Przejście do głównej strony serwisu ePorady24.pl >>

Drukuj

Opublikowane: 28.01.2014

Autor: Łukasz Drzewiecki

Dozwolony użytek w prawie autorskim

Dozwolony użytek to wyjątek od ogólnej zasady prawa autorskiego, zgodnie z którą do korzystania z rozpowszechnionego utworu konieczne jest uzyskanie zgody twórcy. Wyróżniamy dwa typy dozwolonego użytku – dozwolony użytek publiczny i prywatny.

 

Zasady, na jakich można korzystać z utworu w ramach dozwolonego użytku, określają art. 23-35 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych1. Dozwolony użytek oznacza możliwość korzystania z utworu już rozpowszechnionego, czyli przejawu działalności twórczej o indywidualnym charakterze, wyrażonego w jakiejkolwiek postaci, który za zezwoleniem twórcy został w jakikolwiek sposób udostępniony publicznie.

 

Dozwolony użytek osobisty (prywatny)

 

Zgodnie z art. 23 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych bez zezwolenia twórcy wolno nieodpłatnie korzystać z już rozpowszechnionego utworu w zakresie własnego użytku osobistego. Przepis ten nie upoważnia do budowania według cudzego utworu architektonicznego i architektoniczno-urbanistycznego oraz do korzystania z elektronicznych baz danych spełniających cechy utworu, chyba że dotyczy to własnego użytku naukowego niezwiązanego z celem zarobkowym. Zakres własnego użytku osobistego obejmuje korzystanie z pojedynczych egzemplarzy utworów przez krąg osób pozostających w związku osobistym, w szczególności pokrewieństwa, powinowactwa lub stosunku towarzyskiego. Przesłankami korzystania z utworów na podstawie dozwolonego użytku będą więc:

 

  1. rozpowszechnienie utworu;
  2. cel osobisty (np. rozrywkowy, naukowy, edukacyjny, archiwalny, kolekcjonerski);
  3. korzystanie z pojedynczych egzemplarzy utworów przez krąg osób pozostających w związku osobistym (w szczególności przez rodzinę, przyjaciół).

 

Korzystanie z utworu w ramach dozwolonego użytku nie może wiązać się z uzyskiwaniem korzyści finansowych.

 

Przykładami korzystania z utworu w ramach dozwolonego użytku osobistego mogą być np.:

 

  1. pobranie pliku z filmem lub muzyką ze strony internetowej;
  2. wykonanie kopii książki (ksero) na użytek własny lub rodziny, znajomych;
  3. pożyczenie znajomemu płyty DVD.

 

Należy zwrócić uwagę, że pobieranie z Internetu już rozpowszechnionych plików (np. plików mp3 z muzyką) co do zasady nie jest nielegalne, chociaż często możemy spotkać się z odmiennym twierdzeniem promowanym w mediach, w szczególności przez organizacje zajmujące się ochroną twórców (np. przez Związek Autorów i Kompozytorów Scenicznych – ZAiKS). Wyjątkiem będzie tu jednak pobieranie plików z sieci torrent, ponieważ wiąże się z jednoczesnym udostępnianiem ściąganego pliku osobom znajdującym się poza kręgiem osób połączonych związkiem osobistym, czyli jego rozpowszechnianiem. Rozpowszechnianie nie mieści się w granicach korzystania z utworu w ramach dozwolonego użytku osobistego.

 

Ponadto, na gruncie prawa autorskiego nie będzie legalnym pobieranie z Internetu programów komputerowych (w tym gier), niezależnie od tego czy będą one pobierane bezpośrednio ze strony internetowej, czy za pośrednictwem sieci peer-to-peer (chyba że program zostanie udostępniony do nieodpłatnego używania przez osoby, którym przysługują majątkowe prawa autorskie). Zgodnie bowiem z art. 77 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych do programów komputerowych nie stosuje się art. 23 ustawy, określającego zasady korzystania z utworu w ramach dozwolonego użytku osobistego. Ustawa daje nam jednakże możliwość skopiowania zakupionego przez nas programu komputerowego, jeżeli wykonana kopia będzie kopią zapasową, niezbędną do korzystania z niego. Kopia taka nie może być używana równocześnie z programem (art. 75 ust. 2 pkt 1 ustawy).

 

Dozwolony użytek publiczny

 

Dozwolony użytek publiczny oznacza prawo do korzystania, przy spełnieniu odpowiednich warunków, z już rozpowszechnionego utworu w celu wykraczającym poza użytek osobisty i udostępnienie go osobom znajdującym się poza kręgiem osób połączonych związkiem osobistym.

 

Prawo do korzystania z utworu w ramach dozwolonego użytku publicznego posiadają między innymi biblioteki, archiwa i szkoły, które mogą:

 

  1. udostępniać nieodpłatnie, w zakresie swoich zadań statutowych, egzemplarze utworów rozpowszechnionych;
  2. sporządzać lub zlecać sporządzanie egzemplarzy rozpowszechnionych utworów w celu uzupełnienia, zachowania lub ochrony własnych zbiorów;
  3. udostępniać zbiory dla celów badawczych lub poznawczych za pośrednictwem końcówek systemu informatycznego (terminali) znajdujących się na terenie tych jednostek.

 

Korzystaniem z utworu w ramach dozwolonego użytku publicznego jest również cytowanie utworu. Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych wolno przytaczać w utworach stanowiących samoistną całość urywki rozpowszechnionych utworów lub drobne utwory w całości, w zakresie uzasadnionym wyjaśnianiem, analizą krytyczną, nauczaniem lub prawami gatunku twórczości. Należy zauważyć, że prawo cytatu odnosi się nie tylko do utworów literackich, można z niego korzystać także w przypadku innych utworów. Jednak przytaczany utwór musi pozostawać w takiej proporcji do wkładu twórczości własnej, aby nie było wątpliwości co do tego, że powstało własne dzieło2. W przypadku korzystania z prawa cytatu zawsze należy wskazać autora cytowanego utworu oraz źródło, z którego cytat pochodzi.

 

Ustawa pozwala również na zamieszczanie w celach dydaktycznych i naukowych rozpowszechnionych drobnych utworów lub fragmentów większych utworów w podręcznikach i wypisach oraz antologiach. W tych przypadkach twórcy przysługuje jednak prawo do wynagrodzenia.

 

Oprócz prawa cytatu przepisy pozwalają również na rozpowszechnianie w celach informacyjnych niektórych utworów przez prasę, radio i telewizję (prawo przedruku). Mediom tym wolno rozpowszechniać:

 

  1. już rozpowszechnione:
    1. sprawozdania o aktualnych wydarzeniach,
    2. aktualne artykuły na tematy polityczne, gospodarcze lub religijne, chyba że zostało wyraźnie zastrzeżone, że ich dalsze rozpowszechnianie jest zabronione,
    3. aktualne wypowiedzi i fotografie reporterskie;
  2. krótkie wyciągi ze sprawozdań i artykułów, o których mowa w pkt 1 lit. a i b;
  3. przeglądy publikacji i utworów rozpowszechnionych;
  4. mowy wygłoszone na publicznych zebraniach i rozprawach (nie upoważnia to jednak do publikacji zbiorów mów jednej osoby);
  5. krótkie streszczenia rozpowszechnionych utworów.

 

W przypadku aktualnych artykułów na tematy polityczne, gospodarcze lub religijne oraz aktualnych wypowiedzi i fotografii reporterskich, twórcy przysługuje jednak prawo do wynagrodzenia.

 

Ponadto w ramach dozwolonego użytku publicznego wolno rozpowszechniać:

 

  1. utwory wystawione na stałe na ogólnie dostępnych drogach, ulicach, placach lub w ogrodach, jednakże nie do tego samego użytku;
  2. utwory wystawione w publicznie dostępnych zbiorach, takich jak muzea, galerie, sale wystawowe, lecz tylko w katalogach i w wydawnictwach publikowanych dla promocji tych utworów, a także w sprawozdaniach o aktualnych wydarzeniach w prasie i telewizji, jednakże w granicach uzasadnionych celem informacji;
  3. w encyklopediach i atlasach – opublikowane utwory plastyczne i fotograficzne, o ile nawiązanie porozumienia z twórcą celem uzyskania jego zezwolenia napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. Twórcy przysługuje wówczas prawo do wynagrodzenia.

 

 

 

 

_____________________

1 Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631, z późn. zm.)

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba cywilna z dnia 23 listopada 2004 r. (I CK 232/04)

Drukuj

 

Tekst wydrukowany z serwisu www.ePorady24.pl