Wypłata odszkodowania przez pełnomocnika

Czy trzeba zgodzić się na wypłatę odszkodowania na konto kancelarii?

Nie, co do zasady nie ma takiego obowiązku. Jeżeli zawarta z pełnomocnikiem umowa przewiduje, że pozwany przeleje zasądzone odszkodowanie na rachunek klienta, a klient następnie w określonym terminie zapłaci prawnikowi należne honorarium, pełnomocnik nie może jednostronnie zmienić tego uzgodnienia.

Może oczywiście zaproponować inne rozwiązanie, np. wypłatę na rachunek kancelarii i późniejsze potrącenie honorarium, ale jest to zmiana praktycznego sposobu rozliczenia. Wymaga zgody klienta, najlepiej wyrażonej na piśmie. Brak zgody nie powinien być traktowany jako naruszenie umowy, jeżeli sama umowa nie przewiduje obowiązku udzielenia takiego dodatkowego pełnomocnictwa.

Ważna jest różnica między pełnomocnictwem procesowym a pełnomocnictwem lub upoważnieniem do odbioru świadczenia pieniężnego. Pełnomocnictwo procesowe służy prowadzeniu sprawy przed sądem. Natomiast odbiór zasądzonego odszkodowania na rachunek pełnomocnika powinien wynikać z wyraźnego umocowania albo z odrębnych ustaleń z klientem.

Co obejmuje pełnomocnictwo procesowe w sprawie o odszkodowanie?

Zgodnie z art. 91 Kodeksu postępowania cywilnego pełnomocnictwo procesowe obejmuje z mocy prawa m.in. czynności procesowe związane ze sprawą, czynności dotyczące zabezpieczenia i egzekucji, możliwość udzielenia dalszego pełnomocnictwa procesowego oraz odbiór kosztów procesu od strony przeciwnej. Ten ostatni punkt jest istotny: chodzi o koszty procesu, a nie automatycznie o całe świadczenie zasądzone na rzecz klienta, takie jak odszkodowanie wraz z odsetkami.

Jeżeli pozwany ma zapłacić zasądzone odszkodowanie, najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest wskazanie rachunku wierzyciela, czyli klienta. Zapłata na rachunek kancelarii jest dopuszczalna wtedy, gdy klient wyraźnie to zaakceptuje i pełnomocnik jest umocowany do odbioru świadczenia albo działa na podstawie jednoznacznej dyspozycji klienta.

W praktyce warto odróżnić trzy dokumenty:

Czy wystarczy wpisać własny numer konta w upoważnieniu przygotowanym przez prawnika?

To zależy od treści dokumentu. Jeżeli dokument jest skonstruowany jako pełnomocnictwo dla kancelarii do odbioru środków, samo dopisanie w nim rachunku klienta może być nieprecyzyjne i prowadzić do sporu. Lepszym rozwiązaniem jest przygotowanie jasnej dyspozycji dla pozwanego, w której klient wskazuje własny numer rachunku do zapłaty odszkodowania.

Można napisać do pełnomocnika, że nie wyraża się zgody na odbiór świadczenia przez kancelarię i prosi się o przekazanie pozwanemu rachunku klienta. Warto zrobić to mailowo lub listownie, aby mieć dowód stanowiska. W piśmie można powołać się na dotychczasowe postanowienia umowy z pełnomocnikiem.

Jeżeli mimo to pełnomocnik przekazuje do pozwanego inne dane albo odmawia przekazania rachunku klienta, należy wezwać go do wykonania umowy i udzielenia informacji o stanie sprawy. Umowa o prowadzenie sprawy ma w praktyce cechy zlecenia, a art. 740 Kodeksu cywilnego nakłada na przyjmującego zlecenie obowiązek udzielania zleceniodawcy potrzebnych wiadomości o przebiegu sprawy oraz wydania tego, co uzyskał przy wykonaniu zlecenia.

Wypłata na konto pełnomocnika a bezpieczeństwo klienta

Przelew na konto kancelarii nie musi być sam w sobie nieprawidłowy. W wielu sprawach klienci wyrażają na to zgodę, zwłaszcza gdy pełnomocnik ma rozliczyć koszty, opłaty, honorarium i kwoty należne klientowi. Problem pojawia się wtedy, gdy klient nie chce takiego rozwiązania albo gdy dokument nie określa jasno zasad potrącenia i terminu wypłaty pozostałej kwoty.

Jeżeli klient decyduje się podpisać pełnomocnictwo do odbioru świadczenia przez prawnika, dokument powinien jasno wskazywać:

• czy pełnomocnik może odebrać tylko koszty procesu, czy także odszkodowanie i odsetki,
• na jaki rachunek mają trafić pieniądze,
• jakie konkretnie kwoty pełnomocnik może potrącić,
• czy honorarium jest powiększone o VAT,
• w jakim terminie pozostała kwota ma zostać przelana klientowi,
• czy klient otrzyma pisemne rozliczenie.

W przypadku radcy prawnego środki klienta powinny być odpowiednio wyodrębnione i zdeponowane na rachunku odrębnym od innych rachunków radcy prawnego, jeżeli ich zdeponowanie na rachunku jest możliwe. Podobne standardy ostrożności wynikają z zasad wykonywania zawodu zaufania publicznego. Nie zmienia to jednak podstawowej reguły: klient nie musi podpisywać dodatkowego upoważnienia, jeżeli nie chce zmieniać ustalonego w umowie sposobu rozliczenia.

Czy sąd doręcza wyrok stronie, jeżeli ma pełnomocnika?

Jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika procesowego, sąd co do zasady doręcza pisma sądowe pełnomocnikowi. Wynika to z art. 133 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego. Dotyczy to także doręczeń związanych z wyrokiem, uzasadnieniem czy postanowieniami, chyba że szczególny przepis przewiduje bezpośrednie doręczenie stronie, np. pismo wzywające do osobistego stawiennictwa.

Nie oznacza to jednak, że klient jest pozbawiony dostępu do wyroku. Jako strona postępowania ma prawo przeglądać akta sprawy i otrzymywać z nich odpisy, kopie lub wyciągi. Może więc samodzielnie skontaktować się z sekretariatem sądu, podać sygnaturę sprawy i złożyć wniosek o wydanie odpisu wyroku lub kopii orzeczenia z uzasadnieniem, jeżeli uzasadnienie zostało sporządzone.

W praktyce warto wykonać trzy kroki:

1. poprosić pełnomocnika mailowo o przesłanie skanu wyroku oraz informacji, czy orzeczenie jest prawomocne,
2. ustalić w sądzie sygnaturę, datę wydania wyroku i stan prawomocności,
3. złożyć wniosek o odpis lub kopię wyroku, ewentualnie sprawdzić dokumenty w Portalu Informacyjnym Sądów Powszechnych, jeżeli sprawa jest tam widoczna.

Czy pełnomocnik musi przekazać klientowi wyrok?

Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego nie wskazują jednego konkretnego terminu, w którym pełnomocnik ma przesłać klientowi odpis wyroku po jego doręczeniu. Nie oznacza to jednak dowolności. Pełnomocnik powinien informować klienta o przebiegu i wyniku sprawy, szczególnie gdy od daty doręczenia orzeczenia biegną terminy na dalsze czynności, np. apelację, zażalenie, wniosek o klauzulę wykonalności czy egzekucję.

Jeżeli prawnik zwleka z przekazaniem informacji, najlepiej wysłać krótkie pisemne wezwanie: poprosić o przesłanie wyroku, informację o prawomocności, rozliczenie kosztów i wskazanie, jakie czynności zostały podjęte wobec pozwanego. Gdy brak reakcji jest uporczywy, klient może rozważyć skargę do właściwej izby adwokackiej albo okręgowej izby radców prawnych, zależnie od zawodu pełnomocnika.

Honorarium 20% od kwoty zasądzonej: czy obejmuje odsetki?

Odpowiedź zależy przede wszystkim od brzmienia umowy z pełnomocnikiem. Jeżeli zapis mówi, że wynagrodzenie wynosi 20% „kwoty łącznie zasądzonej” i nie wyłącza odsetek, to w praktyce należy liczyć się z interpretacją, że podstawą wynagrodzenia jest suma świadczenia głównego oraz zasądzonych odsetek. Odsetki są bowiem świadczeniem pieniężnym zasądzonym na rzecz klienta, choć mają charakter uboczny wobec należności głównej.

Inaczej trzeba traktować koszty procesu. Koszty zasądzone od strony przeciwnej są odrębnym elementem orzeczenia. Pełnomocnictwo procesowe obejmuje z mocy prawa umocowanie do odbioru kosztów procesu od strony przeciwnej, ale sposób ich ostatecznego rozliczenia między klientem a pełnomocnikiem powinien wynikać z umowy. Jeżeli umowa mówi tylko o procencie od odszkodowania lub kwoty zasądzonej, a osobno reguluje koszty zastępstwa procesowego, trzeba stosować te szczegółowe postanowienia.

Przed zapłatą honorarium warto poprosić o rozliczenie w formie tabeli: kwota główna, odsetki, koszty procesu, opłaty, wydatki, VAT, kwota potrącenia i kwota do wypłaty klientowi. Takie rozliczenie ogranicza ryzyko sporu i pozwala sprawdzić, czy potrącenie jest zgodne z umową.

FAQ

Czy pełnomocnik może zatrzymać odszkodowanie do czasu zapłaty honorarium?

Pełnomocnik może rozliczyć należne wynagrodzenie tylko zgodnie z umową i udzielonym umocowaniem. Jeżeli pieniądze trafiły na rachunek kancelarii, powinien niezwłocznie rozliczyć kwoty klienta, swoje honorarium, koszty i ewentualny VAT. Zatrzymywanie środków bez podstawy może uzasadniać wezwanie do zapłaty, a w poważniejszych przypadkach także skargę do samorządu zawodowego.

Czy pozwany może zapłacić odszkodowanie bezpośrednio na moje konto?

Tak, jeżeli jesteś wierzycielem wskazanym w wyroku. Warto przekazać pozwanemu jednoznaczną dyspozycję z numerem rachunku, najlepiej za pośrednictwem pełnomocnika albo bezpośrednio, z kopią do pełnomocnika. Jeżeli sprawa jest na etapie egzekucji, sposób działania zależy od tego, czy płatność ma nastąpić dobrowolnie, czy przez komornika.

Czy mogę odmówić podpisania dodatkowego pełnomocnictwa?

Tak, jeżeli wcześniejsza umowa nie nakłada na Ciebie obowiązku jego udzielenia. Odmowa jest szczególnie uzasadniona wtedy, gdy dokument zmienia ustalone zasady wypłaty pieniędzy albo nie precyzuje, jak i kiedy kancelaria rozliczy środki.

Czy sąd wyśle mi wyrok, skoro mam pełnomocnika?

Zasadniczo sąd doręcza pisma pełnomocnikowi. Jako strona możesz jednak samodzielnie wystąpić do sądu o odpis, kopię lub wyciąg z akt. W praktyce potrzebna będzie sygnatura sprawy i ewentualnie opłata kancelaryjna, jeżeli sąd jej zażąda.

Czy 20% wynagrodzenia liczy się od odsetek?

Jeżeli umowa mówi o procencie od kwoty łącznie zasądzonej i nie wyłącza odsetek, odsetki najczęściej wchodzą do podstawy naliczenia honorarium. Jeżeli zapis jest niejasny, trzeba interpretować go w kontekście całej umowy, korespondencji stron i celu wynagrodzenia.

Źródła

• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 9, art. 91 i art. 133 § 3 – tekst ujednolicony ELI: Kodeks postępowania cywilnego.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 740 – tekst ujednolicony ELI: Kodeks cywilny.
• Kodeks Etyki Radcy Prawnego, w szczególności art. 37 dotyczący środków klienta – Krajowa Izba Radców Prawnych.