Opublikowane: 23.03.1956 | Zaktualizowane:

Przebaczenie i pojednanie się małżonków – przewinienie jednego z małżonków

Orzeczenie SN z dnia 23 marca 1956 r. (sygn. akt III CR 347/55)

W przebaczeniu małżonka mieści się oświadczenie o "puszczeniu w niepamięć" przewinień drugiego małżonka. Następuje ono jednak nie przez sam fakt przebaczenia i pojednania się małżonków, lecz przez to, że z czasem związek przyczynowy między przebaczonymi uchybieniami a wzajemną postawą małżonków i stanem ich pożycia przestał istnieć. Z samego faktu przebaczenia nie wynika jeszcze, jakoby w żadnym razie przebaczone uchybienia nie mogły się już w rozumieniu art. 29 § 1 kod. rodz. przyczyniać do późniejszego rozkładu.

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Pawła R. przeciwko Annie R. o rozwód, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 3 września 1954 r.,

uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania.

Sąd Wojewódzki oddalił powództwo o orzeczenie rozwodu z winy pozwanej, przyjmując, że powód przez opuszczenie w 1951 r. pozwanej i pięciorga dzieci sam spowodował rozkład w ich pożyciu, a orzeczeniu rozwodu stoi nadto na przeszkodzie wzgląd na dobro małoletnich dzieci. Zdaniem Sądu powód nie może powoływać się na zdarzenia, które miały miejsce przed październikiem 1951 r., na skutek przebaczenia krzywdy wyrządzonej tymi zdarzeniami, wyrażającego się w fakcie obcowania powoda w tym czasie z pozwaną.

Rewizja powoda jest uzasadniona.

Nie jest przede wszystkim trafny pogląd Sądu Wojewódzkiego, że przebaczenie wyłącza możliwość powoływania się na powody rozkładu zaistniałe przed przebaczeniem. Powód twierdzi, że pozwana zdradzała go, zaniedbywała dom, znieważała go, odmawiała powinności małżeńskiej, a w końcu wyrzuciła go z domu i na potwierdzenie tych okoliczności powołał dowody.

Stan pożycia małżonków w danej chwili jest wypadkową, wynikającą z wszystkich okoliczności i zdarzeń przeszłych i obecnych, które kształtują go dodatnio lub ujemnie. Bez względu na to, czy dana okoliczność powstała przed przebaczeniem, czy po nim, musi być oceniona jako wyraz istniejącego stanu rzeczy. W wyniku tej oceny może ona być zakwalifikowana jako ważny lub nie dość ważny powód rozkładu albo w ogóle zdyskwalifikowana jako powód rozkładu, ale nie może być w żadnym razie tylko dlatego pomijana "a limine", że jest chronologicznie wcześniejsza niż inne okoliczności.

Wprawdzie w przebaczeniu mieści się niejako oświadczenie o "puszczenie w niepamięć" przewinień drugiego małżonka, niemniej jednak następuje ono w gruncie rzeczy nie przez sam fakt przebaczenia i pojednania się małżonków, lecz przez to, że z czasem związek przyczynowy między przebaczonymi uchybieniami a wzajemną postawą małżonków i stanem ich pożycia przestał istnieć. Z faktu samego przebaczenia nie wynika jeszcze, jakoby w żadnym razie przebaczone uchybienia nie mogły się już - w rozumieniu art. 29 § 1 kod. rodz. - przyczyniać do późniejszego rozkładu. Pogląd przeciwny sprzeczny byłby z istotą ciągłości pożycia małżeńskiego. Czy przebaczone fakty stały się współprzyczyną powstałego później zupełnego i trwałego rozkładu pożycia małżonków, będzie musiał Sąd rozstrzygnąć na tle konkretnych okoliczności poszczególnego wypadku.

Sąd Wojewódzki wychodząc z odmiennych założeń nie rozpoznał szeregu istotnych zarzutów, co mogło mieć wpływ na treść wyroku. Słuszny jest także zarzut rewizji sprzeczności ustalenia przez Sąd faktu porzucenia przez powoda rodziny z treścią zebranego w sprawie materiału. Okoliczność ta ma dla sprawy istotne znaczenie, może bowiem w razie niepotwierdzenia się innych zarzutów stawianych pozwanej stanowić o zawinionej przyczynie rozkładu po stronie pozwanej. Wniosek Sądu o opuszczeniu przez powoda wspólnego mieszkania ze względów często egoistycznych nie znajduje oparcia w zebranym w sprawie materiale.

Już w pozwie powód twierdził, że pozwana pewnego razu przyniosła mu spakowaną odzież do miejsca pracy zabraniając mu powrotu do mieszkania i że ten fakt spowodował oddzielne zamieszkanie, przy czym twierdzenie to znalazło poparcie w zeznaniach świadka Róży M. i w zeznaniach stron. Pozwana podaje w swoich zeznaniach, że będąc podenerwowana wyrzuciła powoda z domu, jak również nie wykluczyła używania obraźliwych wyrażeń pod jego adresem. Przyjęcie w tym stanie rzeczy przez Sąd Wojewódzki, że przyczyną rozkładu jest opuszczenie rodziny przez powoda ze względów wyłącznie egoistycznych, bez omówienia dowodów przemawiających za wnioskiem przeciwnym, czyni uzasadnionym zarzut naruszenia przepisu art. 242 § 1 k.p.c.

Zasadny jest wreszcie zarzut braku uzasadnienia stanowiska Sądu Wojewódzkiego, iż dobro małoletnich dzieci stoi na przeszkodzie orzeczeniu rozwodu. W wytycznych w przedmiocie stosowania art. 30 kod. rodz. Sąd Najwyższy zaznaczył co do dobra małoletnich dzieci w rozumieniu art. 29 § 2 kod. rodz., że wniosek w tym przedmiocie Sąd obowiązany jest w każdym przypadku należycie uzasadnić w sposób umożliwiający kontrolę słuszności tego stanowiska.

Sąd Wojewódzki analizując zagadnienie dobra małoletnich dzieci powinien mieć na uwadze, że założeniem przepisu art. 29 § 1 kod. rodz. jest zupełny i trwały rozkład pożycia małżonków i dlatego niedopuszczalne jest rozważenie tego zagadnienia pod kątem, czy małoletnie dziecko zyskałoby w razie wznowienia przez rodziców pożycia. Nie chodzi bowiem o to, czy wskutek rozkładu rodziców ucierpi dobro dziecka, co prawie zawsze ma miejsce, lecz o to, czy samo orzeczenie rozwodu narazi jego dobro na szwank, gdy rozkład pożycia rodziców jest już zupełny i trwały.

Z tych zasad zaskarżony wyrok podlega uchyleniu celem ponownego rozpoznania sprawy przy uwzględnieniu wskazówek wyżej przytoczonych.

poleć uchwałę znajomemu     wersja do druku