Rozliczenie PIT dorosłego niepełnosprawnego dziecka z rentą rodzinną po ojcu

Czy dorosłe niepełnosprawne dziecko z rentą po ojcu rozlicza się osobno?

Tak – co do zasady pełnoletnie dziecko rozlicza własny podatek od własnych dochodów, nawet jeśli jest osobą z głęboką niepełnosprawnością i pozostaje na utrzymaniu matki lub ojca.

Podstawą jest art. 7 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym do dochodów rodziców dolicza się tylko dochody małoletnich dzieci, z ustawowymi wyjątkami. Przepis ten nie obejmuje dzieci pełnoletnich. To oznacza, że renty rodzinnej otrzymywanej przez dorosłą córkę lub dorosłego syna nie wpisuje się do zeznania rodzica.

Jeżeli dziecko otrzymuje rentę rodzinną po zmarłym ojcu z ZUS, to źródłem przychodu jest świadczenie należne dziecku. ZUS jako organ rentowy pobiera w trakcie roku zaliczki na podatek i po zakończeniu roku przekazuje podatnikowi oraz urzędowi skarbowemu odpowiednią informację podatkową.

Jaki PIT składa osoba pobierająca rentę rodzinną?

W praktyce najczęściej organ rentowy sporządza roczne obliczenie podatku albo przekazuje informację podatkową. Sposób rozliczenia zależy od tego, czy podatnik uzyskiwał wyłącznie świadczenia z organu rentowego, czy także inne dochody, ulgi albo odliczenia.

Znaczenie mają tu m.in. art. 34 ustawy o PIT dotyczący poboru zaliczek przez organy rentowe oraz przepisy rozdziału 8 ustawy o PIT dotyczące zeznań rocznych. Jeżeli dorosłe dziecko poza rentą rodzinną nie uzyskuje innych dochodów i nie korzysta z dodatkowych ulg, zakres czynności bywa ograniczony. Jeżeli jednak chce skorzystać np. z odliczeń albo miało inne przychody, zwykle trzeba złożyć własne zeznanie roczne.

Warto też odróżnić tę sytuację od nabycia majątku po zmarłym. Sama renta rodzinna nie jest „spadkiem” w rozumieniu prawa podatkowego. Jeśli jednak po śmierci ojca doszło również do nabycia spadku, osobno warto sprawdzić rozliczenie PIT po spadku.

Czy matka może rozliczyć się wspólnie z dorosłym niepełnosprawnym dzieckiem?

Obecnie nie chodzi o „wspólne rozliczenie z dzieckiem” w dawnym rozumieniu. Aktualnie zastosowanie ma preferencyjny sposób opodatkowania dla osoby samotnie wychowującej dziecko.

Podstawę prawną stanowi art. 6 ust. 4c ustawy o PIT. Zgodnie z tym przepisem od dochodów jednego rodzica lub opiekuna prawnego podatek może być określony w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy dochodów, jeżeli osoba ta w roku podatkowym samotnie wychowuje dzieci i spełnia pozostałe warunki ustawowe.

W przypadku pełnoletnich dzieci istotny jest art. 6 ust. 4c pkt 2 ustawy o PIT, który obejmuje m.in. dzieci pełnoletnie otrzymujące zasiłek pielęgnacyjny lub rentę socjalną. W praktyce przy dorosłym dziecku pobierającym rentę rodzinną po zmarłym ojcu trzeba bardzo ostrożnie ocenić, czy nadal spełniona jest ustawowa przesłanka. Jeżeli dziecko otrzymuje rentę socjalną – przesłanka z przepisu może być spełniona. Jeżeli natomiast pobiera wyłącznie rentę rodzinną, to sama renta rodzinna nie jest wymieniona w art. 6 ust. 4c pkt 2 lit. b ustawy o PIT jako samodzielna podstawa tej preferencji.

To właśnie jest kluczowa różnica względem starszych publikacji: nie można automatycznie przyjąć, że renta rodzinna daje samotnemu rodzicowi prawo do tej preferencji. Trzeba sprawdzić, czy dziecko równolegle spełnia przesłanki ustawowe, np. otrzymuje rentę socjalną albo mieści się w innej kategorii dzieci wskazanych w art. 6 ust. 4c ustawy o PIT.

Kto może podpisać zeznanie dorosłego dziecka?

Jeżeli dziecko jest pełnoletnie i ma pełną zdolność do czynności prawnych, to co do zasady samo jest podatnikiem i samo podpisuje swoje zeznanie.

Samo stwierdzenie, że córka lub syn są osobami głęboko niepełnosprawnymi, nie oznacza jeszcze, że inna osoba automatycznie przejmuje ich sprawy podatkowe. Jeżeli nie ma ubezwłasnowolnienia i ustanowionego opiekuna albo kuratora, znaczenie ma zakres umocowania wynikający z pełnomocnictwa.

W sprawach podatkowych podstawowe znaczenie mają przepisy ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, w szczególności:

• art. 138a § 1 Ordynacji podatkowej – strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania;
• art. 138b § 1 Ordynacji podatkowej – pełnomocnictwo ogólne obejmuje umocowanie do działania we wszystkich sprawach podatkowych;
• art. 138e § 1 Ordynacji podatkowej – pełnomocnictwo szczególne obejmuje działanie we wskazanej sprawie podatkowej lub innej wskazanej sprawie należącej do właściwości organu podatkowego.

Jeżeli ma Pani pełnomocnictwo notarialne, trzeba sprawdzić, czy jego treść rzeczywiście obejmuje czynności podatkowe, w tym podpisanie i złożenie deklaracji. Nie każde ogólne pełnomocnictwo do reprezentowania przed urzędami będzie wystarczające w praktyce e-Urzędu Skarbowego lub przy podpisywaniu konkretnych deklaracji.

Przy podpisywaniu deklaracji podatkowych stosuje się również pełnomocnictwo na formularzu UPL-1 – wynika to z art. 80a § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej. Przepis ten pozwala podpisać deklarację przez pełnomocnika, jeżeli podatnik udzielił do tego pełnomocnictwa.

Czy nadal składa się UPL-1 i UPL-1P?

Obecnie w praktyce najważniejszy jest formularz UPL-1, czyli pełnomocnictwo do podpisywania deklaracji składanej za pomocą środków komunikacji elektronicznej. To rozwiązanie funkcjonuje na gruncie art. 80a Ordynacji podatkowej.

Starsze informacje o odrębnym druku UPL-1P są obecnie mylące lub nieaktualne jako uniwersalna wskazówka. Dlatego przed złożeniem dokumentów najlepiej sprawdzić aktualny katalog formularzy publikowany przez administrację skarbową dla danego sposobu działania. W zwykłych realiach rozliczeń rocznych najczęściej znaczenie ma właśnie UPL-1 albo odpowiednie pełnomocnictwo składane zgodnie z Ordynacją podatkową.

Jeżeli zeznanie jest składane papierowo, organ może oceniać umocowanie na podstawie pełnomocnictwa szczególnego lub ogólnego, ale w praktyce forma i zakres umocowania powinny jasno obejmować daną czynność. Dlatego przed podpisaniem deklaracji za dorosłe dziecko warto upewnić się, jakiego rodzaju pełnomocnictwa wymaga urząd w konkretnej sytuacji.

Jakie dokumenty warto sprawdzić przed rozliczeniem?

Przed wysłaniem rocznego PIT dobrze zgromadzić:

• decyzję ZUS o przyznaniu renty rodzinnej,
• roczną informację podatkową z ZUS,
• dokumenty potwierdzające status osoby samotnie wychowującej dziecko, jeżeli ma być stosowana preferencja z art. 6 ustawy o PIT,
• orzeczenie o niepełnosprawności lub dokumentację dotyczącą świadczeń, jeżeli mają znaczenie dla ulg lub preferencji,
• pełnomocnictwo notarialne oraz – w razie potrzeby – UPL-1 albo inne pełnomocnictwo podatkowe.

Jeżeli dziecko ponosi wydatki rehabilitacyjne, warto też odrębnie zbadać możliwość zastosowania ulgi rehabilitacyjnej na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 6 oraz ust. 7a–7g ustawy o PIT. To jednak odrębna kwestia i zależy od tego, kto faktycznie ponosił wydatek, na kogo został wystawiony dokument i czy wydatek nie został sfinansowany albo zwrócony z innych środków.

Samotny rodzic a inne limity i warunki

Przy preferencji dla osoby samotnie wychowującej dziecko trzeba pamiętać, że samo bycie wdową lub wdowcem nie wystarcza. Znaczenie mają także warunki negatywne z art. 6 ust. 4e i 4f ustawy o PIT, dotyczące m.in. określonych form opodatkowania. W konkretnym roku podatkowym trzeba więc sprawdzić, czy rodzic albo dziecko nie korzystali z rozwiązań wyłączających preferencję.

Jeżeli w rodzinie wystąpiły także skutki spadkowe po zmarłym ojcu, warto pamiętać, że sprawy podatku dochodowego i podatku od spadków i darowizn to dwa różne obszary. W zależności od okoliczności pomocny może być także materiał o wydatkach dotyczących nieruchomości spadkowej we współwłasności.

FAQ

Czy renta rodzinna po ojcu jest dochodem matki?

Nie. Jeżeli świadczenie przysługuje dorosłemu dziecku, jest to jego dochód. Matka nie dolicza go do własnego PIT tylko dlatego, że dziecko mieszka z nią lub pozostaje na jej utrzymaniu.

Czy pełnomocnictwo notarialne zawsze wystarczy do złożenia PIT za dziecko?

Nie zawsze. Trzeba sprawdzić dokładny zakres umocowania oraz wymagania wynikające z art. 80a Ordynacji podatkowej. Przy deklaracjach elektronicznych często potrzebny jest UPL-1.

Czy samotna matka może rozliczyć się preferencyjnie, jeśli dziecko ma tylko rentę rodzinną?

Nie można tego założyć automatycznie. Art. 6 ust. 4c ustawy o PIT wskazuje konkretne kategorie dzieci. Sama renta rodzinna nie jest tam wymieniona jako samodzielna przesłanka dla pełnoletniego dziecka.

Czy brak ubezwłasnowolnienia uniemożliwia reprezentowanie dziecka przed urzędem?

Nie. Pełnoletni podatnik może działać przez pełnomocnika na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej, o ile zakres pełnomocnictwa obejmuje daną czynność.

Źródła

• Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, w szczególności art. 6 ust. 4c–4f, art. 7 ust. 1, art. 26 ust. 1 pkt 6 i ust. 7a–7g, art. 34.
• Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, w szczególności art. 80a, art. 138a, art. 138b, art. 138e.
• Aktualne formularze i objaśnienia publikowane przez Krajową Administrację Skarbową i Ministerstwo Finansów.