Mamy 10 655 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z prawem rodzinnym? Opisz swój
problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Opublikowane: 02.12.1957 | Zaktualizowane:

Chorobliwy stan psychiki jednego z małżonków – sprawa rozwodowa

Orzeczenie SN z dnia 2 grudnia 1957 r. (sygn. akt I CR 140/57)

Chorobliwy stan psychiki jednego z małżonków nie przesądza o treści wyroku w sprawie rozwodowej. Wobec treści art. 9 §1 Kod. rodz., przewidującego możliwość zawarcia związku małżeńskiego przez osobę dotkniętą chorobą psychiczną lub niedorozwojem psychicznym, jeżeli stan jej zdrowia nie pozostaje w sprzeczności z istotą i celami małżeństwa, nie można uznać, że każde zaburzenie psychiczne, a nawet choroba psychiczna powstała w czasie trwania małżeństwa, stanowi ważną w rozumieniu art. 29 Kod. rodz. przyczynę rozkładu pożycia małżeńskiego stron. Przyczynę taką stanowić może choroba pozostająca w sprzeczności z istotą i celami małżeństwa.

 

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Anny S. przeciwko Antoniemu S. o rozwód, po rozpoznaniu rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie dnia 18 maja 1956 r., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Lublinie do ponownego rozpoznania.

 

Powódka domagała się orzeczenia rozwodu małżeństwa zawartego z pozwanym w dn. 10 kwietnia 1939 r., twierdząc, że pozwany źle się do niej odnosi, dręczy ją fizycznie i moralnie, znieważa, utrudnia dojście do zdrowia i wykorzystuje jej pracę.

 

Z małżeństwa pochodzi 2 małoletnich synów stron: Mirosław Antoni S., ur. dn. 11 czerwca 1948 r., i Jerzy-Józef S., ur. dn. 9 sierpnia 1942 r. Pozwany wyraził zgodę na rozwód, twierdząc jednak, że przyczyną rozkładu jest chorobliwe zachowanie się powódki. Wyrokiem z dnia 18 maja 1956 r. Sąd Wojewódzki orzekł rozwód, nie oznaczając winy stron. Sprawowanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi synami stron Sąd Wojewódzki powierzył pozwanemu, obciążając go jednocześnie w całości kosztami utrzymania i wychowania dzieci.

 

Sąd doszedł do wniosku, że między stronami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego i że rozkład ten powstał na skutek chorobliwego stanu zdrowia powódki. Powódka została w sprawie Sądu Wojewódzkiego w Lublinie ubezwłasnowolniona częściowo z powodu choroby psychicznej. Dzieci wychowywane są w normalnych warunkach przez ojca, posiadającego odpowiednie środki materialne. Również i im potrzebny jest spokój w domu, czego w ostatnich czasach nie miały.

 

W rewizji powódka zwalcza rozstrzygnięcie Sądu Wojewódzkiego dotyczące powierzenia pozwanemu wykonywania władzy rodzicielskiej nad dziećmi stron. Skarżąca zarzuca, że Sąd Wojewódzki nie rozważył dostępnego materiału dowodowego i popadł w sprzeczności między treścią tego materiału a swymi ustaleniami. Błędne jest w szczególności ustalenie Sądu Wojewódzkiego, że dzieci są u ojca i że opiekuje się on nimi należycie. Pozwany jest marnotrawcą i nie tylko wyłącznie ponosi winę za rozkład pożycia stron, lecz także maltretuje dzieci. Wbrew ustaleniom Sądu Wojewódzkiego, dziećmi z poświęceniem opiekuje się powódka. W konkluzji powódka domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku w części, dotyczącej przyznania władzy rodzicielskiej pozwanemu, lub przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

 

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizji nie można odmówić słuszności. Ustalenie Sądu Wojewódzkiego, że siostra bądź brat powódki zgadzają się przyjąć dziecko do swego mieszkania, pozostaje w oczywistej sprzeczności z zeznaniami świadka Heleny W., bratowej powódki. Również ustalenia Sądu Wojewódzkiego, że dzieci stron są u ojca nie jest zgodne z ustaleniami tegoż Sądu zawartymi w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 października 1956 r., według których mąż i żona zamieszkują we wspólnym mieszkaniu i oboje interesują się losem dzieci.

 

Zasadnicza przesłanka decyzji Sądu Wojewódzkiego, mianowicie fakt ubezwłasnowolnienia powódki z powodu choroby psychicznej, także zaskarżonego wyroku nie uzasadniała. Orzeczenie o ubezwłasnowolnieniu nie było prawomocne i wskutek rewizji przeciwniczki wniosku zostało w dniu 2 grudnia 1957 r. przez Sąd Najwyższy uchylone. Ustalenia te zresztą, gdyby nawet były prawidłowe, nie wystarczałyby do powierzenia pozwanemu wykonywania władzy rodzicielskiej nad dziećmi stron i obciążenia go wyłącznie kosztami utrzymania i wychowania dzieci. Okoliczność bowiem, że jeden z małżonków nie ma odpowiednich kwalifikacji do wychowywania dzieci, nie przesądza o tym, czy kwalifikacje takie ma drugi z małżonków. Rzeczą Sądu Wojewódzkiego było sprawdzić nie tylko kwalifikacje powódki do sprawowania władzy rodzicielskiej, lecz także kwalifikacje pozwanego.

 

Szczególnie wnikliwego rozważenia wymagają twierdzenia powódki, że pozwany jest negatywnie ustosunkowany do kształcenia dzieci w zakładach naukowych i że odmówił łożenia na utrzymanie syna stron w czasie jego pobytu w L. Konieczne jest także dokładne ustalenie stanu majątkowego i zarobkowego obu stron. Gdyby okazało się, że powódka nie daje gwarancji należytego wychowania dzieci i gdyby również pozwany dopuszczał się poważnych zaniedbań w stosunku do swych obowiązków rodzicielskich, to Sąd Wojewódzki powinien rozważyć, czy w niniejszej sprawie nie zachodzi konieczność powzięcia decyzji - w ramach art. 60 Kod. rodz. - ograniczenia władzy rodzicielskiej obojga rodziców, oddania dzieci na wychowanie odpowiedniej osobie trzeciej (np. siostrze lub bratu powódki) i zobowiązania obojga rodziców, w stopniu odpowiadającym ich możliwościom majątkowym i zarobkowym, do łożenia na wychowanie i utrzymanie dzieci.

 

Uchybienia Sądu Wojewódzkiego, trafnie wytknięte w rewizji, wymagają uchylenia całego wyroku Sądu Wojewódzkiego i przekazania sprawy temuż Sądowi do ponownego rozpoznania w całości, ponieważ dopuszczalność rozwodu jest jak najściślej związana z interesem małoletnich dzieci. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki powinien - niezależnie od poczynienia prawidłowych ustaleń co do kwalifikacji obojga małżonków do wykonywania władzy rodzicielskiej nad dziećmi i co do ich możliwości majątkowych i zarobkowych - rozważyć i ustosunkować się do podniesionych przez obydwie strony zarzutów co do wzajemnego niewłaściwego zachowania się, naruszania nietykalności cielesnej, stosowania obelg i dręczenia moralnego.

 

W postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonego wyroku Sąd Wojewódzki nad powyższymi twierdzeniami stron przeszedł do porządku, skupiając uwagę na stanie zdrowia psychicznego powódki. Wbrew zaś stanowisku Sądu Wojewódzkiego, chorobliwy stan psychiki jednego z małżonków nie przesądza o treści wyroku w sprawie rozwodowej. Wobec treści art. 9 § 1 Kod. rodz., przewidującego możliwość zawarcia związku małżeńskiego przez osobę dotkniętą chorobą psychiczną lub niedorozwojem psychicznym, jeżeli stan jej zdrowia nie pozostaje w sprzeczności z istotą i celami małżeństwa, nie można uznać, że każde zaburzenie psychiczne, a nawet choroba psychiczna powstała w czasie trwania małżeństwa, stanowi ważną w rozumieniu art. 29 Kod. rodz. przyczynę rozkładu pożycia małżeńskiego stron.

 

Przyczynę taką stanowić może choroba pozostająca w sprzeczności z istotą i celami małżeństwa. Mając zatem podstawy do wniosku, że stan psychiczny powódki odbiega od stanu normalnego, Sąd Wojewódzki powinien rozważyć z udziałem biegłego, czy stan ten pozostaje w sprzeczności z istotą i celami małżeństwa, i dopiero na tej podstawie ocenić, czy może on być uznany za ważną przyczynę rozkładu pożycia małżeńskiego stron.

 

Jednakże gdyby nawet w taki sposób zostało ustalone, że stan psychiczny powódki może być w niniejszej sprawie uznany za ważną przyczynę rozkładu pożycia małżeńskiego stron, nie zwalniałoby to Sądu Wojewódzkiego od obowiązku sprawdzenia zasadności twierdzeń stron co do istnienia również innych przyczyn rozkładu.

 

Powódka twierdziła, że pozwany maltretował ją fizycznie i moralnie, wiązał sznurem i znieważał, doprowadzając ją do zaburzeń psychicznych, a w czasie choroby nie udzielał jej takiej opieki, jakiej mogła oczekiwać od niego jako od męża. Nad zarzutami tymi Sąd Wojewódzki nie może przejść do porządku, zwłaszcza że znajdują one częściowo potwierdzenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym i mogą mieć wpływ na orzeczenie o winie. W szczególności skrupulatnego rozważenia, w miarę możliwości po zasięgnięciu opinii biegłego lekarza, wymaga twierdzenie powódki, że zaburzenia w jej zdrowiu pozostają w związku z działaniem pozwanego.

 

Sąd Wojewódzki powinien się również ustosunkować do twierdzeń pozwanego zmierzających do wykazania istnienia zawinionych po stronie powódki przyczyn rozkładu pożycia małżeńskiego, a zwłaszcza do twierdzenia, że powódka bije go i znieważa.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

wersja do druku

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z prawem rodzinnym? Opisz swój
problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

 

»Najczęściej czytane artykuły w dziale
»Najnowsze artykuły w dziale
»Najczęściej czytane pytania w dziale
»Najnowsze pytania w dziale
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »