Czy komornik może zająć konto spółki jawnej za dług wspólnika?

Majątek spółki jawnej a prywatny dług wspólnika

Jeżeli tytuł wykonawczy został wystawiony wyłącznie przeciwko wspólnikowi jako osobie fizycznej, to komornik nie ma podstaw do prowadzenia egzekucji z rachunku bankowego należącego do spółki jawnej. Wynika to z konstrukcji majątku spółki jawnej.

Zgodnie z art. 8 § 1 ustawy z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych, spółka osobowa może we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana. Oznacza to, że spółka jawna jest odrębnym podmiotem praw i obowiązków w obrocie.

Dodatkowo art. 28 ustawy z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych stanowi, że majątek spółki stanowi wszelkie mienie wniesione jako wkład lub nabyte przez spółkę w czasie jej istnienia. Środki zgromadzone na rachunku bankowym spółki są więc składnikiem majątku spółki, a nie prywatnym majątkiem wspólnika.

To bardzo ważne rozróżnienie: wspólnik nie jest właścicielem „swojej części konta spółki” w taki sposób, jak właściciel rachunku osobistego. Dopóki spółka trwa, wspólnik nie może swobodnie rozporządzać ułamkową częścią każdego składnika majątku spółki.

Co wierzyciel osobisty wspólnika może zająć?

Zakres dopuszczalnej egzekucji wobec wspólnika spółki jawnej określa art. 62 ustawy z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych.

Zgodnie z art. 62 § 1 Kodeksu spółek handlowych, w czasie trwania spółki wierzyciel wspólnika może uzyskać zajęcie tylko tych praw służących wspólnikowi z tytułu udziału w spółce, którymi wspólnikowi wolno rozporządzać.

W praktyce oznacza to, że wierzyciel osobisty wspólnika nie może „wejść” bezpośrednio w rachunek bankowy spółki tylko dlatego, że dłużnik jest jednym ze wspólników. Może natomiast próbować zająć określone prawa majątkowe wspólnika wynikające z jego uczestnictwa w spółce, o ile są one zbywalne lub wymagalne.

Najczęściej chodzi o:

• roszczenie o wypłatę zysku, jeżeli zysk został już podzielony albo wspólnik nabył wymagalne roszczenie o jego wypłatę,
• wierzytelność przysługującą wspólnikowi przy wystąpieniu ze spółki,
• wierzytelność należną wspólnikowi przy rozwiązaniu spółki i podziale majątku,
• ogół praw i obowiązków wspólnika, ale tylko wtedy, gdy spełnione są warunki z art. 10 § 1 i § 2 Kodeksu spółek handlowych, w szczególności gdy umowa spółki taką możliwość przewiduje i pozostali wspólnicy wyrażą wymaganą zgodę.

Jeżeli chcesz lepiej zrozumieć skutki zmian osobowych w spółce, zobacz także: wystąpienie wspólnika ze spółki jawnej.

Czego wspólnik nie może swobodnie rozporządzać w czasie trwania spółki?

W czasie trwania spółki jawnej wspólnik nie ma prawa rozporządzać udziałem w poszczególnych składnikach majątku spółki. Wynika to z samej konstrukcji spółki osobowej oraz z art. 28 Kodeksu spółek handlowych, który przypisuje majątek spółce, a nie wspólnikom.

To oznacza, że środki znajdujące się na rachunku bankowym spółki nie są „automatycznie” wierzytelnością wspólnika wobec banku. Posiadaczem rachunku jest spółka, więc zajęcie rachunku wymagałoby tytułu wykonawczego przeciwko spółce albo podstawy prawnej pozwalającej sięgnąć do jej majątku. Prywatny tytuł przeciwko wspólnikowi tego nie daje.

Inaczej wygląda sytuacja dopiero wtedy, gdy po stronie wspólnika powstanie konkretna, wymagalna wierzytelność wobec spółki, np. o wypłatę zysku. Wtedy egzekucja może być skierowana nie do rachunku spółki jako takiego, ale do wierzytelności przysługującej wspólnikowi wobec spółki.

Wypłata zysku, odsetki od udziału kapitałowego i inne prawa wspólnika

Przy analizie sprawy trzeba odróżnić majątek spółki od praw wspólnika wobec spółki.

Zgodnie z art. 52 § 1 ustawy z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych wspólnik może żądać podziału i wypłaty całości zysku z końcem każdego roku obrotowego. Jeżeli więc wspólnik nabył już wymagalne roszczenie o wypłatę zysku, wierzyciel osobisty może próbować zająć właśnie tę wierzytelność.

W starszych opracowaniach często pojawia się informacja o prawie wspólnika do corocznych odsetek 5% od udziału kapitałowego. Tego elementu nie należy dziś traktować jako praktycznej podstawy do standardowej analizy rachunku spółki. Kluczowe znaczenie ma obecnie rozróżnienie między majątkiem spółki a konkretną wierzytelnością wspólnika wobec spółki, jeśli taka rzeczywiście istnieje i jest wymagalna.

Kiedy wierzyciel może doprowadzić do wypowiedzenia udziału wspólnika?

Art. 62 § 2 ustawy z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych przewiduje dalej idące uprawnienie wierzyciela osobistego wspólnika. Przepis ten stanowi, że jeżeli w ciągu ostatnich sześciu miesięcy przeprowadzono bezskutecznie egzekucję z ruchomości wspólnika, wówczas jego wierzyciel, który na podstawie tytułu egzekucyjnego uzyskał zajęcie roszczeń służących wspólnikowi w przypadku jego wystąpienia lub rozwiązania spółki, może wypowiedzieć umowę spółki na sześć miesięcy przed końcem roku obrotowego, nawet gdy umowa spółki była zawarta na czas oznaczony.

To uprawnienie jest jednak obwarowane warunkami. Nie wystarczy sam prywatny dług wspólnika. Konieczne jest łączne spełnienie przesłanek z art. 62 § 2 Kodeksu spółek handlowych, w tym wcześniejsza bezskuteczna egzekucja z ruchomości wspólnika oraz wcześniejsze zajęcie odpowiednich roszczeń.

Dlatego sam fakt istnienia zadłużenia wspólnika nie daje komornikowi prawa do natychmiastowego zajęcia rachunku spółki jawnej.

Co zrobić, gdy komornik zajął konto spółki jawnej?

Jeżeli zajęcie zostało skierowane do rachunku spółki mimo braku tytułu wykonawczego przeciwko spółce, trzeba działać szybko i równolegle na kilku płaszczyznach.

Najczęściej warto dołączyć:

• odpis z KRS spółki jawnej,
• umowę spółki, jeżeli pomaga wykazać status wspólnika i sposób reprezentacji,
• potwierdzenie, że rachunek bankowy jest prowadzony dla spółki,
• odpis zajęcia i tytułu wykonawczego, z którego wynika, kto jest dłużnikiem.

Skarga na czynność komornika – termin i sens praktyczny

Zgodnie z art. 767 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego na czynności komornika przysługuje skarga do sądu rejonowego, przy którym działa komornik, o ile ustawa nie stanowi inaczej.

Co do terminu, art. 767 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje co do zasady termin tygodniowy. Liczy się go od dnia dokonania czynności, gdy strona lub osoba, której prawo zostało przez czynność naruszone albo zagrożone, była przy niej obecna lub była o jej terminie zawiadomiona, a w innych przypadkach – od dnia zawiadomienia o dokonaniu czynności; przy braku zawiadomienia – od dnia powzięcia wiadomości o czynności.

Jeżeli więc spółka dowiedziała się o zajęciu z pisma banku albo komornika, nie warto zwlekać. Skarga nie zawsze sama w sobie natychmiast odblokuje rachunek, ale bywa kluczowa dla wykazania, że zajęcie narusza prawa osoby trzeciej.

W sprawach granicznych trzeba też sprawdzić, czy organ egzekucyjny działa jako komornik sądowy, czy np. naczelnik urzędu skarbowego w egzekucji administracyjnej. Zasady ochrony majątku spółki przed egzekucją za prywatny dług wspólnika pozostają podobne, ale środki zaskarżenia mogą być inne. W tym kontekście pomocny może być materiał: czy US może zająć rachunek bankowy spółki tytułem zobowiązań udziałowca.

Powództwo o zwolnienie spod egzekucji

Jeżeli doszło do zajęcia majątku należącego do osoby trzeciej, podstawowym środkiem ochrony jest także powództwo z art. 841 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Zgodnie z tym przepisem osoba trzecia może żądać zwolnienia zajętego przedmiotu spod egzekucji, jeżeli skierowanie do niego egzekucji narusza jej prawa.

W takim wariancie to spółka jawna – jako podmiot, którego rachunek zajęto – może dochodzić ochrony swojego prawa do składników własnego majątku.

Trzeba jednak pamiętać, że wybór właściwego środka zależy od konkretnego stanu faktycznego. Czasem wystarczy szybka reakcja do komornika i banku, a czasem konieczne będzie równoczesne wniesienie skargi oraz pozwu ekscydencyjnego.

Czy bank powinien wykonać takie zajęcie?

Bank zwykle działa na podstawie zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego i nie bada szeroko materialnoprawnej zasadności egzekucji. W praktyce może więc technicznie zablokować rachunek po otrzymaniu zajęcia. Nie oznacza to jednak, że samo zajęcie jest zgodne z prawem.

Dlatego po stronie spółki potrzebne jest szybkie wykazanie, że rachunek należy do innego podmiotu niż dłużnik wskazany w tytule wykonawczym. Często pomocne jest jednoczesne przesłanie do banku i komornika odpisu KRS oraz pisma wyjaśniającego, że rachunek jest rachunkiem spółki jawnej.

Kiedy sytuacja może wyglądać inaczej?

Opisane wyżej zasady nie oznaczają, że majątek spółki jawnej jest zawsze całkowicie „nietykalny”. Inaczej trzeba ocenić sytuację, gdy:

• tytuł wykonawczy został wystawiony przeciwko samej spółce,
• egzekucja dotyczy zobowiązania spółki, a nie prywatnego długu wspólnika,
• powstała już konkretna wierzytelność wspólnika wobec spółki, np. o wypłatę zysku,
• wierzyciel korzysta z uprawnień z art. 62 § 2 Kodeksu spółek handlowych po spełnieniu wszystkich ustawowych warunków,
• sprawa dotyczy nie egzekucji sądowej, lecz administracyjnej i trzeba zastosować odrębne środki proceduralne.

Dlatego przed podjęciem działań warto dokładnie sprawdzić: kto jest wskazany jako dłużnik, czego dotyczy tytuł wykonawczy i jaki składnik majątku faktycznie został zajęty.

FAQ

Czy komornik może zająć konto spółki jawnej za prywatny dług jednego wspólnika?

Co do zasady nie, jeśli tytuł wykonawczy został wystawiony tylko przeciwko wspólnikowi jako osobie prywatnej. Rachunek spółki należy do spółki, a nie do wspólnika.

Czy wierzyciel może zająć zysk należny wspólnikowi?

Tak, jeżeli wspólnikowi przysługuje już konkretna, wymagalna wierzytelność wobec spółki, np. o wypłatę zysku po zakończeniu roku obrotowego i spełnieniu warunków przewidzianych w ustawie lub umowie spółki.

Jaki jest podstawowy przepis chroniący spółkę przed taką egzekucją?

Kluczowe znaczenie mają art. 8 § 1, art. 28 oraz art. 62 § 1 ustawy z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych, bo pokazują, że majątek spółki należy do spółki, a wierzyciel osobisty wspólnika może sięgnąć tylko do niektórych jego praw.

Co zrobić najpierw po zajęciu rachunku spółki?

Najlepiej od razu wystąpić do komornika o uchylenie zajęcia, przekazać bankowi dokumenty potwierdzające, że rachunek należy do spółki, i rozważyć skargę na czynność komornika oraz powództwo z art. 841 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy można czekać z reakcją kilka tygodni?

Nie warto. Skarga na czynność komornika ma co do zasady krótki, tygodniowy termin z art. 767 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego, liczony zależnie od sposobu powzięcia wiadomości o czynności.

Źródła

• Ustawa z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych – w szczególności art. 8 § 1, art. 10 § 1–2, art. 28, art. 52 § 1, art. 62 § 1–3.
• Ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – w szczególności art. 767 § 1 i § 4 oraz art. 841 § 1.