeli wpisy mają przede wszystkim charakter obelżywy, a nie zawierają sprawdzalnych zarzutów faktograficznych, możliwe jest znieważenie. Zgodnie z art. 216 § 1 Kodeksu karnego karalne jest znieważenie innej osoby w jej obecności albo publicznie lub w zamiarze, aby zniewaga do tej osoby dotarła. Zgodnie z art. 216 § 2 Kodeksu karnego znieważenie za pomocą środków masowego komunikowania zagrożone jest grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Trzeba jednak pamiętać, że art. 212 i art. 216 Kodeksu karnego należą co do zasady do przestępstw ściganych z oskarżenia prywatnego. Wynika to z art. 212 § 4 oraz art. 216 § 5 Kodeksu karnego. Oznacza to, że pokrzywdzony zwykle sam wnosi prywatny akt oskarżenia do sądu. Pomocna może być jednak Policja: zgodnie z art. 488 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego Policja na żądanie pokrzywdzonego przyjmuje ustną lub pisemną skargę i w razie potrzeby zabezpiecza dowody, po czym przesyła skargę do właściwego sądu.

Podszywanie się i wykorzystanie danych właściciela

Jeżeli sprawca zakłada profil na nazwisko właściciela restauracji, wykorzystuje jego zdjęcie, numer telefonu, adres e-mail albo inne dane identyfikujące, należy rozważyć art. 190a § 2 Kodeksu karnego. Przepis ten penalizuje podszywanie się pod inną osobę przez wykorzystanie jej wizerunku, innych danych osobowych lub innych danych, za pomocą których jest ona publicznie identyfikowana, jeżeli sprawca działa w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej.

W takiej sytuacji nie chodzi już tylko o zniesławienie. Problemem jest także przejęcie cudzej tożsamości w przestrzeni internetowej. Jeżeli fałszywy profil przyjmuje rezerwacje, odpisuje klientom, podaje cudzy numer rachunku albo kieruje ruch na konkurencyjny lokal, należy działać szybko i złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.

Jak ustalić autora fałszywego profilu?

Ustalenie danych sprawcy na podstawie samego profilu bywa trudne. Adres IP, dane logowania i informacje techniczne znajdują się zwykle u platformy albo dostawcy usług telekomunikacyjnych. Osoba prywatna często nie uzyska ich samodzielnie, ponieważ mogą być objęte tajemnicą telekomunikacyjną i przepisami o ochronie danych.

Znaczenie zachowuje teza wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 2324/12, w którym wskazano, że adres IP pozwalający zidentyfikować autora wpisu może stanowić dane osobowe. Obecnie sprawy dostępu do danych należy oceniać z uwzględnieniem rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679, czyli RODO, oraz ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych. Organem właściwym w sprawach ochrony danych osobowych jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych, a nie dawny GIODO.

W praktyce skuteczniejsze bywa skorzystanie z procedury karnej albo złożenie wniosku dowodowego w postępowaniu cywilnym. Sąd lub organy ścigania mogą zwracać się o dane do podmiotów, które nimi dysponują, jeżeli jest to konieczne dla prowadzonego postępowania i spełnione są ustawowe przesłanki.

Zabezpieczenie roszczeń w sądzie

Jeżeli wpisy nadal się pojawiają i realnie szkodzą firmie, warto rozważyć wniosek o zabezpieczenie roszczeń. Zgodnie z art. 730 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd można żądać zabezpieczenia. Zgodnie z art. 7301 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego trzeba uprawdopodobnić roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia.

W sprawach o ochronę dóbr osobistych sąd może, na podstawie art. 755 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, uregulować sposób zabezpieczenia stosownie do okoliczności. W praktyce można żądać np. nakazania czasowego usunięcia oznaczonych treści, zakazania dalszego posługiwania się nazwą firmy albo zakazania publikacji konkretnych fałszywych zarzutów do czasu zakończenia sprawy.

Jakie działania wybrać?

Dobór działań zależy od tego, czy znany jest sprawca, czy treści nadal są widoczne, czy doszło do realnej szkody oraz czy profil podszywa się pod osobę fizyczną, czy pod firmę. Poniższe zestawienie ułatwia wybór pierwszego kroku.

Przykłady

FAQ

Podsumowanie

Właściciel firmy nie musi biernie znosić fałszywego profilu i nieprawdziwych wpisów. Najważniejsze jest szybkie zabezpieczenie dowodów, zgłoszenie treści do platformy oraz wybór właściwej ścieżki: cywilnej, karnej albo związanej z nieuczciwą konkurencją. Jeżeli sprawca jest nieznany, warto szczególnie zadbać o dane techniczne i wnioski dowodowe, ponieważ po usunięciu konta część informacji może być trudniejsza do odtworzenia.

Źródła

• Art. 23, art. 24, art. 43, art. 415, art. 448, art. 361 i art. 363 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Art. 190a § 2, art. 212 § 1, art. 212 § 2, art. 212 § 4, art. 216 § 1, art. 216 § 2 i art. 216 § 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.
• Art. 488 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego.
• Art. 730 § 1, art. 7301 § 1 i art. 755 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 3 ust. 1 i art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.
• Art. 16, art. 17 i art. 20 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2065 z dnia 19 października 2022 r. w sprawie jednolitego rynku usług cyfrowych.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. oraz ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych.
• Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 2324/12.